III CZP 27/00

Uchwała z dnia 7 lipca 2000 r., III CZP 27/00

Przewodniczący: Sędzia SN Andrzej Wypiórkiewicz

Sędziowie SN: Stanisław Dąbrowski (sprawozdawca), Marian Kocon

Sąd Najwyższy przy udziale Prokuratora Prokuratury Krajowej Jana

Szewczyka w sprawie z wniosku wierzyciela Powszechnej Kasy Oszczędności BP,

V Oddział w P. przy uczestnictwie dłużnika Felicji K. o nadanie bankowemu tytułowi

egzekucyjnemu klauzuli wykonalności po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym dnia

7 lipca 2000 r. zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy w

Poznaniu postanowieniem z dnia 14 kwietnia 2000 r. do rozstrzygnięcia w trybie art.

390 k.p.c.:

„1) Czy wymagania formalne bankowego tytułu egzekucyjnego wynikające z

treści art. 96 ust. 2 Prawa bankowego (Dz.U. z 1997 r., Nr 140, poz. 939 ze zm.) a

dotyczące obowiązku wskazania odsetek wraz z „terminami ich płatności” obejmują

również:

– wykazaną w tytule egzekucyjnym kwotę odsetek skapitalizowanych, czy też

zwrot ten dotyczy tylko odsetek bieżących ?

– obowiązek wskazania przez bank wysokości odsetek umownych bądź

ustawowych ?

2) Czy w razie nie spełnienia przez bank wszystkich wymagań formalnych

przewidzianych w art. 96 ust. 2 Prawa bankowego, dopuszczalne jest nadanie

klauzuli wykonalności bankowemu tytułowi egzekucyjnemu tylko częściowo ?”

podjął następującą uchwałę:

1. W bankowym tytule egzekucyjnym wymagane jest oznaczenie

wysokości i terminów płatności wszelkich odsetek, których egzekucja ma być

prowadzona.

2. Dopuszczalne jest nadanie klauzuli wykonalności bankowemu tytułowi

egzekucyjnemu w części dotyczącej zobowiązań dłużnika prawidłowo

oznaczonych.

Uzasadnienie

Wierzyciel Powszechna Kasa Oszczędności Bank Państwowy, V Oddział w P.

złożył wniosek o nadanie klauzuli wykonalności bankowemu tytułowi

egzekucyjnemu przeciwko Felicji K. Do wniosku Bank załączył tytuł bankowy, z

którego wynika, że Felicja K. jest dłużnikiem PKO BP w związku z niedoborem na

rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowym. Na zadłużenie składają

się następujące kwoty: niespłacona należność 8325,46 zł, odsetki karne 2826,27 zł

oraz koszty 10 zł

Dalsze odsetki w wysokości 34% w stosunku rocznym, przy zachowaniu

zmiennej stopy procentowej, naliczane miały być od dnia 10 września 1999 r. od

kwoty 8325,46 zł.

Postanowieniem z dnia 5 stycznia 2000 r. Sąd Rejonowy oddalił wniosek. Sąd

ten uznał, że wierzyciel nie zachował wszystkich wymogów, jakie są przewidziane w

art. 96 ust. 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe (Dz.U. Nr 140,

poz. 939 ze zm. – dalej " Pr.bank."). Zdaniem Sądu Rejonowego, nie tylko nie

został określony rodzaj odsetek (umowne czy ustawowe), ale również w sposób

właściwy nie wskazano terminu ich płatności. W przedłożonym tytule egzekucyjnym

figuruje tylko skapitalizowana kwota odsetek, brak jest natomiast daty początkowej,

od której odsetki te zaczęły być naliczane.

Rozpoznając zażalenie wierzyciela, Sąd Okręgowy w Poznaniu powziął

wątpliwość prawną przytoczoną na wstępie uchwały, którą przedstawił Sądowi

Najwyższemu do rozstrzygnięcia na podstawie art. 390 § 1 k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Przepis art. 96 ust. 2 Pr.bank. określa wymagania, które powinien spełniać

bankowy tytuł egzekucyjny. Należy do nich między innymi oznaczenie wysokości

zobowiązań dłużnika wraz z odsetkami i terminami ich płatności.

W ustawie nie zostało zdefiniowane pojęcie odsetek. Definicji takiej nie

zawierają również przepisy kodeksu cywilnego. Mimo to, rozumienie pojęcia

odsetek na ogół nie nastręcza trudności. Przez odsetki rozumie się dodatkową

kwotę pieniężną, jaką dłużnik ma zwrócić obok głównego długu. Z ekonomicznego

punktu widzenia odsetki spełniają funkcję wynagrodzenia za korzystanie z

pieniędzy lub quasi odszkodowania, a niekiedy także funkcję waloryzacyjną.

W przedstawionym zagadnieniu prawnym przeciwstawia się odsetki

skapitalizowane odsetkom bieżącym oraz umowne ustawowym. Użyte pojęcia nie

są jednoznaczne. Przez kapitalizację rozumie się niekiedy doliczenie zaległych

odsetek do dłużnej sumy na podstawie umowy stron, o czym mowa w art. 482 § 1

k.c. W takim wypadku następuje przekształcenie zaległych odsetek w świadczenie

główne i od chwili doliczenia nie można już mówić o istnieniu odsetek.

Mianem skapitalizowanych odsetek często określa się odsetki wyrażone

w kwocie pieniężnej. Wymagalne odsetki można bowiem wyrazić w dwojaki sposób.

Zazwyczaj czyni się to za pomocą stopy procentowej od świadczenia głównego. Nie

ma jednak przeszkód, żeby wyliczyć konkretną kwotę. Tak postąpił wierzyciel –

Bank, obliczając w wystawionym przez siebie tytule egzekucyjnym kwotę odsetek,

które nazwał odsetkami „karnymi”. Odmienność wynikająca z wyrażenia odsetek

bądź za pomocą stopy procentowej, bądź z obliczenia ich sumy za określony czas,

ma charakter wyłącznie arytmetyczny, nie ma zaś wpływu na ich istotę. Odsetek

bieżących, to jest jeszcze nie wymagalnych, które stopniowo narastają, aż do chwili

spełnienia świadczenia głównego, nie da się wyrazić w inny sposób niż przy

pomocy stopy procentowej.

Z brzmienia art. 96 ust. 2 Pr.bank. nie wynika, żeby rygory dotyczące odsetek

objętych bankowym tytułem wykonawczym różnić się miały w zależności od terminu

wymagalności lub sposobu ich wyrażenia.

Zróżnicowania takiego nie uzasadniają także względy celowościowe.

Wskazanie wysokości i terminów płatności odsetek jest niezbędne dla

postępowania egzekucyjnego. W razie wymienienia w tytule egzekucyjnym kwoty

należnych odsetek, niespełnienie tych wymogów uniemożliwiałoby weryfikacje

prawidłowości dokonanego przez wierzyciela obliczenia, jeżeli zaś chodzi o odsetki

wyrażone za pomocą stopy procentowej, bez wskazania wysokości i terminów

płatności, w ogóle nie byłoby możliwe ustalenie kwoty podlegającej egzekucji.

O odsetkach ustawowych można mówić w odniesieniu do odsetek, których

obowiązek zapłaty wynika z ustawy lub których wysokość stopy procentowej

określona jest przez ustawę. Podobnie, pojęcie odsetek umownych oznacza

odsetki, które należą się z mocy umowy lub odsetki, których wysokość stopy

procentowej jest wynikiem umowy. Niezależnie od tego, co się rozumie przez

odsetki ustawowe i umowne, nie ma racjonalnych przesłanek do kwestionowania,

że obowiązek wskazania w bankowym tytule egzekucyjnym wysokości i terminów

płatności dotyczy wszystkich wymienionych rodzajów odsetek.

Wobec brzmienia art. 96 Pr.bank. uzasadniona jest wątpliwość, czy

bankowemu tytułowi egzekucyjnemu można tylko w części nadać klauzulę

wykonalności. Prima facie zdawać by się mogło, że uprawniony jest pogląd, że ten

tytuł egzekucyjny stanowi integralną całość. Należy jednak mieć na względzie, że

bankowy tytuł egzekucyjny obejmuje tylko świadczenie pieniężne, ze swojej natury

podzielne.

W wypadku, gdy tytuł dotyczy świadczenia głównego i odsetek, występują

nawet dwa odrębne świadczenia pieniężne. Odsetki mają wprawdzie charakter

akcesoryjny, jednakże jeżeli już powstaną, to uzyskują samoistny byt prawny,

niezależny od długu głównego. Żądając zapłaty należnych odsetek, bank może

prolongować zapłatę długu głównego lub odwrotnie. Absurdalne byłoby założenie,

że w razie częściowej prolongaty długu bank traci uprawnienie do wystawienia

bankowego tytułu egzekucyjnego.

Ze względów praktycznych przyjąć trzeba, że bankowy tytuł egzekucyjny

niekoniecznie musi dotyczyć całości długu. Może on obejmować tylko świadczenie

główne lub jego część, tylko odsetki lub ich część albo też część świadczenia

głównego i część odsetek. Analogicznie należy przyjąć, że przy częściowo

wadliwym oznaczeniu zobowiązań dłużnika dopuszczalne jest nadanie klauzuli

wykonalności bankowemu tytułowi egzekucyjnemu w części dotyczącej zobowiązań

dłużnika prawidłowo oznaczonych.

Wbrew obawom Sądu Okręgowego, rozwiązanie to nie pozostaje

w sprzeczności z art. 96 ust. 3 Pr.bank., zgodnie z którym, więcej niż jeden tytuł

egzekucyjny można wystawić tylko w razie egzekucji przeciwko kilku osobom lub z

kilku części składowych majątku dłużnika. Przepis art. 96 ust. 3 określa wyjątki od

zasady, że tytuł egzekucyjny wystawiony jest tylko w jednym egzemplarzu. Przepis

ten nie dotyczy sytuacji, gdy tytuły egzekucyjne dotyczą różnych świadczeń lub

różnych części świadczenia podzielnego.

Mając powyższe na względzie, Sąd Najwyższy, na podstawie art. 390 k.p.c.,

rozstrzygnął przedstawione zagadnienie prawne, jak w uchwale.