I PKN 531/00

Wyrok z dnia 4 października 2000 r.

I PKN 531/00

Ocena niemożności lub niecelowości przywrócenia do pracy (art. 45 § 2

KP) powinna uwzględniać także okoliczności, które wystąpiły po dokonaniu

wypowiedzenia umowy o pracę.

Przewodniczący SSN Teresa Flemming-Kulesza, Sędziowie SN: Katarzyna

Gonera, Walerian Sanetra (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 4 października 2000 r. sprawy z po-

wództwa Zenona M. przeciwko L. Bibliotece Publicznej w L. o przywrócenie do pracy,

na skutek kasacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych we Wrocławiu z dnia 11 maja 2000 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

U z a s a d n i e n i e

W imieniu powoda Zenona M. wniesiona została kasacja od wyroku Sądu

Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu z dnia 11 maja

2000 r. [...], którym oddalono jego apelację od wyroku Sądu Rejonowego-Sądu Pracy

w Legnicy z dnia 27 stycznia 2000 r. [...].

Powód Zenon M. wniósł o przywrócenie go do pracy na dotychczas zajmowa-

nym stanowisku pracy przy zachowaniu tej samej płacy i zatrudnienia w wymiarze ¾

etatu, a także o uznanie wypowiedzenia mu umowy o pracę przez L. Bibliotekę w L.,

za nieuzasadnione. Powód był zatrudniony w Miejskiej Bibliotece Publicznej w L. na

stanowisku starszego referenta do spraw przeciwpożarowych i obrony cywilnej w

wymiarze ¾ etatu. W wyniku zmian reorganizacyjnych polegających na połączeniu

się Miejskiej Biblioteki Publicznej w L. z Wojewódzką Biblioteką Publiczną w L., z

dniem 1 lipca 1999 r. stał się pracownikiem L. Biblioteki Publicznej w L. W dniu 10

września 1999 r. strona pozwana złożyła powodowi wypowiedzenie umowy o pracę z

zachowaniem trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia, jako jego przyczynę podając

2

konieczność zmniejszenia zatrudnienia w związku z dokonanymi zmianami organiza-

cyjnymi i niemożliwością utrzymania „łącznego poziomu zatrudnienia z obu połączo-

nych bibliotek.” Termin wypowiedzenia upłynął w dniu 31 grudnia 1999 r. Rada Mia-

sta i działający w jej imieniu zarząd, będący organizatorem L. Biblioteki Publicznej w

L., zobowiązały kierownictwo placówki, do zmniejszenia stanu zatrudnienia do 95

etatów. W chwili połączenia biblioteki zatrudnionych było 115 osób, zaś liczba etatów

wynosiła 104,75. Kryterium doboru pracowników do zwolnienia było posiadanie przez

pracownika innego źródła utrzymania oraz zatrudnienie w niepełnym wymiarze etatu.

Strona pozwana rozwiązała umowy o pracę z 11 osobami. Obecnie u strony pozwa-

nej zatrudnione są 104 osoby, zajmujące 98 etatów i przewidziane jest dalsze

zmniejszenie zatrudnienia o przynajmniej 3 osoby. Stanowisko pracy zajmowane

przez powoda uległo likwidacji, a jego obowiązki przejęła Jolanta M. zajmująca się

sprawami kadrowymi, przy czym zgłoszona ona została do uczestniczenia w kursie z

zakresu przepisów przeciwpożarowych i bhp. Od stycznia 2000 r. powód zajmuje się

u strony pozwanej sprawami z zakresu obrony cywilnej w ramach zawartej przez

strony umowy zlecenia. Powód został wytypowany do zwolnienia z uwagi na ustalo-

ne prawo do renty inwalidzkiej oraz ze względu na fakt zatrudnienia w niepełnym

wymiarze czasu pracy – ¾ etatu; zarówno w chwili wypowiedzenia umowy o pracę,

jak i rozwiązania stosunku pracy, powód pobierał rentę inwalidzką. Mając na wzglę-

dzie tak poczynione ustalenia faktyczne Sąd Pracy uznał, iż przyczyna podana przez

stronę pozwaną w wypowiedzeniu powodowi umowy o pracę jest rzeczywista i praw-

dziwa, a tym samym żądanie powoda przywrócenia go do pracy na poprzednio zaj-

mowane stanowisko jest niezasadne, bowiem rzeczywiście wyłączną przyczyną wy-

powiedzenia powodowi stosunku pracy była konieczność zmniejszenia zatrudnienia

u strony pozwanej. W ocenie tego Sądu strona pozwana przyjęła obiektywne kryteria

doboru pracowników do zwolnienia, rozwiązując umowy o pracę w pierwszej kolejno-

ści z pracownikami posiadającymi inne źródło utrzymania (zwłaszcza rencistami i

emerytami), a następnie z osobami zatrudnionymi w niepełnym wymiarze czasu

pracy. Powód spełniał oba ustalone przez stronę pozwaną kryteria. Stanowisko pracy

zajmowane przez powoda uległo likwidacji, a jego obowiązki w zakresie bhp i

przepisów przeciwpożarowych przyjęła (dodatkowo) pracownica prowadząca sprawy

kadrowe. Doszło w tym zakresie do połączenia stanowisk i powierzenia jednej osobie

obowiązków wykonywanych przez dwóch pracowników.

Oddalając apelację powoda Sąd drugiej instancji w szczególności stwierdził,

3

że w świetle całokształtu ujawnionych w sprawie okoliczności, istotnych dla kontrolno

– odwoławczej oceny poprawności postępowania i rozstrzygnięcia podjętego przez

Sąd Pracy, nie zasługuje ona na uwzględnienie. Ze zgromadzonego materiału dowo-

dowego jednoznacznie wynika, iż w wyniku zmian organizacyjnych, tj. połączenia

Miejskiej Biblioteki Publicznej w L. i Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej w L. powstała

L. Biblioteka Publiczna, której pracownikiem był powód. W związku z koniecznością

dokonania redukcji zatrudnienia likwidacji uległo zajmowane przez powoda stanowi-

sko pracy, w ten sposób, iż jego obowiązki i kompetencje w sprawach z zakresu bhp

i przeciwpożarowych zostały powierzone innemu pracownikowi, który miał je wyko-

nywać jako czynności dodatkowe, natomiast sprawy z zakresu obrony cywilnej

strona pozwana powierzyła powodowi w oparciu o umowę zlecenia. Na stanowisko

powoda nie został przyjęty nowy pracownik. W ocenie Sądu drugiej instancji ponad

wszelką wątpliwość w rozpoznawanej sprawie przyczyną rozwiązania z powodem

umowy o pracę była konieczność zmniejszenia zatrudnienia (liczby pracowników za-

trudnionych w L. Bibliotece Publicznej w L.) z uwagi na to, iż w wyniku połączenia

dwóch podmiotów nie było możliwe utrzymanie poziomu zatrudnienia z obu połączo-

nych bibliotek. W związku z tym stało się niezbędne przeprowadzenie restrukturyza-

cji zatrudnienia, w wyniku której nastąpiło zmniejszenie liczby zatrudnionych pra-

cowników. Zatem za prawdziwe, rzeczywiste i konkretne należy uznać to, iż u strony

pozwanej nastąpiło zmniejszenie zatrudnienia spowodowane przyczynami ekono-

micznymi i organizacyjnymi (leżącymi po stronie zakładu pracy) i objęło ono powoda.

Likwidacja stanowiska pracy w ramach rzeczywistych zmian organizacyjnych, pole-

gających na zmniejszeniu zatrudnienia, uzasadnia wypowiedzenie pracownikowi

umowy o pracę. Bezprzedmiotowe są zatem rozważania powoda, iż opracowana

przez stronę pozwaną nowa struktura organizacyjna i zmiana zakresu czynności

niektórych pracowników L. Biblioteki Publicznej miała służyć jedynie za swego ro-

dzaju alibi uzasadniające wypowiedzenie powodowi umowy o pracę. Bezspornym

bowiem faktem było połączenie się dwóch bibliotek w jeden podmiot, faktem było

również, iż zgodnie z polityką racjonalnego zatrudnienia, którą zobowiązany jest

prowadzić każdy pracodawca, niemożliwe było utrzymanie dotychczasowego pozio-

mu zatrudnienia. Bezsporne w sprawie jest ponadto, że strona pozwana dokonała

redukcji zatrudnienia z przyczyn ekonomicznych i organizacyjnych. Strona pozwana

wykazała, iż jedynym powodem rozwiązania umowy o pracę z powodem było

zmniejszenie zatrudnienia w zakładzie pracy (likwidacja stanowiska pracy powoda).

4

Za chybiony uznany został zatem zarzut podnoszony przez skarżącego, iż przyczyną

rozwiązania z powodem umowy o pracę było zatrudnienie powoda w niepełnym wy-

miarze czasu pracy, oraz otrzymywanie przez niego świadczenia rentowego. Były to

jedynie kryteria, według których strona pozwana dokonywała wyboru osób, z którymi

postanowiła rozwiązać umowę o pracę. Kryteria te nie są same w sobie przyczynami

zwolnienia, stanowią one jedynie pewien element dyscyplinujący pracodawcę w

zakresie własnej inicjatywy i aktywności w sferze polityki kadrowej. Powodem roz-

wiązania stosunku pracy w przedmiotowej sprawie niezmiennie pozostaje okolicz-

ność zmniejszenia zatrudnienia u strony pozwanej.

W skardze kasacyjnej zaskarżonemu nią wyrokowi zarzucono, iż narusza on

art. 1 i 10 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania

z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy oraz o

zmianie niektórych ustaw (Dz.U. z 1990 r. Nr 4, poz. 19 ze zm.) i art. 45 § 1 KP. Po-

nadto zarzucono w niej „rażące naruszenie przepisu art. 3161

§ 1 KPC i sprzeczność

ustaleń Sądu z zebranym w sprawie materiałem dowodowym”.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kasacja jest pozbawiona usprawiedliwionych podstaw i skutkiem tego nie zo-

stała uwzględniona. W jej uzasadnieniu twierdzi się, że uznanie przez Sąd drugiej

instancji, iż wypowiedzenie powodowi umowy o pracę było zgodne z przepisami art.

1 i 10 ustawy z 28 grudnia1989 r. i art. 45 § 1 KP, jest „zupełnie dowolne i sprzeczne

z zebranym w sprawie materiałem dowodowym”. W istocie więc, co wynika przy tym

z całości uzasadnienia kasacji, jej zarzut naruszenia wskazanych w niej przepisów

prawa materialnego nie jest oparty na założeniu, iż naruszenie to polegało na błędnej

wykładni lub niewłaściwym ich zastosowaniu, czego wymaga art. 3931

pkt 1 KPC, ale

na stwierdzeniu, że przepisy te zostały naruszone, bo zastosowano je do stanu fak-

tycznego, który został wadliwie ustalony (nie odpowiada prawdzie). To zaś oznacza,

że w gruncie rzeczy kasacja oparta została na zakwestionowaniu faktycznej podsta-

wy rozstrzygnięcia Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych. Podstawa ta może jed-

nakże być w postępowaniu kasacyjnym kwestionowana jedynie w sposób pośredni, a

mianowicie przez uprawdopodobnienie, że w rozstrzyganej sprawie doszło do naru-

szenia konkretnych przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wy-

nik sprawy (art. 3931

pkt 2 KPC). W przeciwnym razie z uwagi na zasadę, że Sąd

5

Najwyższy rozpoznaje sprawę w granicach kasacji (art. 39311

KPC), za miarodajne

uznane muszą zostać ustalenia faktyczne, które stanowiły podstawę rozstrzygnięcia

zaskarżonego kasacją wyroku. Powód w kasacji nie zakwestionował w sposób sku-

teczny, tj. zgodnie z wymaganiami procedury kasacyjnej, faktycznych ustaleń Sądu

Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, zaś w ich świetle prawidłowość i zastosowania

przez ten Sąd art. 1 i 10 ustawy z 28 grudnia 1989 r. oraz art. 45 § 1 KP – w ocenie

Sąd Najwyższego – nie można zaprzeczyć. Wprawdzie w kasacji powołano jeden

przepis postępowania, a mianowicie art. 3161

§ 1 KPC, ale zarzut jego naruszenia

nie jest trafny. Po pierwsze, w Kodeksie postępowania cywilnego nie ma art. 3161

§ 1

KPC, w związku z czym można przypuszczać, że wnoszącemu kasację w istocie

idzie o art. 316 § 1 KPC. Po drugie, nie ma podstaw dla przyjęcia zasadności twier-

dzenia – uznając, iż idzie o art. 316 KPC – że Sąd drugiej instancji orzekał nie biorąc

za podstawę stanu rzeczy, istniejącego w chwili zamknięcia rozprawy. Ocena zasad-

ności wypowiedzenia dotyczy bowiem stanu rzeczy jaki istnieje w chwili składania

stosowanego oświadczenia woli przez stronę, a nie tego, czy z uwagi na stan rzeczy

w chwili wyrokowania jest ono uzasadnione czy też bezzasadne. Wypowiedzenie

umowy o pracę jest zasadne albo bezzasadne w momencie jego składania, a to

oznacza, że stan rzeczy, który ukształtował się już po jego złożeniu nie ma znacze-

nia z tego punktu widzenia. Tym samym z punktu widzenia zasadności (bezzasad-

ności) wypowiedzenia stanem rzeczy istniejącym w chwili zamknięcia rozprawy w

rozumieniu art. 316 § 1 KPC jest stan jaki istniał w momencie składania oświadcze-

nia woli przez pracodawcę, natomiast inaczej kwestia ta przedstawia się np. w

aspekcie oceny celowości i możliwości przywrócenia pracownika do pracy. Po trze-

cie, stawiając zarzut naruszenia art. 316 § 1 KPC powód w istocie nie kwestionuje

tego, że stan rzeczy w rozumieniu tego przepisu nie uległ zmianie w toku toczącego

się postępowania i że zostało to wzięte pod rozwagę przez Sąd drugiej instancji, ale

jedynie inaczej ocenia jeden z elementów stanu faktycznego sprawy, a mianowicie

twierdzi, że strona pozwana nie powierzyła żadnemu pracownikowi czynności w

sprawach z zakresu bhp. Sąd drugiej instancji w swoich ustaleniach przyjął, że obo-

wiązki i kompetencje powoda w sprawach z zakresu bhp zostały powierzone innemu

pracownikowi, który miał je wykonywać jako czynności dodatkowe, co należy trakto-

wać jedynie jako sposób, czy też rodzaj argumentacji prowadzącej do wykazania

prawdziwości tezy, iż zmiany organizacyjne i przesłanki ekonomiczne stanowiły rze-

czywistą przyczynę dokonanego powodowi wypowiedzenia umowy o pracę, a nie

6

jako samą w sobie przyczynę tego wypowiedzenia. Jeżeliby za wiarygodne przyjąć

twierdzenie skargi kasacyjnej, że strona pozwana nie powierzyła żadnemu pracowni-

kowi „czynności bhp”, to oznaczałoby to, że stan taki istniał nie tylko w dacie wyro-

kowania przez Sąd drugiej instancji, ale także (i tym bardziej) wcześniej, a wobec

tego nie uległ w tym aspekcie zmianie i wobec tego o naruszeniu art. 316 § 1 KPC

nie może być mowy. Z wywodów uzasadnienia kasacji wynika przy tym, że według

powoda okoliczność „nie powierzenia żadnemu pracownikowi czynności bhp” znaj-

duje oparcie w materiale dowodowym sprawy, brak jednakże w tym kontekście

wskazania stosowanego przepisu postępowania, który wskutek tego został naruszo-

ny. Bez wątpienia bowiem naruszenie art. 316 § 1 KPC nie polega na wadliwym czy-

nieniu ustaleń natury faktycznej. Granice kasacji, które są wiążące dla Sądu Najwyż-

szego, wyznaczone są zaś głównie przez jej podstawy, pod pojęciem których rozu-

mie się konkretne przepisy wskazane w kasacji (których naruszenie zarzuca się za-

skarżonemu nią wyrokowi) oraz ich uzasadnienie (art. 3933

KPC). To zaś oznacza,

że kwestionowanie ustaleń faktycznych, do których w gruncie rzeczy sprowadzają się

zarzuty kasacji, nie mogło być wzięte pod uwagę przez Sąd Najwyższy.

Z powyższych względów Sąd Najwyższy, stosownie do art. 39312

KPC, orzekł

jak w sentencji wyroku.

========================================