I PKN 768/99

Wyrok z dnia 10 sierpnia 2000 r.

I PKN 768/99

Do stosunków pracy mianowanych urzędników państwowych stosuje się

art. 231

§ 1 KP.

Przewodniczący SSN Jerzy Kwaśniewski (sprawozdawca), Sędziowie SN:

Katarzyna Gonera, Andrzej Wasilewski.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 10 sierpnia 2000 r. sprawy z po-

wództwa Bożeny K., Stanisławy B., Anny T. i Krystyny R. przeciwko Urzędowi Staty-

stycznemu w Z.G. o uznanie za bezskuteczne wypowiedzenia zmieniającego, na

skutek kasacji strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpie-

czeń Społecznych w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 5 października 1999 r. [...]

u c h y l i ł zaskarżony wyrok oraz poprzedzający go wyrok Sądu Rejonowe-

go-Sądu Pracy w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 7 lipca 1999 r. [...] i przekazał

sprawę temu Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o

kosztach postępowania kasacyjnego.

U z a s a d n i e n i e

Powódki Bożena K., Stanisława B., Anna T. i Krystyna R. były mianowanymi

pracownikami Urzędu Statystycznego w G.W. Pracodawca ten pismami z dnia 26

listopada 1998 r. zawiadomił każdą z powódek, że – stosownie do zmian organizacji

urzędów statystycznych wynikających z zarządzenia nr 4 Prezesa Głównego Urzędu

Statystycznego z dnia 15 października 1998 r. (Dz.Urz. GUS Nr 14, poz. 94) – z

dniem 1 stycznia 1999 r. stają się pracownikami Urzędu Statystycznego w Z.G.

Roszczenie pozwu o uznanie za bezskuteczne wypowiedzenia zmieniającego

warunki pracy (zmienione w toku postępowania na żądanie przywrócenia do pracy)

zostało skierowane przeciwko nowemu pracodawcy (Urzędowi Statystycznemu w

Z.G.) i dotyczy jego pism, (doręczonych powódkom 20 stycznia 1999 r.) w sprawie

zaproponowania każdej z powódek nowych warunków pracy i płacy w trybie przewi-

2

dzianym w art. 231

§ 5 KP oraz we wskazanych przepisach zarządzenia nr 4 Prezesa

GUS. Powódki zarzuciły, że pozwany pracodawca nie zachował określonego w art.

231

§ 5 KP terminu, gdyż ich zdaniem – zmiana warunków zatrudnienia w związku z

przejęciem przez pozwanego ich dotychczasowego zakładu pracy mogła być propo-

nowana tylko z dniem tego przejęcia zakładu pracy, to jest 1 stycznia 1999 r. Doko-

nana zmiana warunków pracy i płacy po terminie z art. 231

§ 5 KP nie ma oparcia w

tym przepisie, a ponadto nie zachodziły warunki takiej zmiany określone w ustawie z

dnia 16 września 1982 r. o pracownikach urzędów państwowych. Powódki Anna T. i

Bożena K., powoływały się ponadto na ochronę wynikającą z art. 32 ust. 1 i 2 ustawy

o związkach zawodowych, gdyż – jak twierdziły – przedmiotowa zmiana warunków

pracy i płacy nie została uzgodniona z działającą w Urzędzie komisją zakładową, w

której pełniły funkcje określone w powołanym przepisie.

Pozwany zakład pracy wniósł o oddalenie powództwa. Twierdził, że powódki w

styczniu 1999 r. otrzymały propozycję nowych warunków pracy i płacy ze względu na

włączenie Urzędu Statystycznego w G.W. w strukturę Urzędu Statystycznego w Z.G.

Odbyło się to na podstawie § 2 ust. 7 zarządzenia nr 4 Prezesa Głównego Urzędu

Statystycznego i art. 231

§ 5 KP. Nie został także naruszony przepis art. 32 ust. 1 i 2

ustawy o związkach zawodowych, gdyż w zakresie Urzędu Statystycznego w Z.G.

nie działa zakładowa organizacja związkowa.

Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Gorzowie Wielkopolskim wyrokiem z dnia 7 lipca

1999 r. przywrócił powódki do pracy w pozwanym Urzędzie Statystycznym w Z.G. na

poprzednich warunkach. W uzasadnieniu tego wyroku stwierdzono, że: „pozwany

uchybił konsultacji ze związkami zawodowymi, poprzedzającej złożenie oświadcze-

nia woli o wypowiedzeniu powódkom pracy”.

Na skutek apelacji pozwanego Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Spo-

łecznych w Gorzowie Wielkopolskim uchylił zaskarżony wyrok, zniósł postępowanie

przed Sądem Rejonowym w całości i sprawę przekazał do właściwych czynności

Prezesowi Głównego Urzędu Statystycznego w W. Powołując się na bezsporny mię-

dzy stronami fakt zatrudnienia powódek na podstawie mianowania, Sąd Okręgowy

stwierdził, że stosunki pracy powódek podlegają nadal ustawie z dnia 16 września

1982 r. o pracownikach urzędów państwowych, a Kodeks pracy ma zastosowanie

tylko w zakresie nie uregulowanym przepisami tej ustawy (art. 5 KP). Ponieważ

wskazana ustawa pragmatyczna reguluje wyczerpująco zasady rozwiązywania i

zmiany (w tym możliwość przeniesienia do pracy w innym urzędzie) stosunków pracy

3

urzędników mianowanych, w tym też w związku z likwidacją i reorganizacją urzędu

(art. 10 ustawy), to przepisy Kodeksu pracy - w tym art. 231

KP - nie mają w tym za-

kresie zastosowania. Uregulowania zawarte w § 2 ust. 2, 3, 4, 5 i 7 zarządzenia Nr 4

Prezesa GUS-u skonstruowane zostały również na bazie przepisu art. 231

KP i zda-

niem Sądu, pozostają w sprzeczności z bezwzględnie obowiązującymi uregulowa-

niami ustawy o pracownikach urzędów państwowych. W konsekwencji takiej oceny

prawnej Sąd Okręgowy przyjął, iż droga sądowa w rozpoznawanej sprawie jest nie-

dopuszczalna (art. 199 § 1 pkt 1 KPC). Zgodnie bowiem z art. 38 ust. 1 ustawy z 16

września 1982 roku od decyzji w sprawach wypowiedzenia lub rozwiązania stosunku

pracy z urzędnikiem mianowanym, przeniesienia albo zlecenia mu wykonywania

innej pracy, przeniesienia na niższe lub inne stanowisko bądź zawieszenia w pełnie-

niu obowiązków urzędnik ten może, w terminie siedmiu dni, wnieść odwołanie do

kierownika organu nadrzędnego nad urzędem, w którym jest zatrudniony. Od decyzji

w sprawach określonych w ust. 1 urzędnikowi państwowemu mianowanemu przysłu-

guje skarga do sądu administracyjnego na zasadach przewidzianych w Kodeksie

postępowania administracyjnego. W takich okolicznościach merytoryczne rozpozna-

nie sprawy przez Sąd Rejonowy dotknięte jest nieważnością (art. 379 pkt 1 KPC).

Strona pozwana wniosła kasację od powyższego wyroku zarzucając narusze-

nie przepisów prawa materialnego – art. 5 i art. 231

KP przez ich błędną wykładnię

oraz art. 10 i art. 38 ust. 1 ustawy z dnia 16 września 1982 r. o pracownikach urzę-

dów państwowych (Dz.U. Nr 31, poz. 214 ze zm.) przez ich niewłaściwe zastosowa-

nie. Wniosek kasacji dotyczył uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i przekaza-

nia sprawy do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Ocena prawna zaskarżonego wyroku opiera się na założeniu, że stosunki

pracy mianowanych urzędników państwowych mają swą odrębną regulację tzw.

pragmatyczną (ustawa z dnia 16 września 1982 r. o pracownikach urzędów pań-

stwowych), że przepisy tej regulacji mają pierwszeństwo przed Kodeksem pracy (art.

5 KP) i wreszcie, że zakres ustawy pragmatycznej wyłącza zastosowanie art. 231

Kodeksu pracy. O ile ogólna zasada pierwszeństwa ustawy pragmatycznej w świetle

art. 5 Kodeksu pracy nie budzi wątpliwości, to zastrzeżenia nasuwa stanowisko za-

skarżonego wyroku co do wyłączenia art. 231

KP. Punktem wyjścia analizy zagad-

4

nienia zastosowania art. 231

KP do stosunków pracy pracowników urzędów pańs-

twowych powinno być wynikające z art. 5 KP zastrzeżenie pierwszeństwa dla regula-

cji pragmatycznej tylko do granic tej regulacji. Wszak: „przepisy kodeksu stosuje się

w zakresie nie uregulowanym tymi przepisami”. Sąd Okręgowy - bez podania przes-

łanek swego stanowiska – poprzestał na stwierdzeniu, że przepisy ustawy o pracow-

nikach urzędów państwowych wyczerpująco uregulowały (zwłaszcza w art. 10 i art.

13) sprawy związane z likwidacją i zmianą podmiotów zatrudniających (urzędów)

oraz rozwiązaniem (zmianą) stosunków pracy państwowych urzędników mianowa-

nych.

Stanowisko powyższe w odniesieniu do rozważanego w sprawie zagadnienia

nie jest słuszne. We wskazanym przepisie Kodeksu pracy uregulowane zostały

skutki prawne dla stosunku pracy: „przejścia zakładu pracy lub jego części na innego

pracodawcę”. W takiej sytuacji – stosownie do art. 231

§ 1 KP – nowy pracodawca z

mocy prawa staje się stroną w dotychczasowych stosunkach pracy. Wbrew stanowi-

sku Sądu Okręgowego nie są równoważne z sytuacją uregulowaną w art. 231

KP

regulacje wynikające z art. 10 i art. 13 ustawy z dnia 16 września 1982 r. o pracowni-

kach urzędów państwowych. W żadnej z tych ostatnich regulacji nie chodzi o okreś-

lenie skutku prawnego „przejścia zakładu pracy lub jego części na innego pracodaw-

cę”. O ile zasadą art. 231

§ 1 KP jest zachowanie dotychczasowego stosunku pracy

pomimo zmiany pracodawcy wynikającej z „przejścia zakładu”, o tyle we wskazanych

regulacjach ustawy o pracownikach urzędów państwowych, po pierwsze, nie chodzi

o przejście zatrudniającego urzędnika zakładu pracy na innego pracodawcę, po dru-

gie, zasadą tych regulacji jest określenie zmian warunków pracy urzędnika państwo-

wego (art. 10) lub rozwiązanie z nim stosunku pracy (art. 13), a więc także cel tej

regulacji jest zasadniczo odmienny od zasad art. 231

KP. W szczególności różnice te

łatwo mogą być zauważone na tle art. 13 ust. 1 pkt 2 ustawy o pracownikach

urzędów państwowych, według którego to przepisu rozwiązanie stosunku pracy z

urzędnikiem państwowym mianowanym może nastąpić w drodze wypowiedzenia w

razie likwidacji urzędu lub jego reorganizacji (przy spełnieniu jeszcze dalszych okre-

ślonych warunków). Wreszcie należy stwierdzić, że stanowisko zaskarżonego wyro-

ku pozostaje w wyraźnej sprzeczności ze stanem faktycznym sprawy - w szczegól-

ności z zakresem dochodzonych w sprawie roszczeń wywodzonych z uwzględnie-

niem niespornych między stronami faktów, po pierwsze, że dotychczasowy praco-

dawca (Urząd Statystyczny w G.W.) został przejęty przez pozwany Urząd w Z.G. i po

5

drugie, że powódki stały się pracownikami tego pozwanego Urzędu na zasadzie art.

231

KP. Tak więc poza sporem pozostawało ukształtowanie stosunku pracy między

stronami na zasadzie art. 23 1

§ 1 KP, natomiast istotę sporu stanowiło to, czy

pozwany będący nowym pracodawcą powódek zachował - przewidziane głównie w

art. 231

§ 5 KP – przesłanki zmiany warunków pracy i płacy.

Dochodzone w związku z tym roszczenia pozwu o uznanie wypowiedzenia

zmieniającego za bezskuteczne (przywrócenie do pracy na dotychczasowych warun-

kach) nie należą do kategorii spraw określonych w art. 38 ustawy o pracownikach

urzędów państwowych, w których przysługuje specjalny tryb rozpoznawania sporów,

z wyłączeniem właściwości sądu pracy.

Z powyższych przyczyn Sąd Najwyższy stwierdził, że kasacja pozwanego ma

usprawiedliwione podstawy, gdyż wychodząc z błędnej oceny prawnej przepisów

prawa materialnego Sąd Okręgowy bezzasadnie przyjął, iż droga sądowa w rozpo-

znawanej sprawie jest niedopuszczalna. Należało zatem orzec zgodnie z art. 39313

§

1 KPC, przy czym uchylenie wyroku Sądu pierwszej instancji wiąże się z ustalonymi

przez Sąd drugiej instancji istotnymi brakami w zakresie oceny materiału dowodowe-

go i uzasadnienia wyroku.

========================================