I PKN 6/00

Wyrok z dnia 7 września 2000 r.

I PKN 6/00

Obowiązek pracodawcy przedstawienia sprawy federacji związków za-

wodowych, w razie nieuwzględnienia zastrzeżeń zakładowej organizacji związ-

kowej co do zasadności wypowiedzenia umowy o pracę (art. 38 § 3 i 4 KP), na-

leży oceniać według statutów tych organizacji związkowych.

Przewodniczący SSN Jadwiga Skibińska-Adamowicz, Sędziowie SN: Józef

Iwulski, Kazimierz Jaśkowski (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 7 września 2000 r. sprawy z powódz-

twa Jana M. przeciwko Polskiej Żegludze Morskiej w S. o odszkodowanie, na skutek

kasacji strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Gdańsku z siedzibą w Gdyni z dnia 24 sierpnia 1999 r. [...]

z m i e n i ł zaskarżony wyrok w ten sposób, że oddalił apelację powoda od

wyroku Sądu Rejonowego-Sądu Pracy w Gdyni z dnia 21 maja 1999 r. [...] i zasądził

od powoda na rzecz pozwanej kwotę 2.725 zł tytułem kosztów zastępstwa proceso-

wego za drugą i trzecią instancję.

U z a s a d n i e n i e

Pozwana Polska Żegluga Morska w sprawie z powództwa Jana M. o odszko-

dowanie z tytułu sprzecznego z prawem wypowiedzenia umowy o pracę wniosła ka-

sację od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w

Gdańsku z siedzibą w Gdyni z dnia 24 sierpnia 1999 r. [...]. Zaskarżonym wyrokiem

zmieniono wyrok Sądu pierwszej instancji (oddalający powództwo) i: 1 zasądzono na

rzecz powoda odszkodowanie, oddalając powództwo w pozostałym zakresie (doty-

czącym odsetek ustawowych) oraz 2. zasądzono zwrot kosztów zastępstwa proce-

sowego na rzecz powoda. Przyczyną zmiany wyroku była odmienna interpretacja art.

38 § 3 i § 4 KP. Powód nie był członkiem działającego u pozwanej Związku Zawo-

dowego Marynarzy PŻM, jednakże korzystał z ochrony jego praw przez ten Związek

2

na podstawie art. 30 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (Dz.U.

Nr 55, poz. 234 ze zm.). Pracodawca zawiadomił Związek Zawodowy Marynarzy

PŻM o zamiarze wypowiedzenia powodowi umowy o pracę i otrzymał odpowiedź

zawierającą negatywne stanowisko w tym przedmiocie. Stan faktyczny, w tym także

zasadność wypowiedzenia, nie są w sprawie kwestionowane. Spór dotyczy jedynie

obowiązku zwrócenia się przez pracodawcę do ogólnokrajowej organizacji związko-

wej na podstawie art. 38 § 3 KP. Działający u pozwanej związek zawodowy wchodził

bowiem w skład Federacji Związków Zawodowych Marynarzy i Rybaków. Zdaniem

Sądu pierwszej instancji, na pracodawcy nie ciążył ten obowiązek, albowiem Związek

działający u pozwanej miał strukturę jednostopniową, jego statut nie przewidywał

istnienia szczebla ponadzakładowego. Wchodzi on w skład Federacji na podstawie

swego dobrowolnego oświadczenia o przystąpieniu, a nadto § 8 pkt 7 statutu Fede-

racji stanowi, iż może ona pełnić funkcję instancji nadrzędnej w sprawach dotyczą-

cych praw pracowniczych między pracodawcą a organizacją członkowską tylko na

wniosek tej organizacji. Organizacja związkowa działająca u pozwanej nie wystąpiła

jednakże do Federacji o pełnienie tej funkcji. Z tych względów Sąd pierwszej instancji

podzielił pogląd Sądu Najwyższego wyrażony w wyroku z dnia 11 lipca 1997 r., I PR

2/96 (OSNAPiUS 1997 nr 6, poz. 92), według którego „obowiązek przedstawienia

ogólnokrajowej organizacji związkowej sprawy nie uwzględnienia przez pracodawcę

zastrzeżeń zakładowej organizacji związkowej co do zamierzonego przezeń wypo-

wiedzenia mowy o pracę (art. 38 § 3 KP) istnieje tylko wtedy, gdy zakładowa organi-

zacja związkowa jest składową częścią struktury ogólnokrajowego związku zawodo-

wego (art. 38 § 4 KP), a więc nie istnieje organizacja związkowa stanowiąca samo-

dzielny (odrębny) związek zawodowy, będący członkiem krajowej federacji związków

zawodowych”.

Pogląd o obowiązku zwrócenia się przez pozwaną do Federacji z uwagi na

zastrzeżenia zgłoszone przez zakładową organizację związkową w odniesieniu do

zamiaru wypowiedzenia umowy o pracę, Sąd drugiej instancji uzasadnił następująco.

Z przepisu art. 38 § 4 KP wynika, iż obowiązek ten istnieje wówczas, gdy zakładowa

organizacja związkowa „wchodzi w skład” ogólnokrajowej organizacji związkowej.

Pojęcie to jest na tyle ogólne, że dopuszcza możliwość przynależności do tej struktu-

ry na dowolnych zasadach, a więc także do federacji. W przepisach art. 38 § 3 i § 4

KP jest mowa o „ogólnokrajowej organizacji związkowej”, a nie o „nadrzędnej organi-

zacji związkowej”. Zatem uzależnienie stosowania tych przepisów od stwierdzenia

3

stosunku podległości i nadrzędności jest nieuzasadnionym zawężeniem ich stosowa-

nia. W przepisie art. 11 ustawy o związkach zawodowych ustawodawca posługuje

się pojęciem federacji związków zawodowych, utożsamiając je z pojęciem ogólno-

krajowego zrzeszenia związków zawodowych tworzonego przez związki zawodowe.

Zdaniem Sądu drugiej instancji, za jego poglądem przemawia także ratio legis tych

unormowań. W obecnych warunkach związki zawodowe dążą do zachowania możli-

wie szerokiego zakresu samodzielności, ale jednocześnie zawiązują struktury ogól-

nokrajowe, oparte na zasadach demokratycznych, a nie na hierarchicznym podpo-

rządkowaniu, zaś funkcja organizacji ogólnokrajowej, określona w art. 38 § 3 KP, ma

charakter jedynie opiniodawczy. Z tych względów postanowienia statutów Federacji

oraz Związku Zawodowego regulujące ich wzajemne relacje są bezprzedmiotowe w

takim zakresie, w jakim pozostają w sprzeczności z art. 38 § 3 i § 4 KP. W tym stanie

rzeczy Sąd drugiej instancji zasądził na rzecz powoda odszkodowanie w wysokości

12.000 zł (art. 471

KP).

W kasacji zaskarżono ten wyrok w pkt I w części zasądzającej odszkodowanie

na rzecz powoda, wnosząc o jego zmianę i oddalenie powództwa oraz o zasądzenie

kosztów zastępstwa procesowego, ewentualnie o jego uchylenie i przekazanie

sprawy do ponownego rozpoznania. Pozwana postawiła zarzut naruszenia art. 38 §

3 i § 4 KP przez przyjęcie, że Federacja Związków Zawodowych Marynarzy i Ryba-

ków jest ogólnokrajową organizacją związkową, w skład której wchodzi Związek Za-

wodowy Marynarzy PŻM i że z tego względu pozwana miała obowiązek przedsta-

wienia tej Federacji sprawy wypowiedzenia powodowi umowy o pracę. W konse-

kwencji zarzucono także naruszenie art. 45 i art. 47 KP przez przyjęcie, że pozwana

naruszyła przepisy o wypowiedzeniu umów o pracę oraz przez zasądzenie odszko-

dowania z tego tytułu. Zdaniem pozwanej, ze statutów Związku Zawodowego Mary-

narzy PŻM i Federacji Związków Zawodowych Marynarzy i Rybaków wynika, że ten

Związek jest samodzielną strukturą związkową o charakterze jednostopniowym, a

Federacja może pełnić funkcję jednostki nadrzędnej w sprawach pracowniczych tylko

na wniosek Związku. Podniesiono także, iż stanowisko Sądu drugiej instancji jest

sprzeczne z art. 13 ustawy o związkach zawodowych, z którego wynika, że teryto-

rialny zakres działania, cele, zadania i strukturę związku zawodowego określa jego

statut. Ze statutu winno zatem wynikać, czy organizacja zakładowa jest częścią skła-

dową organizacyjnej struktury związku zawodowego, czy tworzy samodzielny, od-

rębny związek zawodowy.

4

Powód wniósł o oddalenie kasacji i zasądzenie kosztów postępowania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Związki zawodowe mają swobodę w określeniu swoich struktur organizacyj-

nych. Wynika to zarówno z prawa krajowego, jak i międzynarodowego. Zgodnie z art.

9 ustawy o związkach zawodowych statuty oraz uchwały związkowe określają swo-

bodnie struktury organizacyjne związków zawodowych, zaś według art. 11 ust. 1 tej

ustawy związki zawodowe mają prawo tworzyć ogólnokrajowe zrzeszenia (federacje)

związków zawodowych. Ustawa ta stanowi także, iż cele i zadania związku zawodo-

wego oraz sposoby i formy ich realizacji określa statut (art. 13 pkt 4). Jak zaś wynika

z konwencji Nr 87 MOP dotyczącej wolności związkowej i ochrony praw związkowych

(Dz.U. z 1958 r. Nr 29, poz. 125) pracownicy mają prawo tworzyć organizacje według

swego uznania, swobodnego wybierania działalności oraz układania swego progra-

mu działania, co stosuje się również do federacji organizacji pracowników (art. 2, art.

3 ust. 1 i art. 6). Właściwe rozumienie zwrotu, według którego „zakładowa organiza-

cja związkowa wchodzi w skład ogólnokrajowej organizacji związkowej”, musi

uwzględniać te przepisy regulujące wolność tworzenia struktur związkowych. Innymi

słowy, zakładowa organizacja związkowa, będąca członkiem federacji, nie zawsze

będzie „wchodziła w skład” tej federacji w rozumieniu art. 38 ust. 4 KP. Inny może

być bowiem cel utworzenia federacji. Najczęściej chodzi bowiem o wspólną ochronę

zbiorowych interesów pracowników. Cel i zadania federacji określa jej statut. Jeżeli,

jak w niniejszej sprawie, w statucie Federacji postanowiono, iż może ona pełnić funk-

cję instancji nadrzędnej w sprawach dotyczących praw pracowniczych tylko na wnio-

sek organizacji członkowskiej, to oznacza to, że zakładowa organizacja związkowa

nie zrezygnowała w tym zakresie ze swojej samodzielności. Federacja nie ma zatem

umocowania do wypowiadania się w kwestii zastrzeżeń zakładowej organizacji

związkowej co do zasadności wypowiedzenia (art. 38 ust. 3 KP). Pogląd wyrażony w

powołanym wyżej wyroku Sądu Najwyższego z dnia 11 lipca 1997 r., I PR 2/96

można zatem podzielić tylko częściowo. O tym bowiem, czy pracodawca ma obowią-

zek przedstawienia sprawy federacji (art. 38 § 3 i 4 KP), decydują postanowienia

statutów tej federacji oraz zakładowej organizacji związkowej.

Z tych względów na podstawie art. 98 i 39315

KPC orzeczono jak w sentencji.

========================================