II UKN 22/00

Wyrok z dnia 6 października 2000 r.

II UKN 22/00

Przepisy art. 23 i 24 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu eme-

rytalnym pracowników i ich rodzin (Dz.U. Nr 40, poz. 267 ze zm.) nie stanowią

podstawy prawnej wstrzymania wypłaty renty z tytułu niezdolności do pracy;

podstawą tą jest art. 102 w związku z art. 78 ust. 1 tej ustawy.

Przewodniczący SSN Maria Tyszel (sprawozdawca), Sędziowie SN: Krystyna

Bednarczyk, Stefania Szymańska.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 6 października 2000 r. sprawy z po-

wództwa Elżbiety S. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w

S. o przywrócenie prawa do renty, na skutek kasacji organu rentowego od wyroku

Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 4 listopada 1999 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

U z a s a d n i e n i e

Wyrokiem z dnia 22 kwietnia 1999 r. [...] Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpie-

czeń Społecznych w Siedlcach oddalił odwołanie Elżbiety S. od decyzji Zakładu

Ubezpieczeń Społecznych-Oddziału w S. z dnia 9 stycznia 1998 r. wstrzymującej

dalszą wypłatę renty z tytułu niezdolności do pracy w związku z chorobą zawodową.

W uzasadnieniu wyroku Sąd, w oparciu o opinię biegłych lekarzy specjalistów

chorób zakaźnych i internisty, ustalił, że wnioskodawczyni jest częściowo niezdolna

do pracy w związku z chorobą zawodową, a niezdolność jest okresowa (okres 24

miesięcy).

Nie kwestionując tej opinii z medycznego punktu widzenia Sąd uznał, że nie

odpowiada ona prawnemu pojęciu "częściowej niezdolności do pracy" określonemu

w art. 23 ust. 3 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pra-

cowników i ich rodzin. Zdaniem Sądu, częściowo niezdolną do pracy w rozumieniu

tego przepisu jest osoba, która w znacznym stopniu utraciła zdolność do pracy zgod-

2

nej z poziomem posiadanych kwalifikacji. „Tymczasem wnioskodawczyni od 1976 r.

pobierała rentę inwalidzką, a jednocześnie ciągle pracowała na stanowisku starszego

technika medycznego. W tej sytuacji Sąd przyznał rację stanowisku lekarza orzecz-

nika, który uznał, że stwierdzone u wnioskodawczyni dolegliwości nie czynią jej

osobą niezdolną do pracy w zawodzie laborantki.”

Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie, po rozpoz-

naniu apelacji wnioskodawczyni, wyrokiem z dnia 4 listopada 1999 r. [...] zmienił za-

skarżony wyrok i przyznał Elżbiecie S. prawo do renty z tytułu częściowej niezdolno-

ści do pracy w związku z chorobą zawodową na okres od 1 lutego 1998 r. do 1 lute-

go 2000 r. W uzasadnieniu swego orzeczenia Sąd ten za błędną uznał interpretację

art. 23 ust. 3 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracow-

ników i ich rodzin (Dz.U. Nr 40, poz. 267 ze zm.), przyjętą przez Sąd pierwszej in-

stancji. Według Sądu Apelacyjnego: "Fakt, że wnioskodawczyni przez cały okres po-

bierania renty z tytułu niezdolności do pracy w związku z chorobą zawodową wyko-

nywała dotychczasowe zatrudnienie nie może przesądzać, że odzyskała ona pełną

zdolność do pracy. Komisje lekarskie orzekające o inwalidztwie wnioskodawczyni od

1976 r. nie stwierdzały przeciwwskazań do dotychczasowego zatrudnienia. Przeciw-

wskazana była tylko ciężka praca fizyczna, nocna (wielozmianowa) i bez kontaktu z

materiałem zakaźnym. Stąd też wnioskodawczyni wykonywała dotychczasową pracę

na jednej zmianie z odsunięciem od pobierania materiału do badań od pacjentów.

Ostatnie badanie lekarskie przeprowadzone przez OKIZ w październiku 1994 r. nie

stwierdziło poprawy stanu jej zdrowia. Dopiero lekarz orzecznik w badaniu kontrol-

nym stwierdził, że przewlekłe zapalenie wątroby po WZW typ B z niewydolnością

wątroby czyni wnioskodawczyni niezdolnej do pracy w zawodzie laborantki. Orze-

czenie to zostało zakwestionowane przez powołanych przez Sąd Okręgowy biegłych

lekarzy, którzy uznali, że przewlekłe wirusowe zapalenie wątroby typu C w okresie

względnej wydolności wątroby czyni ją częściowo niezdolną do pracy w związku z

chorobą zawodową na okres 24 miesięcy i niezdolną do pracy w zawodzie laborant-

ki. Nienależyte przeanalizowanie przez Sąd pierwszej instancji zebranego w sprawie

materiału dowodowego doprowadziło do wysnucia przez ten Sąd nietrafnych wnio-

sków, iż wnioskodawczyni nie jest osobą niezdolną do pracy, a zatem nie spełnia

przesłanek do dalszej wypłaty renty z tytułu niezdolności do pracy w związku z cho-

robą zawodową”.

3

W kasacji organ rentowy zaskarżonemu wyrokowi zarzucił obrazę prawa ma-

terialnego przez błędną wykładnię art. 23 ust. 3 i art. 24 ustawy z dnia 14 grudnia

1982 r. o z.e.p.i wniósł o jego zmianę i oddalenie apelacji "powódki", ewentualnie o

jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyj-

nemu w Lublinie.

Sąd Najwyższy wziął pod uwagę, co następuje:

Kasacja nie jest zwykłym środkiem zaskarżenia lecz środkiem szczególnym i

zgodnie z art. 39311

KPC Sąd Najwyższy rozpoznaje sprawę w granicach określo-

nych przytoczonymi w niej podstawami skonkretyzowanymi w zarzutach naruszenia

wskazanych przepisów prawa. W swym jednolitym, wielokrotnie publikowanym

orzecznictwie, Sąd Najwyższy wyjaśniał, że jeśli w kasacji przytoczono wyłącznie

podstawę z art. 3931

pkt 1 KPC, to przy jej rozpoznawaniu jest związany ustaleniami

stanowiącymi podstawę faktyczną zaskarżonego rozstrzygnięcia. Skoro zatem w

rozpoznawanej sprawie, w kasacji nie przytoczono podstawy art. 3932

pkt 2 KPC i nie

sformułowano zarzutu naruszenia jakiegokolwiek przepisu postępowania, to stwier-

dzenie, że: "z uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie wynika co było powodem

zmiany wyroku Sądu pierwszej instancji", chociaż usprawiedliwione, pozostaje poza

granicami kontroli kasacyjnej. Podobnie, poza tymi granicami pozostają uwagi o bez-

krytycznym zaakceptowaniu przez Sąd drugiej instancji opinii biegłych, ponieważ

kontrola ta, stosownie do treści kasacji, jest ograniczona do oceny zasadności za-

rzutów naruszenia zaskarżonym wyrokiem przepisów prawa materialnego powoła-

nych przez wnoszącego kasację.

Zarzut naruszenia przepisów art. 23 ust. 3 oraz art. 24 ustawy o z.e.p. jest nie

tylko nieusprawiedliwiony ale i bezprzedmiotowy. Sąd Najwyższy zwraca uwagę na

nieporadność w przytoczeniu tej podstawy kasacyjnej. Kasacja zarzuca „obrazę"

wymienionych przepisów, mimo że przepis art. 3931

pkt 1 KPC stanowi, iż podstawą

kasacyjną może być naruszenie prawa materialnego przez jego błędną wykładnię lub

przez niewłaściwe zastosowanie. Według autora kasacji: "Strona pozwana uważa, że

wyrok w niniejszej sprawie został wydany z naruszeniem art. 23 i 24 ustawy o zao-

patrzeniu emerytalnym pracowników. Żeby dokonać w sprawie właściwych ustaleń

oraz do właściwej interpretacji niezdolności do pracy warunkującej prawo do renty

niezbędne jest zapoznanie się z rysem historycznym uregulowań w tym przedmiocie.

4

Prawo do renty wynika z art. 32 ustawy. Jednym z warunków prawa do renty jest

ustalone inwalidztwo. W pierwotnym brzmieniu ustawy istniały trzy grupy inwalidztwa.

Do trzeciej grupy inwalidów (dotyczy niniejszej sprawy) w myśl art. 24 ust.1 i ust. 2 p.

2 i 3 ustawy (przed nowelizacją) zaliczane były również osoby, które pomimo naru-

szenia sprawności organizmu, zachowały zdolności do wykonywania dotychczaso-

wego zatrudnienia w zmniejszonym zakresie, a także osoby dotknięte szczególnym

naruszeniem sprawności organizmu, nawet jeżeli to nie ograniczało zdolności do wy-

konywania dotychczasowego zatrudnienia. Z tych uregulowań jednoznacznie wynika,

że inwalidztwo III grupy określane było jako stan chorobowy w kategoriach obiektyw-

nych. O ustaleniu grupy III decydowało naruszenie sprawności organizmu, natomiast

nie miała jakiegokolwiek wpływu zdolność do wykonywania dotychczasowego za-

trudnienia. W dniu 28 czerwca 1996 r. nastąpiła nowelizacja ustawy o zaopatrzeniu

emerytalnym pracowników (Dz.U. Nr 100, poz. 461). Zgodnie z nowelizacją pojęcie

„inwalidztwa" zostaje zastąpione „niezdolnością do pracy". Nowelizacja nadała nowe

odmienne od dotychczasowego brzmienie art. 23 i 24 ustawy. W rozumieniu art. 23

ustawy w nowym brzmieniu, niezdolną do pracy jest osoba, która całkowicie lub czę-

ściowo utraciła zdolność do pracy zarobkowej z powodu naruszenia sprawności or-

ganizmu. Utrata tej zdolności może mieć charakter stały lub okresowy. W odróżnie-

niu od poprzednich unormowań gdzie o inwalidztwie warunkującym prawo do renty,

świadczył samoistnie stan zdrowia, bez względu czy ograniczał on wykonywanie do-

tychczasowego zatrudnienia czy nie, nowelizacja wprowadziła jako novum dwa wa-

runki, ustalenia niezdolności do pracy. Takimi warunkami w rozumienia art. 23

ustawy są: 1) istniejący stan chorobowy naruszający sprawność organizmu, 2) cał-

kowita lub częściowa utrata zdolności do wykonywania dotychczasowej pracy zarob-

kowej z powodu naruszenia sprawności organizmu. Nowelizacja normuje w sposób

odmienny również treść art. 24. W myśl nowego brzmienia przepisu przy ocenie nie-

zdolności do pracy uwzględnia się możliwości do wykonywania dotychczasowej

pracy. Tak więc w świetle obowiązującego stanu prawnego przy ustalaniu niezdolno-

ści do pracy dla celów rentowych uwzględniony powinien być obok czynnika obiek-

tywnego - naruszenie sprawności organizmu, również czynnik subiektywny - wpływ

powyższego na zdolność do wykonywania dotychczasowej pracy. Sąd Apelacyjny

zdaniem skarżącego błędnie zinterpretował treść art. 23 ustawy, oraz pominął bez-

zasadnie treść art. 24 ust. 1 p. 2.”

5

Wywód ten jest niepełny. Przede wszystkim, powołując się na "rys historyczny

uregulowań w przedmiocie" art. 23 i 24 ustawy o z.e.p. autor kasacji stwierdza, że

przed wejściem w życie ustawy z dnia 28 czerwca 1996 r. o zmianie niektórych

ustaw o zaopatrzeniu emerytalnym i ubezpieczeniu społecznym (Dz.U. Nr 100, poz.

461) "o ustaleniu trzeciej grupy inwalidów decydowało naruszenie sprawności orga-

nizmu, natomiast nie miała jakiegokolwiek wpływu zdolność do wykonywania dotych-

czasowego zatrudnienia". Pogląd ten jest błędny. Zgodnie bowiem z art. 24 ust. 2 pkt

1 i 2 ustawy o z.e.p. ( jego brzmieniu sprzed nowelizacji) inwalidą trzeciej grupy była

osoba, która była częściowo niezdolna do wykonywania dotychczasowego zatrud-

nienia, jeśli zachowała zdolność do wykonywania tego zatrudnienia w zmniejszonym

zakresie, a także osoba całkowicie niezdolna do wykonywania dotychczasowego

zatrudnienia, jeśli zachowała zdolność do wykonywania innego, niżej kwalifikowa-

nego zatrudnienia. Tak więc, również przed nowelizacją art. 23 i 24 ustawy o z.e.p.,

na którą powołuje się autor kasacji, pojęcie "inwalidztwo trzeciej grupy" obejmowało

zarówno stan biologiczny organizmu, jak i zdolność do wykonywania zatrudnienia.

Wyjątkiem od tej zasady był art. 24 ust. 2 pkt 3 ustawy o z.e.p., przewidujący

zaliczenie do trzeciej grupy inwalidów również osób, które wprawdzie zachowały

zdolność do wykonywania dotychczasowego zatrudnienia lecz są dotknięte szcze-

gólnym naruszeniem sprawności organizmu. Było to tzw. inwalidztwo kwalifikowane,

określone w § 25 rozporządzenia Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych dnia 5

sierpnia 1982 r. w sprawie składu komisji lekarskich (...) oraz szczegółowych zasad

ustania inwalidztwa (Dz.U. Nr 47, poz.214 ze zm.). Zaprezentowany w kasacji wywód

jest więc adekwatny jedynie do tego przepisu, który jednakże nie stanowił podstawy

prawnej zaskarżonego rozstrzygnięcia. W rozpatrywanej sprawie przedmiotem

sporu, a więc i zaskarżenia kasacyjnego, było wstrzymanie renty z tytułu inwalidztwa

trzeciej grupy w związku z chorobą zawodową wypłacanej wnioskodawczyni od 1976

r. Wstrzymanie wypłaty świadczenia następuje na podstawie art. 102 ustawy o z.e.p.

jeżeli powstaną okoliczności uzasadniające ustanie tego prawa (ust. 1 pkt 1), nato-

miast stosownie do art. 78 ust. 1 tejże ustawy prawo do świadczeń uzależnionych od

niezdolności do pracy ulega zmianie, jeżeli w wyniku badania lekarskiego, przepro-

wadzonego na wniosek lub z urzędu ustalono brak tej niezdolności. Te przepisy były

materialnoprawną podstawą zaskarżonego rozstrzygnięcia, jednakże autor kasacji

nie zarzucił ich naruszenia, natomiast przepisy art. 23 i 24 ustawy o z.e.p. Sąd Ape-

lacyjny stosował przy ustalaniu stanu faktycznego. Jak już wyżej wspomniano, skoro

6

wnoszący kasację nie przytoczył jako jej podstawy naruszenia przepisów postępo-

wania (art. 3931

pkt 2 KPC), to Sąd Najwyższy jest związany ustaleniem dokonanym

w zaskarżonym wyroku, że z powodu choroby zawodowej wnioskodawczyni jest

nadal częściowo niezdolna do wykonywania dotychczasowej pracy laborantki me-

dycznej na oddziale zakaźnym, a od 1976 r. pracę tę wykonywała tylko na jednej

zmianie i z odsunięciem od pobierania od pacjentów materiału do badań. Konse-

kwencją tego ustalenia jest brak podstaw do przyjęcia, że spełnione zostały prze-

słanki z art. 102 w związku z art. 78 ust. 1 ustawy o z.e.p., uzasadniające wstrzyma-

nie wypłaty renty, a zaskarżony wyrok mimo błędnego uzasadnienia odpowiada

prawu.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 39312

KPC, Sąd Najwyższy

orzekł jak w sentencji wyroku.

========================================