II KKN 204/00

POSTANOWIENIE Z DNIA 17 PAŹDZIERNIKA 2000 R.

V KKN 362/2000

Przepisy kodeksu postępowania karnego nie zawierają analogicz-

nych unormowań, wyłączających, bądź ograniczających uprawnienie

oskarżonego do wniesienia apelacji od wyroku skazującego wydanego w

trybie art. 387 k.p.k. Należy przyjąć zatem, że wyrok taki podlega kontroli

instancyjnej na ogólnych zasadach. Mimo, że wymiar kary zostaje orze-

czony w rezultacie zaaprobowania przez sąd wniosku oskarżonego i przy

zgodzie prokuratora oraz pokrzywdzonego, to każda ze stron może wnieść

apelację od wyroku i wysunąć w niej także zarzut rażącej niewspółmierno-

ści kary. Wydanie wyroku przez sąd pierwszej instancji w trybie art. 387

k.p.k. nie modyfikuje zasad kontroli instancyjnej orzeczenia z punktu wi-

dzenia podstaw zaskarżenia, określonych w art. 438 k.p.k.

Przewodniczący: sędzia SN W. Kozielewicz.

Sędziowie SN: H. Gradzik (sprawozdawca), Z. Stefaniak.

Prokurator Prokuratury Krajowej: J. Gemra.

Sąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 17 października 2000 r. spra-

wy Andrzeja Ł. oskarżonego z art. 242 § 3 k.k. z powodu kasacji, wniesio-

nej przez Prokuratora Okręgowego w S od wyroku Sądu Okręgowego w S.

z dnia 7 marca 2000 r., zmieniającego wyrok Sądu Rejonowego w W. z

dnia 31 sierpnia 1999 r.,

oddalił kasację (…).

2

Z u z a s a d n i e n i a :

Prokurator Rejonowy w W. oskarżył Andrzeja Ł. o to, że w okresie od

13 grudnia 1998 r. do 3 marca 1999 r. w W., korzystając z przerwy w od-

bywaniu kary pozbawienia wolności, bez usprawiedliwionej przyczyny nie

powrócił do Aresztu Śledczego po upływie wyznaczonego terminu – tj. o

przestępstwo z art. 242 § 3 k.k.

Na rozprawie przed Sądem Rejonowym w W. oskarżony złożył wnio-

sek w trybie art. 387 § 1 k.p.k. o wydanie wyroku skazującego i wymierze-

nie mu kary 3 miesięcy pozbawienia wolności bez przeprowadzenia postę-

powania dowodowego. Prokurator wyraził zgodę na warunki skazania za-

proponowane przez oskarżonego.

Sąd Rejonowy przychylił się do wniosku i wyrokiem z dnia 31 sierpnia

1999 r., skazując Andrzeja Ł., bez przeprowadzenia postępowania dowo-

dowego, za przestępstwo z art. 242 § 3 k.k., wymierzył mu karę 3 miesięcy

pozbawienia wolności.

Od tego wyroku wydanego w trybie art. 387 k.p.k., a zatem w warun-

kach dobrowolnego poddania się odpowiedzialności karnej, oskarżony

wniósł jednak apelację. Zarzucił skarżonemu rozstrzygnięciu rażącą nie-

współmierność kary. Wskazując na bardzo trudną sytuację materialną i ro-

dzinną, wniósł o zmianę wyroku przez warunkowe zawieszenie wykonania

kary pozbawienia wolności.

Rozpoznający apelację Sąd Okręgowy w S., w wyroku z dnia 7 mar-

ca 2000 r., uwzględnił wniosek oskarżonego i zawiesił warunkowo na okres

3 lat wykonanie orzeczonej kary pozbawienia wolności.

Od prawomocnego wyroku Prokurator Okręgowy w S. wniósł kasację

na niekorzyść oskarżonego. Zarzucił rażące naruszenie prawa karnego

procesowego, mające wpływ na treść wyroku, a mianowicie przepisu art.

3

387 § 1 i 2 k.p.k., przez zawarcie w wyroku skazującym Andrzeja Ł. roz-

strzygnięcia odmiennego od uzgodnionego między stronami i zaakcepto-

wanego przez sąd pierwszej instancji. W konkluzji skarżący wniósł o uchy-

lenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w

S. do ponownego rozpoznania. (…)

W toku rozprawy kasacyjnej Prokurator Prokuratury Krajowej wniósł o

oddalenie kasacji.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W kasacji skarżący zarzuca rażącą obrazę art. 387 § 1 i 2 k.p.k. po-

legającą na tym, że w postępowaniu odwoławczym sąd drugiej instancji,

mimo negatywnego stanowiska prokuratora zmienił na korzyść oskarżone-

go rozstrzygnięcie o karze. Z całości wywodu zamieszczonego w uzasad-

nieniu można wnosić, że autor kasacji kieruje się założeniem, iż rozstrzy-

gnięcie co do wymiaru kary podjęte w rezultacie przychylenia się przez sąd

pierwszej instancji do konsensusu między oskarżonym a oskarżycielem

publicznym (ew. także pokrzywdzonym) powinno zachować trwałość. Od

wynegocjowanych warunków skazania można natomiast odstąpić tylko po

ponownym rozpoznaniu sprawy przed sądem pierwszej instancji na ogól-

nych zasadach, albo raz jeszcze w trybie art. 387 k.p.k., przy zaakcepto-

waniu przez sąd ugody innej już treści. W myśl tej koncepcji skarżącego

sąd odwoławczy nie byłby władny uwzględnić wniosku strony o zmianę za-

skarżonego wyroku i wymierzenie oskarżonemu kary innej, niż ta, na którą

strona skarżąca wyraziła zgodę przed sądem pierwszej instancji. W prze-

ciwnym bowiem razie naruszony zostaje model konsensualnego rozstrzy-

gania sprawy karnej, a zwłaszcza ten jego element, który zakłada defini-

tywność zgody stron na rodzaj i rozmiar orzekanych kar.

Prezentowanemu w kasacji poglądowi nie można odmówić pewnej

dozy racjonalności. Istotnie, od oskarżonego, który decyduje się na dobro-

wolne poddanie się odpowiedzialności karnej należałoby oczekiwać kon-

4

sekwencji. Przecież na warunkach przez niego samego zaproponowanych

strona przeciwna wyraziła zgodę na zakończenie procesu bez przeprowa-

dzenia postępowania dowodowego. Stanowisko skarżącego, trafnie odczy-

tujące intencje ustawodawcy, który przez wprowadzenie unormowań za-

wartych w art. 387 k.p.k., zmierzał do uproszczenia i przyspieszenia po-

stępowań karnych w sprawach drobniejszych, nie znajduje jednak wspar-

cia jurydycznego w przepisach procedury karnej normujących postępowa-

nie odwoławcze.

Szczególne, co do postępowania odwoławczego rozwiązania usta-

wowe przyjmowano do funkcjonującej w prawie karnym skarbowym insty-

tucji dobrowolnego poddania się karze, z której regulacja zawarta w art.

387 k.p.k. w dużym stopniu czerpie swój rodowód (por. Z. Gostyński – No-

we instytucje prawa karnego nawiązujące do prawa karnego skarbowego,

Prok. i Pr. 1999 z. 10). W obowiązującej do dnia 16 października 1999 r.

ustawie karnej skarbowej z dnia 26 października 1971 r. (Dz. U. z 1984 r.

Nr 22, poz. 103 ze zm.) wykluczono możliwość zaskarżenia postanowienia

finansowego organu orzekającego o zezwoleniu na dobrowolne poddanie

się karze, stanowiąc w art. 198 § 2, że staje się ono prawomocne z chwilą

doręczenia oskarżonemu. W kodeksie karnym skarbowym (ustawa z dnia

10 września 1993 r. – Dz. U. Nr 930 ze zm.) instytucja dobrowolnego pod-

dania się odpowiedzialności została rozbudowana (rozdział 16), przy czym

decyzję procesową w tym przedmiocie przekazano do właściwości sądu.

Dopuszczono wprawdzie zaskarżenie postanowienia sądu ale tylko w wy-

padkach, gdy sąd orzekł grzywnę lub przepadek przedmiotów (ew. równo-

wartość pieniężną) w rozmiarach przekraczających dobrowolne poddanie

się sprawcy tym karom (art. 149 § 1). Po wydaniu postanowienia kończą-

cego postępowanie karne skarbowe w warunkach dobrowolnego poddania

się odpowiedzialności przez sprawcę nie może on cofnąć skutecznie swo-

5

jego wniosku, a tym samym kwestionować rozmiary dolegliwości karnych

określonych już przez sąd.

Przepisy kodeksu postępowania karnego nie zawierają analogicz-

nych unormowań, wyłączających, bądź ograniczających uprawnienie

oskarżonego do wniesienia apelacji od wyroku skazującego wydanego w

trybie art. 387 k.p.k. Należy przyjąć zatem, że wyrok taki podlega kontroli

instancyjnej na ogólnych zasadach (P. Hofmański, E. Sadzik, Z. Zgryzek –

Kodeks postępowania karnego. Komentarz. Wydawnictwo C.H. Beck,

1999, s. 361, Z. Gostyński – op. cit.). Mimo, że wymiar kary zostaje orze-

czony w rezultacie zaaprobowania przez sąd wniosku oskarżonego i przy

zgodzie prokuratora oraz pokrzywdzonego, to każda ze stron może wnieść

apelację od wyroku i wysunąć w niej także zarzut rażącej niewspółmierno-

ści kary. Wydanie wyroku przez sąd pierwszej instancji w trybie art. 387

k.p.k. nie modyfikuje zasad kontroli instancyjnej orzeczenia z punktu wi-

dzenia podstaw zaskarżenia, określonych w art. 438 k.p.k.

Dopuszczenie zaskarżalności rozstrzygnięcia o karze zawartego w

wyroku wydanym w trybie art. 387 k.p.k. jest uzasadnione także z punktu

widzenia celów postępowania karnego, do których ustawodawca odwołuje

się w § 2 tego przepisu. Jednym z warunków ich realizacji jest trafne za-

stosowanie środków przewidzianych w prawie karnym (art. 2 § 1 pkt. 2

k.p.k.), a więc właśnie kar i środków karnych. Mijałoby się z celem postę-

powania karnego wymierzenie oskarżonemu, nawet przy zgodzie prokura-

tora i pokrzywdzonego, kary rażąco niewspółmiernej. Konsensualny tryb

ustalenia wysokości kary nie zwalnia wszak sądu pierwszej instancji od

oceny czy uzgodnienie stron nie narusza w rażącym stopniu zasad wymia-

ru kary unormowanych w kodeksie karnym (art. 53-63). Nie ma zatem pod-

staw, by przyjąć, że rozstrzygnięcie o wymiarze kary zawarte w wyroku

orzeczonym w procedurze przewidzianej w art. 387 k.p.k. nie podlega kon-

troli instancyjnej.

6

Skoro zaś postępowanie odwoławcze w odniesieniu do rozstrzygnię-

cia o karze toczy się na ogólnych zasadach, to oczywiste staje się, że sąd

drugiej instancji może zmienić zaskarżony wyrok w części dotyczącej wy-

miaru kary, w granicach służących mu uprawnień procesowych określo-

nych w art. 437 § 1 k.p.k. (przy uwzględnieniu ograniczeń wynikających z

art. 434 i 454 § 2 i 3 k.p.k.), jeśli uzna za zasadny zarzut rażącej nie-

współmierności kary. Tak właśnie postąpił Sąd Okręgowy w S. po rozpo-

znaniu apelacji wniesionej przez oskarżonego.

Reasumując powyższy wywód należy stwierdzić, że zarzut kasacji

Prokuratora Okręgowego w S. okazał się niezasadny. W postępowaniu

przed Sądem Okręgowym nie doszło bowiem i nie mogło dojść do naru-

szenia art. 387 § 1 i 2 k.p.k. Przepisy te, wyłączające możliwość orzecze-

nia kary innej, niż wskazana we wniosku oskarżonego o wydanie wyroku

skazującego (por. wyrok SN z dnia 7 września 1999 r. WKN 32/99,

OSNKW 1999, z. 11-12, poz. 77) obowiązują tylko w postępowaniu przed

sądem pierwszej instancji. Kontrola odwoławcza odbywa się natomiast na

zwyczajnych zasadach. Oznacza to, że ocena zasadności zarzutów apela-

cyjnych przebiega według ogólnych kryteriów ustawowych, niezależnie od

tego, iż do wydania zaskarżonego wyroku doszło w trybie art. 387 k.p.k.

(…)