II UKN 693/99

Wyrok z dnia 6 września 2000 r.

II UKN 693/99

Zmiana stanu prawnego w zakresie świadczeń wypłacanych z tytułu

trwałej lub okresowej niezdolności do pracy (poprzednio - inwalidztwa), doko-

nana ustawą z dnia 28 czerwca 1996 r. o zmianie niektórych ustaw o zaopatrze-

niu emerytalnym i o ubezpieczeniu społecznym (Dz.U. Nr 100, poz. 461), nie

oznacza, że podlegają weryfikacji świadczenia dotychczas przyznane i wypła-

cane, niezależnie od aktualnego stanu zdrowia, jeżeli przepisy gwarantowały je

z uwagi na 10 letni okres wypłacania.

Przewodniczący SSN Jerzy Kuźniar (sprawozdawca), Sędziowie SN: Beata

Gudowska, Stefania Szymańska.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 6 września 2000 r. sprawy z wniosku

Czesława W. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych w G. o przywrócenie

renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy w związku z wypadkiem, na skutek

kasacji wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 7 lipca 1999

r. [...]

z m i e n i ł zaskarżony wyrok i oddalił apelację organu rentowego,

zasądził od pozwanego na rzecz wnioskodawcy kwotę 100 zł tytułem zwrotu

kosztów postępowania kasacyjnego.

U z a s a d n i e n i e

Wyrokiem z dnia 24 lutego 1999 r. [...] Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpie-

czeń Społecznych w Toruniu zmienił zaskarżoną decyzję Zakładu Ubezpieczeń

Społecznych-Oddziału w G. z dnia 27 października 1998 r. i przywrócił wnioskodaw-

cy Czesławowi W. prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy w

związku z wypadkiem przy pracy od dnia 1 listopada 1998 r. na stałe, ustalając na-

stępujący stan faktyczny.

2

Decyzją z dnia 14 listopada 1973 r. organ rentowy przyznał wnioskodawcy

rentę inwalidzką z tytułu wypadku przy pracy według III grupy po ustaleniu , że inwa-

lidztwo istnieje od dnia 21 grudnia 1972 r. Świadczenie to zostało następnie wstrzy-

mane wobec wyniku badania kontrolnego w 1995 r. i uznania, że stan zdrowia wnio-

skodawcy nie uzasadnia dalszego wypłacania renty. W wyniku odwołania wniosko-

dawcy, Sąd Wojewódzki w Toruniu przywrócił prawo do renty inwalidzkiej wypadko-

wej według III grupy od dnia jej wstrzymania, stwierdzając, że zgodnie z § 29 ust. 2

pkt 2 rozporządzenia Ministra Pracy Płac i Spraw Socjalnych z dnia 5 sierpnia 1983

r. w sprawie składu komisji lekarskich do spraw inwalidztwa i zatrudnienia, trybu po-

stępowania, trybu kierowania na badania przez te komisje oraz szczegółowych za-

sad ustalania inwalidztwa (Dz.U. Nr 47 , poz. 214 ze zm.), organ rentowy nie miał

podstaw do kierowania wnioskodawcy na badania kontrolne, w związku z ponad

dziesięcioletnim okresem pobierania świadczenia (wyrok z dnia 18 lipca 1995 r.

[...]).Wyrok ten uprawomocnił się w dniu 11 sierpnia 1995 r., a organ rentowy, mimo

stanowiska Sądu zawartego w uzasadnieniu wyroku, wyznaczył termin badania kon-

trolnego wnioskodawcy na sierpień 1997 r.

W dniu 28 sierpnia 1997 r. Obwodowa Komisja Lekarska do spraw Inwalidz-

twa i Zatrudnienia nie zaliczyła wnioskodawcy do żadnej z grup inwalidzkich w

związku z wypadkiem przy pracy, a lekarz orzecznik ZUS stwierdził w orzeczeniu z

dnia 13 października 1997 r., że wnioskodawca jest trwale częściowo niezdolny do

pracy, ale bez związku z wypadkiem, co spowodowało wydanie przez organ rentowy

zaskarżonej decyzji .

W ocenie Sądu, z uwagi na treść wyroku z dnia 18 lipca 1995 r . wydanego

przez Sąd Wojewódzki zachodzi powaga rzeczy osądzonej, co uzasadnia przywró-

cenie świadczenia .

Wobec apelacji organu rentowego, Sąd Apelacyjny w Gdańsku zmienił za-

skarżony wyrok i oddalił odwołanie wnioskodawcy, wskazując że z dniem 1 września

1997 r. przestały obowiązywać przepisy rozporządzenia MPPiSS z dnia 5 sierpnia

1983 r. ograniczające możliwość przeprowadzania badań kontrolnych, a zmiana

wprowadzona do ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pra-

cowników i ich rodzin na podstawie ustawy z dnia 28 czerwca 1996 r. o zmianie nie-

których ustaw o zaopatrzeniu emerytalnym i o ubezpieczeniu społecznym (Dz.U. Nr

100, poz. 461), wprowadziła okresową lub trwałą niezdolność do pracy, które to in-

stytucje zastąpiły dotychczasowe badania kontrolne . Badanie przeprowadzone

3

przez lekarza orzecznika w dniu 8 października 1997 r. nie narusza w związku z tym

prawa wobec zmiany stanu prawnego. Działanie organu rentowego nie narusza po-

wagi rzeczy osądzonej, obejmującej jedynie okoliczności dotyczące stanu inwalidz-

twa wnioskodawcy do daty wyroku, a więc do 18 lipca 1995 r. Nadto wobec uchyle-

nia dotychczasowych przepisów zakazujących prowadzenia badań kontrolnych po 10

latach nieprzerwanego inwalidztwa, organ rentowy był uprawniony do ich prze-

prowadzenia (wyrok z dnia 7 lipca 1999 r. [...]).

Powyższy wyrok zaskarżył kasacją wnioskodawca i zarzucając naruszenie

prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie art. 23 i 24 ustawy o z.e.p. oraz

naruszenie przepisów postępowania – art. 366, 233§1 oraz 328 § 2 KPC – wniósł o

jego zmianę i przywrócenie prawa do renty inwalidzkiej z tytułu częściowej niezdol-

ności do pracy w związku z wypadkiem przy pracy na stałe od dnia 1 listopada 1998

r., ewentualnie o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu do po-

nownego rozpoznania .

Według skarżącego nie należało przeprowadzać badań kontrolnych po 23 la-

tach nieprzerwanego inwalidztwa, sąd nie mógł więc orzekać w tym samym stanie

faktycznym i prawnym po raz drugi.

Sąd Najwyższy rozważył, co następuje:

Stosownie do przepisu § 29 ust. 1 pkt 2 powołanego wyżej rozporządzenia,

nie wyznacza się terminów badań kontrolnych osób, których inwalidztwo trwa nie-

przerwanie ponad 10 lat, licząc od daty powstania inwalidztwa. Możliwość przepro-

wadzenia z urzędu badania kontrolnego inwalidy istnieje jedynie wtedy, gdy zostaną

udowodnione okoliczności wskazujące na zmianę stanu inwalidztwa, przy czym obo-

wiązkiem organu rentowego, przed wyznaczeniem takiego badania, jest przeprowa-

dzenie postępowania dowodowego, dla zbadania okoliczności, które mogłyby wska-

zywać na istotną zmianę (poprawę) stanu zdrowia świadczeniobiorcy (por. wyrok

Sądu Najwyższego z dnia 21 września 1995 r., II URN 28/95 – OSNAPiUS 1996 nr

7, poz. 105). W orzecznictwie Sądu Najwyższego nie jest kwestionowane stanowi-

sko, w myśl którego wyniki badań kontrolnych przeprowadzonych po upływie 10 lat,

przez które trwało nieprzerwanie inwalidztwo, nie mogą stanowić podstawy do po-

zbawienia rencisty prawa do renty, nawet wówczas, jeżeli w ich następstwie stwier-

4

dzono brak inwalidztwa – tak w wyroku z dnia 17 lipca 1996 r., II URN 13/96

(OSNAPiUS 1997 nr 4, poz. 54 ).

W rozpoznawanej sprawie wnioskodawca pobierał rentę inwalidzką z tytułu

wypadku przy pracy od 1973 r., stąd już badanie w 1995 r. nie miało uzasadnienia i

jako takie nie mogło wywołać skutków prawnych w zakresie pobieranego przez niego

świadczenia. Powyższe trafnie przyjął Sąd Wojewódzki w Toruniu już w wyroku z

dnia 18 lipca 1995 r. [...] przywracając wnioskodawcy prawo do pobieranej renty in-

walidzkiej . W tej sytuacji organ rentowy nie miał podstaw prawnych do wyznaczania

kolejnego badania kontrolnego dla oceny stanu zdrowia wnioskodawcy, ani tym bar-

dziej do wydawania decyzji wstrzymującej świadczenie. Fakt, że doszło do zmiany

stanu prawnego w zakresie świadczeń wypłacanych obecnie jedynie z uwagi na

trwałą lub okresową niezdolność do pracy, nie oznacza, że podlegają weryfikacji

świadczenia dotąd wypłacane, i to niezależnie od aktualnego stanu zdrowia, w sytua-

cji gdy obowiązujące przepisy zagwarantowały ich wypłacanie , tak jak w tym przy-

padku . W myśl ustawy z dnia 28 czerwca 1996 r. o zmianie niektórych ustaw o zao-

patrzeniu emerytalnym i o ubezpieczeniu społecznym (Dz.U. z 1996 r. Nr 100, poz.

461), renty inwalidzkie przyznane na podstawie przepisów dotychczasowych stają

się z mocy prawa odpowiednio rentami z tytułu niezdolności do pracy, zaś orzekanie

o niezdolności do pracy (według nowych zasad), może się odbywać tylko wtedy, gdy

osoby te mają wyznaczone (zgodnie z prawem) kontrolne badanie stanu inwalidztwa.

W rozpoznawanej sprawie wyznaczenie wnioskodawcy badań kontrolnych w 1997 r.

nastąpiło z naruszeniem prawa, co trafnie ocenił Sąd pierwszej instancji, nie było

więc podstaw do wydania zaskarżonej decyzji i wstrzymania wypłaty świadczenia

wypadkowego .

Gdy więc zaskarżony wyrok został wydany z naruszeniem prawa materialne-

go, Sąd Najwyższy orzekł co do istoty sprawy zgodnie z art. 39315

KPC, zmieniając

zaskarżony wyrok i oddalając apelację organu rentowego od wyroku Sądu Okręgo-

wego. O kosztach orzeczono na podstawie art. 98 KPC .

========================================