II UKN 711/99

Wyrok z dnia 14 września 2000 r.

II UKN 711/99

Podstawę ustalenia wysokości renty rodzinnej jest tylko jedno z przysłu-

gujących zmarłemu świadczeń - emerytura lub renta wypadkowa (art. 12 ust. 1 i

3 ustawy z dnia 17 października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent, o zasa-

dach ustalania emerytur i rent oraz o zmianie niektórych ustaw, Dz.U. Nr 104,

poz. 450 ze zm.).

Przewodniczący SSN Teresa Romer, Sędziowie SN: Krystyna Bednarczyk

(sprawozdawca), Roman Kuczyński.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 14 września 2000 r. sprawy z wniosku

Heleny M.-Ż. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w W. o

wysokość renty rodzinnej, na skutek kasacji wnioskodawczyni od wyroku Sądu Ape-

lacyjnego we Wrocławiu z dnia 2 czerwca 1999 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

U z a s a d n i e n i e

Decyzją z dnia 19 grudnia 1997 r. Zakład Kolejowych Emerytur i Rent w W.

przyznał wnioskodawczyni Helenie M.-Ż. prawo do renty rodzinnej po zmarłym mężu

Witoldzie Ż. i ustalił wysokość świadczenia w kwocie 803, 70 zł miesięcznie stano-

wiącej 85% emerytury zmarłego.

Od tej decyzji wniosła odwołanie wnioskodawczyni zarzucając, że renta ro-

dzinna powinna wynosić 85% świadczeń przysługujących jej mężowi to jest emerytu-

ry i połowy renty wypadkowej.

Wyrokiem z dnia 8 października 1998 r. [...] Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu oddalił odwołanie. Sąd ustalił, że zmarły w

dniu 29 listopada 1997 r. mąż wnioskodawczyni miał ustalone prawo do emerytury

kolejowej i prawo do renty inwalidzkiej z tytułu choroby zawodowej. Do daty śmierci

pobierał pełną emeryturę i połowę renty. Zgodnie z art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 17

2

października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent, o zasadach ustalania emerytur i

rent oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. Nr 104, poz. 450 ze zm.) renta rodzinna

dla jednej osoby uprawnionej wynosi 85% świadczenia, które przysługiwałoby zmar-

łemu. Świadczeniem tym jest zgodnie z art. 12 ust. 3 kwota emerytury lub renty inwa-

lidzkiej bez dodatku pielęgnacyjnego. Wykładnia językowa tych przepisów prowadzi

do wniosku, że za kwotę świadczenia, które przysługiwałoby zmarłemu, należy uznać

kwotę emerytury lub renty w zależności od tego, które ze świadczeń zmarły pobierał.

Ponieważ mąż wnioskodawczyni pobierał w całości emeryturę jako świadczenie ko-

rzystniejsze, renta rodzinna przysługuje w wysokości 85% emerytury.

Apelacja wnioskodawczyni od tego wyroku została oddalona wyrokiem Sądu

Apelacyjnego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu z dnia 2

czerwca 1999 r. [...]. Sąd Apelacyjny podzielił pogląd prawny Sądu pierwszej instan-

cji stwierdzając, że powołane w zaskarżonym wyroku przepisy wykluczają możliwość

przyjmowania jako podstawy obliczenia wysokości renty rodzinnej wysokości świad-

czeń pobieranych przy ich dopuszczalnym zbiegu przez osobę, po której następuje

przyznanie prawa do renty rodzinnej.

Wyrok ten zaskarżyła kasacją wnioskodawczyni wskazując jako podstawę ka-

sacji naruszenie prawa materialnego przez błędną interpretację przepisów art. 12

ust. 1 pkt 1 i 3 ustawy z dnia 17 października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent,

o zasadach ustalania emerytur i rent oraz o zmianie niektórych ustaw, art. 24 ust. 1

ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i

chorób zawodowych (jednolity tekst: Dz.U. z 1983 r. Nr 30, poz. 144 ze zm.) w

związku z art. 23 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 17 października 1991 r. o rewaloryzacji

emerytur i rent, o zasadach ustalania emerytur i rent oraz o zmianie niektórych ustaw

oraz przez niezastosowanie przepisu art. 12 ust. 7 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o

podatku dochodowym od osób fizycznych (jednolity tekst: Dz.U. z 1993 r. Nr 90, poz.

416 ze zm.). W uzasadnieniu kasacji wnioskodawczyni zarzuciła, że wskazane prze-

pisy nakazują odmienne rozumienie pojęcia „świadczenie przysługujące zmarłemu”

niż uczynił to Sąd Apelacyjny. Świadczeniem tym jest emerytura kolejowa powięk-

szona o połowę renty. Powołane przepisy nie zezwalają na pobieranie emerytury i

renty równocześnie. Zmarły mógł pobierać tylko jedno świadczenie, a była nim eme-

rytura zwiększona o połowę renty inwalidzkiej. Świadczenie przysługujące zmarłemu

ustala się bez uwzględnienia dodatków do emerytury lub renty, natomiast uwzględ-

nianie zwiększenia emerytury nie jest wyłączone. Definicja emerytury została wska-

3

zana w przepisie art. 12 ust. 7 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych,

który to przepis stanowi, że przez emeryturę i rentę rozumie się łączną kwotę świad-

czeń emerytalnych i rentowych ze wzrostami i dodatkami z wyłączeniem dodatków

rodzinnych, pielęgnacyjnych i dodatków dla sierot zupełnych. Renta rodzinna po-

winna wynosić 85% całego świadczenia pobieranego przez męża wnioskodawcy, co

stanowi kwotę 1.292,41 zł. W związku z tymi zarzutami wnioskodawczyni wniosła o

uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu we

Wrocławiu do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Nie zachodzi zarzucane w kasacji naruszenie prawa materialnego. Zasady

ustalania wysokości renty rodzinnej zostały uregulowane w przepisie art. 12 ustawy z

dnia 17 października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent, o zasadach ustalania

emerytur i rent oraz o zmianie niektórych ustaw. Zasady te są jednakowe do rent ro-

dzinnych po osobach będących w chwili śmierci pracownikami, osobami nie pozo-

stającymi w zatrudnieniu lecz spełniającymi warunki do uzyskania prawa do emerytu-

ry lub renty i osobami będącymi emerytami lub rencistami. Zgodnie z art. 12 ust. 1

renta rodzinna stanowi określony procent świadczenia, które przysługiwałoby zmar-

łemu, a na podstawie art. 12 ust. 3 za kwotę tego świadczenia uważa się kwotę eme-

rytury lub renty inwalidzkiej bez uwzględnienia dodatków, o których mowa w art. 21.

W stosunku do osób, które w chwili śmierci spełniły warunki wymagane do uzyskania

prawa do emerytury (wymagany wiek i okres zatrudnienia) lub były już emerytami,

kwotą przysługującego im świadczenia jest kwota emerytury obliczonej na zasadach

określonych w art. 10 powołanej ustawy lub należnej zgodnie z wcześniej przyzna-

nym prawem. W stosunku do osób, które warunków wymaganych do emerytury nie

spełniły, kwotą przysługującego im świadczenia jest kwota renty z tytułu całkowitej

niezdolności do pracy. W stosunku do pracowników lub innych osób spełniających

warunki do obu świadczeń kwotą przysługującego świadczenia, od której oblicza się

rentę rodzinną jest kwota jednego z tych świadczeń. W takim przypadku rentę ro-

dzinną oblicza się w określonym procencie od emerytury lub od renty z tytułu nie-

zdolności do pracy, a nie od obu tych świadczeń.

To stanowisko nie jest w kasacji kwestionowane, zarzuca się natomiast, że

mężowi wnioskodawczyni przysługiwało jedno świadczenie stanowiące sumę eme-

4

rytury i połowy renty z tytułu choroby zawodowej. Taki pogląd nie znajduje żadnego

uzasadnienia. Mąż wnioskodawczyni nabył bowiem przed śmiercią prawo do dwóch

świadczeń. Jednym z nich było prawo do zaopatrzenia emerytalnego z tytułu osią-

gnięcia wymaganego wieku i posiadania wymaganego okresu opłacania składek na

ubezpieczenie społeczne. Drugim było prawo do renty przyznane na podstawie

ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i

chorób zawodowych. Świadczenia przyznane na dwóch różnych podstawach praw-

nych przysługiwały mu niezależnie od siebie. Istniały jedynie ograniczenia w wypłacie

dwóch pełnych świadczeń określone w art. 24 ust. 1 ustawy wypadkowej. Przepis ten

stanowi, że osobie uprawnionej do renty wypadkowej i emerytury na mocy innych

przepisów wypłaca się jedno pełne świadczenie i połowę drugiego. Ograniczenie

dotyczy wyłącznie wypłaty świadczeń nie pozbawia się natomiast uprawnionego

prawa do żadnego z nabytych świadczeń. Uprawniony pobierający pełną emeryturę i

połowę renty mógł w każdym czasie zgłosić żądanie wypłacania mu pełnej renty i

połowy emerytury, gdyż powołany przepis daje mu w tym zakresie prawo wyboru.

Wobec takiej treści omawianego przepisu wypłacana mężowi wnioskodaw-

czyni połowa renty wypadkowej nie jest zwiększeniem emerytury, jak się twierdzi w

kasacji, lecz jest realizacją prawa do innego, niezależnego od emerytury świadcze-

nia. Przepis art. 12 ust. 1 i 3 przewiduje ustalenie wysokości renty rodzinnej od jed-

nego świadczenia przysługującego zmarłemu - emerytury lub renty - zatem w przy-

padku, gdy osoba zmarła miała ustalone obok prawa do emerytury prawo do renty

wypadkowej, rentę rodzinną po niej ustala się w określonym procencie od jednego z

przysługujących jej świadczeń. W przypadku wnioskodawczyni organ rentowy ustalił

rentę rodzinną w wysokości 85% emerytury zmarłego męża, gdyż zgodnie z jego

wyborem to świadczenie było mu wypłacane w pełnej wysokości. Nie pozbawia to

wnioskodawczyni prawa do dokonania innego wyboru i żądania ustalenia renty ro-

dzinnej w wysokości 85% renty wypadkowej męża.

Nie jest uzasadnione powoływanie się na przepis art. 12 ust. 7 ustawy z dnia

26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (jednolity tekst: Dz.U. z

1993 r. Nr 90, poz. 416 ze zm.). Przepis ten wymienia dochody z tytułu świadczeń z

ubezpieczenia społecznego podlegające opodatkowaniu podatkiem od osób fizycz-

nych i dochody, które są z takiego opodatkowania wyłączone. Dotyczy on świadczeń,

które są wypłacane czyli zostały uprzednio ustalone. Nie może więc mieć zastoso-

wania ani wprost ani pomocniczo przy ustalaniu prawa do świadczeń i ich wysokości.

5

Z tych przyczyn Sąd Najwyższy w oparciu o przepis art. 39312

KPC oddalił ka-

sację jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw.

========================================