I PKN 769/99

Wyrok z dnia 10 sierpnia 2000 r.

I PKN 769/99

Nieskuteczne są zgłoszone w kasacji zarzuty naruszenia prawa material-

nego (art. 3931

pkt 1 KPC), które nie mają związku z oceną dopuszczalności

drogi sądowej, gdy pozew został odrzucony na podstawie 199 § 1 pkt 1 KPC.

Przewodniczący SSN Jerzy Kwaśniewski, Sędziowie SN: Katarzyna Gonera

(sprawozdawca), Andrzej Wasilewski.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 10 sierpnia 2000 r. sprawy z po-

wództwa Barbary K. przeciwko 1) Szkole Podstawowej nr 2 w D., 2) Kuratorium

Oświaty w T. o uchylenie kary dyscyplinarnej, na skutek kasacji powódki od wyroku

Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie z dnia 2

września 1999 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

U z a s a d n i e n i e

Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Dębicy wyrokiem z 14 maja 1999 r. [...] odrzucił

pozew Barbary K. przeciwko pozwanym Szkole Podstawowej nr 2 w D. i Kuratorium

Oświaty w T. o ustalenie, że wymierzenie powódce kary dyscyplinarnej było niesku-

teczne oraz bezzasadne.

Odrzucając pozew z powodu niedopuszczalności drogi sądowej (art. 199 § 1

pkt 1 KPC) Sąd Pracy odwołał się do poglądu prawnego wyrażonego w uzasadnieniu

wyroku Sądu Najwyższego z 8 października 1982 r., I PR 90/82 (OSNCP 1983 z. 5-

6, poz. 85), zgodnie z którym sądy nie są powołane do badania zasadności decyzji

dyscyplinarnych. Sąd Rejonowy stwierdził, że przepis art. 77 ust. 5 ustawy z dnia 26

stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela (Dz.U. Nr 3, poz. 19 ze zm.) przewiduje możli-

wość wniesienia odwołania od prawomocnych orzeczeń odwoławczych komisji dys-

cyplinarnych przy Ministrze Edukacji Narodowej do Sądu Najwyższego (a nie sądów

powszechnych) w razie orzeczenia kary wydalenia z zawodu nauczycielskiego, taka

2

zaś kara nie została powódce wymierzona (powódka została zwolniona z pracy).

Oznacza to – zdaniem Sądu Rejonowego – że od orzeczenia innych, łagodniejszych

kar dyscyplinarnych odwołanie do sądu powszechnego nie przysługuje. Ponieważ

nie ma innego organu, który byłby właściwy do rozpoznania niniejszej sprawy, brak

było podstaw do zastosowania art. 464 § 1 KPC.

Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie wyrokiem z

2 września 1999 r. [...] oddalił apelację powódki od wyroku Sądu Rejonowego. W

apelacji powódka zarzuciła naruszenie prawa materialnego, w szczególności art. 42

§ 1, 2, 3 i 4 KP i wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku przez orzeczenie, że roz-

wiązanie z nią umowy o pracę w trybie dyscyplinarnym było bezzasadne.

Sąd Okręgowy ustalił, że orzeczeniem Komisji Dyscyplinarnej dla Nauczycieli

przy Kuratorze Oświaty w T. z dnia 3 stycznia 1995 r. powódce została wymierzona

kara zwolnienia z pracy na podstawie art. 76 ust. 1 pkt 3 Karty Nauczyciela. Orze-

czenie to zostało utrzymane w mocy przez Odwoławczą Komisję Dyscyplinarną dla

Nauczycieli przy Ministrze Edukacji Narodowej. Orzeczenie to jest prawomocne. Żą-

danie powódki w istocie dotyczy oceny zasadności i zgodności z prawem wymienio-

nych orzeczeń dyscyplinarnych i zmierza do uchylenia kary dyscyplinarnej orzeczo-

nej w stosunku do niej przez Komisję Dyscyplinarną. Sąd Okręgowy stwierdził, że

kwestia zaskarżenia orzeczeń dyscyplinarnych jest w całości uregulowana w przepi-

sach ustawy Karta Nauczyciela (art. 77) i nie ma podstaw do przyjęcia, że sądy pow-

szechne są powołane do badania zasadności tych orzeczeń. Apelacja powódki nie

zawiera żadnego wywodu prawnego dotyczącego dopuszczalności drogi sądowej w

zakresie kwestionowania orzeczeń dyscyplinarnych. Skarżąca koncentruje się w

swoich zarzutach na wykazaniu bezzasadności wymierzenia jej kary dyscyplinarnej.

Są to zatem zarzuty merytoryczne, które w związku z odrzuceniem pozwu z powodu

niedopuszczalności drogi sądowej w ogóle nie mogą być brane pod rozwagę. Sąd

Okręgowy zwrócił uwagę na to, że odrzucenie pozwu powinno nastąpić w formie po-

stanowienia, skoro jednak Sąd Rejonowy wydał wyrok, to powódka mogła go zaskar-

żyć w drodze apelacji; o rodzaju środka odwoławczego decyduje bowiem forma zas-

karżonego nim orzeczenia. Oddalając apelację, Sąd Okręgowy uczynił to w formie

wyroku.

Kasację od wyroku Sądu Okręgowego wniosła powódka, opierając ją na pods-

tawie naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię przepisów: art. 3 KP,

art. 11 KP, § 17 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 1981 r. w sprawie

3

urlopów wychowawczych, „art. 10 pkt 2 ppkt 7 ustęp 7” Karty Nauczyciela, art. 77

KC, art. 78 KC oraz art. 5 KC, a także na podstawie naruszenia przepisów postępo-

wania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to poprzez błędną interpretację

art. 199 § 1 pkt 2 KPC. Skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez

uwzględnienie w całości roszczenia i ustalenie, że rozwiązanie umowy o pracę z po-

wódką było bezzasadne, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i poprze-

dzającego go wyroku Sądu Rejonowego i przekazanie sprawy do ponownego rozpo-

znania Sądowi pierwszej instancji.

Jako pozwanych wskazano w kasacji Szkołę Podstawową nr 9 w D., chociaż

w postępowaniu przed Sądami pierwszej i drugiej instancji występowała w roli poz-

wanego Szkoła Podstawowa Nr 2 w D., a Szkoła Podstawowa Nr 9 w D. nie była

stroną niniejszego procesu, oraz Kuratorium Oświaty i Wychowania w T., chociaż

prawidłowa nazwa tego pozwanego brzmiała - przed zmianami wynikającymi z re-

formy administracji - Kuratorium Oświaty w T. Sąd Najwyższy potraktował te nieści-

słości jako oczywiste omyłki autora kasacji.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kasacja jest pozbawiona usprawiedliwionych podstaw. Sąd Okręgowy oddalił

apelację powódki od wyroku Sądu Rejonowego odrzucającego pozew z powodu nie-

dopuszczalności drogi sądowej. Podstawą rozstrzygnięcia był art. 199 § 1 pkt 1 KPC.

Wywody prawne zawarte w motywach orzeczeń Sądów pierwszej i drugiej instancji

sprowadzały się zatem do zagadnienia braku istnienia jednej z pozytywnych przesła-

nek procesowych, a mianowicie drogi sądowej. Sądy meriti nie rozważały zasadności

bądź bezzasadności powództwa, albowiem przyjęły, że w odniesieniu do takiego żą-

dania, z jakim wystąpiła powódka, droga sądowa jest niedopuszczalna.

Kasacja nie zawiera zarzutu naruszenia art. 199 § 1 pkt 1 KPC, a to właśnie

ten przepis stanowił podstawę prawną zaskarżonego orzeczenia. W ramach kasacyj-

nej podstawy naruszenia przepisów postępowania (art. 3931

pkt 2 KPC) powódka

wskazała zarzut naruszenia tylko jednego przepisu prawa procesowego, a mianowi-

cie art. 199 § 1 pkt 2 KPC. Przepis ten stanowi, że sąd odrzuci pozew, jeżeli o to

samo roszczenie pomiędzy tymi samymi stronami sprawa jest w toku albo została już

prawomocnie osądzona. Odrzucając pozew z powodu niedopuszczalności drogi są-

dowej, Sądy nie stosowały art. 199 § 1 pkt 2 KPC, ani nawet nie rozważały jego za-

4

stosowania, a zatem nie mogły go naruszyć. Podstawa kasacyjna dotycząca naru-

szenia przepisów postępowania jest w takich okolicznościach nieusprawiedliwiona.

Sąd Najwyższy rozpoznaje bowiem sprawę w granicach kasacji (art. 39311

KPC), te

zaś wyznaczone są przede wszystkim przez przytoczone w kasacji podstawy kasa-

cyjne, a w ich ramach zarzuty naruszenia konkretnie wskazanych przepisów prawa

materialnego lub procesowego. Nawet gdyby przyjąć, że autorowi kasacji chodziło w

istocie o naruszenie art. 199 § 1 pkt 1 KPC i tylko z uwagi na oczywistą omyłkę, która

wystąpiła także przy określeniu w kasacji pozwanych, powołał art. 199 § 1 pkt 2 KPC,

to także wtedy kasacyjna podstawa naruszenia przepisów postępowania okazałaby

się nieusprawiedliwiona. Kasacja powinna zawierać nie tylko przytoczenie podstaw

kasacyjnych, ale także ich uzasadnienie (art. 3933

KPC). Jest to szczególnie istotne

w przypadku podstawy kasacji wskazanej w art. 3931

pkt 2 KPC, albowiem przepis

ten wymaga dla skutecznego wniesienia kasacji wykazania, że naruszenie przepisów

postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Tymczasem kasacja w

ogóle nie zawiera jakiegokolwiek uzasadnienia odnoszącego się do zarzutu naru-

szenia prawa procesowego, a tym bardziej nie zawiera wykazania, że naruszenie to

mogło mieć wpływ (zwłaszcza istotny) na wynik sprawy.

Wobec braku odpowiednio skonstruowanego zarzutu naruszenia przepisów

postępowania, Sąd Najwyższy – będąc związany granicami kasacji - nie może roz-

ważać, czy w rozpoznawanej sprawie prawidłowo doszło do odrzucenia pozwu z po-

wodu niedopuszczalności drogi sądowej.

Należy jedynie zauważyć, że po wejściu w życie Konstytucji RP z 1997 r. (czyli

po 17 października 1997 r.) w orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się - w

wyniku wykładni art. 45 ust. 1, art. 8 i art. 77 ust. 2 Konstytucji - dopuszczalność

drogi sądowej w sprawach dotyczących odwołania się pracownika od prawomocnych

orzeczeń komisji dyscyplinarnych (por. wyrok SN z dnia 7 kwietnia 1999 r., I PKN

648/98, nie publikowany, odnoszący się do nauczycieli akademickich, postanowienie

SN z dnia 22 października 1999 r., I PKN 216/99, nie publikowane, odnoszące się do

mianowanych urzędników państwowych, wyrok SN z 13 kwietnia 2000 r., I PKN

580/99, nie publikowany, odnoszący się do pracowników jednostki organizacyjnej

„P.P. T. i T.”). W przywołanych orzeczeniach Sąd Najwyższy podkreślił, że kwestia

legalności i zasadności orzeczonych kar dyscyplinarnych prowadzących do pozba-

wienia lub zawieszenia prawa wykonywania zawodu oraz kwestia oceny legalności

lub zasadności oświadczenia pracodawcy o niezwłocznym rozwiązaniu stosunku

5

pracy w następstwie orzeczenia dyscyplinarnej kary zwolnienia z pracy jest sprawą,

w której pracownik ma konstytucyjne prawo do jej rozpatrzenia przez sąd (art. 45 ust.

1 Konstytucji).

Kasacja powódki nie zarzuca naruszenia wskazanych przepisów art. 45 ust. 1,

art. 8 i art. 77 ust. 2 Konstytucji, a zatem szersza analiza dotycząca tego, czy w roz-

poznawanej sprawie doszło do ewentualnego naruszenia konstytucyjnie zagwaran-

towanego prawa do sądu (zwłaszcza w kontekście tego, że orzeczenie dyscyplinarne

o ukaraniu powódki karą zwolnienia z pracy stało się prawomocne w marcu 1995 r.,

czyli dwa i pół roku przed wejściem w życie przepisów Konstytucji), jest niemożliwa.

Nieuzasadniona jest również przytoczona w kasacji podstawa obejmująca na-

ruszenie prawa materialnego. W uzasadnieniu kasacji wskazano, że w rozpoznawa-

nej sprawie powódka dochodziła ustalenia, że po ukończonym urlopie wychowaw-

czym, od września 1991 r., przysługiwało jej prawo do zatrudnienia w świetlicy

Szkoły Podstawowej Nr 9 w D., zgodnie z umową o pracę na czas nie określony

podpisaną 7 września 1987 r. i ustalenia, że od 1 września 1994 r. stała się nauczy-

cielem mianowanym z mocy prawa w Szkole Podstawowej Nr 9 w D. Nie odpowiada

to rzeczywistej treści żądania zgłoszonego w rozpoznawanej sprawie, w której po-

wódka domagała się (w pozwie) ustalenia, że wymierzenie jej kary dyscyplinarnej

zwolnienia z pracy (na podstawie art. 76 ust. 1 pkt 3 Karty Nauczycielka) orzecze-

niem Komisji Dyscyplinarnej przy Kuratorium Oświaty w T. z 3 stycznia 1995 r. oraz

orzeczeniem Odwoławczej Komisji Dyscyplinarnej przy Ministrze Edukacji Narodowej

w W. z 14 marca 1995 r. było nieskuteczne, albowiem orzeczenia te zapadły w

okresie choroby powódki, a ponadto że było bezzasadne, ponieważ powódka nie

podpisała nigdy umowy o pracę ze Szkołą Podstawową Nr 2 w D. Z kolei w apelacji

powódka domagała się ustalenia, że rozwiązanie z nią umowy o pracę w trybie dys-

cyplinarnym było bezzasadne. Wskazana w kasacji podstawa faktyczna żądania, a

także samo określenie przedmiotu żądania o ustalenie, są zatem odmienne od tych,

które powódka przedstawiła w pozwie i w apelacji w rozpoznawanej sprawie i już

tylko z tej przyczyny zawarte w kasacji zarzuty naruszenia prawa materialnego odno-

szone przez autora kasacji do takiej podstawy faktycznej żądania, jaką przyjęto w

kasacji, są nieuzasadnione. Okoliczności faktyczne podniesione w kasacji stanowiły

uzasadnienie żądania zgłoszonego przez powódkę oraz podstawę rozstrzygnięcia

sądu w innej sprawie, a mianowicie w sprawie [...] Sądu Rejonowego w Dębicy, za-

kończonej wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 7 stycznia 1997 r., I PKN 54/96, od-

6

dalającym kasację powódki.

Wbrew twierdzeniu kasacji Sąd Rejonowy w ogóle nie odniósł się do zasadno-

ści bądź bezzasadności nałożonej na powódkę kary dyscyplinarnej, ponieważ odrzu-

cił pozew z powodu niedopuszczalności drogi sądowej (na podstawie art. 199 § 1 pkt

1KPC), co oznacza, że w ogóle nie zajmował stanowiska co do przedstawionych

przez powódkę okoliczności faktycznych mających uzasadniać jej żądanie, ani nie

poddawał ocenie materialnoprawnej zasadności samego żądania. Zarzuty odnoszą-

ce się do naruszenia wskazanych w kasacji przepisów prawa materialnego nie mogą

być przedmiotem rozważań w ramach postępowania kasacyjnego. Ich uzasadnienie

wykracza poza podstawę faktyczną rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonym wy-

roku.

Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy oddalił kasację na podstawie art.

39312

KPC.

========================================