II UKN 628/99

Wyrok z dnia 3 lipca 2000 r.

II UKN 628/99

1. Nie ma potrzeby ustalania przyczyn powstania szkody, jej rozmiaru i

daty powstania, jeżeli pozwany nie jest biernie legitymowany w sprawie o na-

prawienie szkody powstałej wskutek choroby zawodowej.

2. Przepis art. 194 KPC nie nakłada na sąd obowiązku przeprowadzenia

dochodzenia w celu ustalenia osoby, przeciwko której powód powinien kiero-

wać swoje roszczenia.

Przewodniczący SSN Teresa Romer, Sędziowie SN: Krystyna Bednarczyk

(sprawozdawca), Jadwiga Skibińska-Adamowicz.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 3 lipca 2000 r. na posiedzeniu niejaw-

nym sprawy z powództwa Adama O. przeciwko: 1) Polskiej Akademii Nauk w W., 2)

Przedsiębiorstwu Przemysłowo-Usługowo-Handlowemu „S.” Spółce z o.o. o odszko-

dowanie, na skutek kasacji wnioskodawcy od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy

i Ubezpieczeń Społecznych w Białymstoku z dnia 26 sierpnia 1999 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

U z a s a d n i e n i e

Powód Adam O. wnosił o zasądzenie od pozwanych Polskiej Akademii Nauk

w W. i Przedsiębiorstwa Przemysłowo Handlowego „S.” Spółce z o. o. w B. odszko-

dowania w kwocie 6. 352 zł z tytułu uszczerbku na zdrowiu odniesionego w wyniku

choroby zawodowej.

Pozwani wnieśli o oddalenie powództwa podnosząc zarzut braku po ich stro-

nie legitymacji biernej.

Wyrokiem z dnia 4 marca 1999 r. [...] Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Białymstoku

oddalił powództwo. Sąd ustalił, że w okresie od 2 stycznia 1974 r. do 29 lipca 1991 r.

powód pracował w Przedsiębiorstwie Doświadczalno-Produkcyjnym „S.” PAN w B. w

warunkach narażających go na chorobę układu oddechowego. W dniu 25 marca

2

1998 r. stwierdzono u niego chorobę zawodową w postaci astmy oskrzelowej a roz-

miar uszczerbku na zdrowiu z tego tytułu wynosi 25%. Zakład pracy powoda działał

jako przedsiębiorstwo państwowe na podstawie ustawy z dnia 25 września 1981 r. o

przedsiębiorstwach państwowych (Dz.U. Nr 24, poz. 122 ze zm.). W 1991 r organ

założycielski – Polska Akademia Nauk – postawił przedsiębiorstwo w stan likwidacji i

z dniem 9 grudnia 1992 r. przedsiębiorstwo zostało wykreślone z rejestru przedsię-

biorstw państwowych. Przedsiębiorstwo Usługowo-Handlowe „S.” Spółka z o. o. nie

jest następcą prawnym zlikwidowanego przedsiębiorstwa, gdyż na podstawie umów

cywilnych zawartych z Polską Akademią Nauk przejęło jedynie serwis gwarancyjny i

pogwarancyjny wyprodukowanej aparatury oraz archiwum. Jako spółka prawa han-

dlowego, w którym udziały ma Polska Akademia Nauk, przedsiębiorstwo to nie po-

wstało w wyniku przekształcenia likwidowanego przedsiębiorstwa państwowego lecz

jedynie przyjęło nazwę „S.”. Obaj pozwani nie są następcami prawnymi zakładu

pracy powoda i nie odpowiadają za jego zobowiązania.

Od tego wyroku wniósł apelację powód, zarzucając, że wobec braku następcy

prawnego zakładu pracy powoda jego zobowiązania powinien przejąć Skarb Pańs-

twa.

Wyrokiem z dnia 26 sierpnia 1999 r. Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Białymstoku oddalił apelację. Po uzupełnieniu postępowania dowo-

dowego Sąd Okręgowy ustalił, że umowy o pracę między przedsiębiorstwem pańs-

twowym w likwidacji a pracownikami tego przedsiębiorstwa zostały rozwiązane przez

likwidatora do końca 1991 r. Nie było zatem przejęcia zakładu pracy w rozumieniu

art. 231

Kodeksu pracy. Zarzut, że za zobowiązania zlikwidowanego przedsiębior-

stwa odpowiada Skarb Państwa nie mógł być uwzględniony, ponieważ Sąd rozpo-

znawał sprawę jedynie w stosunku do pozwanych, a wyrok oddalający powództwo

nie zamyka powodowi drogi do dochodzenia roszczeń w stosunku do innych pod-

miotów.

Od tego wyroku wniósł kasację powód i opierając kasację na podstawie naru-

szenia przepisów postępowania – art. 385, 378 § 2 i 232 zdanie drugie KPC – wniósł

o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz poprzedzającego go wyroku Sądu pierwszej

instancji i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu w Białymstoku do ponownego

rozpoznania. Jednocześnie powód zrzekł się rozprawy na podstawie art. 3938

§ 3

KPC. W uzasadnieniu kasacji powód podniósł, że oddalenie apelacji zostało dokona-

ne z naruszeniem art. 385 i 378 § 2 KPC, gdyż oba Sądy nie rozpoznały istoty

3

sprawy. Nie została bowiem ustalona data powstania choroby zawodowej powoda

ani nie ustalono warunków w jakich powód wykonywał pracę. Sąd miał obowiązek

przeprowadzić dowód z opinii biegłych lekarzy, przy czym na podstawie art. 232 zda-

nie drugie KPC dowód ten powinien być dopuszczony z urzędu. Ustalenie daty po-

wstania choroby zawodowej mogłoby umożliwić powodowi dochodzenie roszczeń od

Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, co sugerował w apelacji za-

rzutem o odpowiedzialności Skarbu Państwa. Gdyby okazało się, że choroba zawo-

dowa powstała w czasie zatrudnienia w zlikwidowanym przedsiębiorstwie, istniałyby

podstawy do wezwania w charakterze pozwanego na podstawie art. 194 § 1 i 3 oraz

477 KPC Wojewódzkiego Urzędu Pracy. Ponadto Sąd Okręgowy nie ustalił, czy za-

sady, na jakich powstała Spółka „S.”, nie zmierzały do uchylenia się od zobowiązań

przedsiębiorstwa państwowego, a także nie ustosunkował się do faktu, że Polska

Akademia Nauk przejęła środki pozostałe po likwidacji przedsiębiorstwa.

Wobec zrzeczenia się powoda przeprowadzenia rozprawy i niezgłoszenia

przez pozwanych w terminie wniosku o przeprowadzenie rozprawy, Sąd Najwyższy

na podstawie art. 3938

KPC rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym i zważył co

następuje.

Nie jest uzasadniony zarzut, że nie została rozpoznana istota sprawy. Docho-

dząc odszkodowania powód powinien wykazać powstanie szkody oraz wskazać

osobę zobowiązaną do jej naprawienia. Ponieważ wskazani przez powoda pozwani

podnieśli zarzut braku po ich stronie legitymacji biernej, Sąd miał obowiązek w pierw-

szej kolejności rozpoznać ten zarzut. Jeżeli zostanie ustalony brak legitymacji biernej

po stronie pozwanej, która nie jest osobą zobowiązaną do naprawienia szkody wy-

rządzonej chorobą zawodową, nie ma potrzeby ustalania przyczyn powstania

szkody, jej rozmiaru i daty jej powstania. Sąd nie jest uprawniony do czynienia usta-

leń faktycznych na użytek ewentualnego innego postępowania, zwłaszcza że ustale-

nia te nie są w innym postępowaniu wiążące. Nie było zatem potrzeby przeprowa-

dzenia z urzędu dowodu z opinii biegłego lekarza na podstawie art. 232 zdanie dru-

gie KPC. Rozpoznając apelację Sąd Okręgowy zastosował ten przepis, przeprowa-

dzając dowód na istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności. W wyniku postępo-

wania dowodowego okazało się, że pozwana Spółka „S.” nie przejęła zakładu pracy

w rozumieniu art. 231

Kodeksu pracy, gdyż nie przejęła pracowników. Nie była także

nabywcą przedsiębiorstwa, odpowiedzialnym za jego zobowiązania na podstawie art.

526 KC, ponieważ nie nabyła w całości przedsiębiorstwa w rozumieniu art. 551

KC, a

4

jedynie jego składniki. Zgodnie z art. 18a

ust. 1 ustawy z dnia 25 września 1981 r. o

przedsiębiorstwach państwowych (jednolity tekst: Dz.U. z 1991 r. Nr 18, poz. 80 ze

zm.) zaspokajanie roszczeń wierzycieli następuje w trakcie postępowania likwidacyj-

nego ze środków uzyskanych z zadysponowania składników przedsiębiorstwa. Po

wykreśleniu przedsiębiorstwa z rejestru nie ma podmiotu zobowiązanego do zaspo-

kajania tych roszczeń. Ustawa nie nakłada takiego obowiązku na organ założycielski

niezależnie od tego, czy po likwidacji pozostał jakiś majątek czy też nie.

Powołany w uzasadnieniu kasacji przepis art. 194 § 1 KPC stanowi, że jeżeli

okaże się, że powództwo nie zostało wniesione przeciwko osobie, która powinna być

w sprawie stroną pozwaną, sąd na wniosek powoda lub pozwanego wezwie tę osobę

do wzięcia udziału w sprawie. Na podstawie art. 477 KPC wezwanie takie w spra-

wach z powództwa pracownika może być dokonane z urzędu. Jednakże z mocy art.

391 KPC przepisy te nie mają zastosowania w postępowaniu apelacyjnym. Wniosek

o wezwanie do udziału w sprawie innego podmiotu zamiast lub obok pozwanych po-

wód powinien zgłosić w postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji. Zarzut, że

Sąd ten powinien dokonać wezwania z urzędu nie został sprecyzowany w apelacji.

Powód powołał się jedynie ogólnikowo na odpowiedzialność Skarbu Państwa, nie

wskazując jednostki organizacyjnej, która - jego zdaniem - powinna być stroną poz-

waną. Przepis art. 194 KPC zamieszczony jest w rozdziale regulującym wymogi, któ-

rym powinien odpowiadać pozew i zasady postępowania po jego wniesieniu. Przepis

ten ma zastosowanie, gdy z treści pozwu wynika, że inna osoba powinna występo-

wać w sprawie jako strona pozwana. Omawiany przepis nie nakłada na sąd obo-

wiązku przeprowadzenia dochodzenia w celu ustalenia osoby, przeciwko której po-

wód powinien kierować swoje roszczenia. Obowiązek taki nie wynika także z treści

art. 468 § 1 KPC, regulującego postępowanie wyjaśniające w sprawach z zakresu

prawa pracy. W tych warunkach Sąd Okręgowy nie miał podstaw do uznania, że na-

stąpiło uchybienie w zakresie stosowania omawianych przepisów i słusznie stwier-

dził, że roszczeń przeciwko innemu podmiotowi powód może dochodzić w innym po-

stępowaniu.

Z tych przyczyn Sąd Najwyższy w oparciu o przepis art. 39312

KPC oddalił ka-

sację jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw.

========================================