III CZP 26/00

Uchwała z dnia 26 września 2000 r., III CZP 26/00

Przewodniczący: Sędzia SN Jacek Gudowski

Sędziowie SN: Marian Kocon (sprawozdawca), Maria Grzelka

Sąd Najwyższy przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej Piotra

Wiśniewskiego w sprawie z wniosku wierzyciela „P.-L.” Linie Żeglugowe,

spółka z o.o. w G., z udziałem Beaty i Jacka W., „Przedsiębiorstwa Produkcyjno-

Handlowo-Usługowego „J.” w Z. ze skargi na czynności komornika po rozpoznaniu

na posiedzeniu jawnym dnia 26 września 2000 r. zagadnienia prawnego

przedstawionego przez Sąd Okręgowy w Łomży postanowieniem z dnia 18 kwietnia

2000 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 390 k.p.c.:

1. „Czy obowiązek zwrotu wierzycielowi przez komornika połowy wniesionej

przez wierzyciela opłaty stosunkowej przewidziany w art. 45 ust. 2 ustawy o

komornikach sądowych i egzekucji (Dz.U. Nr 133, poz. 882) zachodzi w każdym

przypadku bezskuteczności egzekucji), tj. nawet wówczas gdy wierzyciel swoim

działaniem lub zachowaniem uniemożliwił osiągnięcie celu egzekucji lub gdy

bezskuteczność nastąpiła z przyczyn obiektywnych,

2. W szczególności czy obowiązek ten zachodzi także w przypadku umorzenia

postępowania egzekucyjnego wskutek uprawomocnienia się postanowienia o

upadłości dłużnika (art. 63 prawa upadłościowego)?”.

podjął następującą uchwałę:

Jeżeli egzekucja okaże się bezskuteczna wskutek umorzenia

postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 63 § 1 rozporządzenia

Prezydenta RP z dnia 24 października 1934 r. – Prawo upadłościowe (jedn.

tekst: Dz.U. 1991 r. Nr 118, poz. 512 ze zm.) przed wyegzekwowaniem choćby

części świadczenia, komornik zwraca wierzycielowi połowę wniesionej opłaty

stosunkowej, o której mowa w art. 44 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o

komornikach sądowych i egzekucji (Dz.U. Nr 133, poz. 882 ze zm.).

Uzasadnienie

Przedstawione Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia, w trybie art. 390 § 1

k.p.c., zagadnienie prawne wynikło na tle następującego stanu faktycznego:

Na wniosek „P.-L.” Linie Żeglugowe”, spółki. z o.o. w G. komornik przy Sądzie

Rejonowym w Z. wszczął postępowanie egzekucyjne przeciwko Beacie W. i

Jackowi W., którego przedmiotem była kwota 1647,80 zł z odsetkami, i zgodnie z

wnioskiem wierzyciela zajął wierzytelność pieniężną dłużników wynikającą ze

sprzedaży drewna „S. Okna i Drzwi”, S.A w S., rachunek bankowy dłużników w

Banku Gospodarki Żywnościowej w Z., a także bliżej określone ruchomości. Przed

wyegzekwowaniem świadczenia ogłoszona została upadłość dłużników. Wobec

uprawomocnienia się postanowienia o ogłoszeniu upadłości komornik

postanowieniem z dnia 7 grudnia 1999 r. ustalił koszty postępowania

egzekucyjnego na kwotę 1647,80 zł (według użytego sformułowania: „opłata

stosunkowa z art. 44. 1, 45. 1 – 1647,80 zł ”).

Przy rozpoznaniu zażalenia komornika na postanowienie Sądu Rejonowego w

Zambrowie z dnia 1 marca 2000 r., uchylające postanowienie komornika z dnia 7

grudnia 1999 r., Sądowi Okręgowemu w Łomży nasunęło się zagadnienie prawne

budzące poważne wątpliwości, sformułowane w sentencji postanowienia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Istotą instytucji unormowanej w art. 390 § 1 k.p.c. jest, zgodnie z utrwaloną

wykładnią, aby rozstrzygnięcie zagadnienia prawnego było niezbędne dla

rozpoznania środka odwoławczego w konkretnej sprawie. Wychodząc z tego

założenia trzeba stwierdzić, że przedstawione w sprawie zagadnienie prawne

sformułowane zostało zbyt szeroko, gdyż rozpoznanie wniesionego środka

zaskarżenia nie wymaga rozstrzygnięcia wątpliwości przedstawionych w pkt 1

sentencji postanowienia. Zbędne jest zatem ustosunkowywanie się do tych

wątpliwości.

Drugie z przedstawionych zagadnień prawnych wymaga wykładni art. 45 ust.

2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji (Dz.U. Nr

133, poz. 882 ze zm.), a w szczególności użytego w tym przepisie określenia

„egzekucja (...) bezskuteczna”. Zakres znaczeniowy pozostałego tekstu tego

przepisu nie nasuwa wątpliwości.

Zgodnie z treścią ustępu 2 art. 45 ustawy o komornikach sądowych

i egzekucji: „Jeżeli egzekucja okaże się bezskuteczna (...), komornik zwraca połowę

opłaty stosunkowej”. Przepis ten reguluje zatem sytuacje, gdy komornik, w

przypadku bezskuteczności egzekucji, zwraca z urzędu połowę pobranej od

wierzyciela opłaty stosunkowej, o której mowa w art. 44 ustawy o komornikach

sądowych i egzekucji.

Podobnej materii został poświęcony § 30 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości z dnia 24 czerwca 1991 r. w sprawie taksy za czynności

komorników (Dz.U. Nr 62, poz. 254 ze zm.). Przepis ten określa wysokość całego

ryczałtu kancelaryjnego należnego w sytuacji, której przepis ten dotyczy, z tym

zastrzeżeniem, że w razie „bezskuteczności egzekucji” można pobrać tylko połowę

tego ryczałtu.

W tekstach obu przepisów posłużono się podobnymi określeniami; w tekście

pierwszego określeniem „egzekucja (...) bezskuteczna”, a w tekście drugiego

określeniem „bezskuteczności egzekucji”. Choć brak w tym zakresie pełnej

spójności terminologicznej, jest niewątpliwe, że w obu przepisach chodzi o to samo,

mianowicie – o bezskuteczność egzekucji. Z tym bowiem pojęciem wiąże

ustawodawca zarówno przewidziany w ust. 2 art. 45 ustawy o komornikach

sądowych i egzekucji zwrot połowy pobranej od wierzyciela opłaty, jak i nakaz

pobrania co najwyżej tylko połowy kwoty obliczonej zgodnie z § 30 ust. 1 pkt 1

rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości. Żaden z tych przepisów jednakże nie

wskazuje, kiedy zachodzi bezskuteczność egzekucji.

Zdaniem Sądu Najwyższego w składzie, który podjął niniejszą uchwałę,

istnieją dostateczne podstawy ku temu, by wykładnię określenia „bezskuteczności

egzekucji”, dokonaną przez Sąd Najwyższy na gruncie § 30 ust. 1 pkt 1

rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w uzasadnieniu uchwały z dnia 10

listopada 1995 r., III CZP 155/95 (OSNC 1996, nr 2, poz. 28), odnieść do użytego w

ustępie 2 art. 45 ustawy o komornikach sądowych i egzekucji określenia „egzekucja

(...) bezskuteczna”. W uzasadnieniu tej uchwały Sąd Najwyższy wyraził między

innymi pogląd, że na gruncie § 30 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości można przyjąć, choć z pewnymi zastrzeżeniami, iż przypadki, gdy

ma miejsce bezskuteczność egzekucji, wymienia art. 824 § 1 k.p.c. Wskazał przy

tym, że bezskuteczność egzekucji może zachodzić także w innych sytuacjach.

Nie powinno budzić wątpliwości, że na gruncie ustępu 2 art. 45 ustawy

o komornikach sądowych i egzekucji przykładem takiej innej sytuacji jest

występujący w sprawie przypadek umorzenia postępowania egzekucyjnego przed

wyegzekwowaniem choćby części świadczenia, wobec uprawomocnienia się

postanowienia o ogłoszeniu upadłości dłużnika (art. 63 § 1 zdanie drugie

rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 24 października 1934 r. – Prawo

upadłościowe, jedn. tekst: Dz.U. 1991 r. Nr 118, poz. 512 ze zm.). (...) W tym

bowiem przypadku niepodobna zasadnie zaprzeczyć twierdzeniu, że „egzekucja

okazała się bezskuteczna”.

Za tym, że sformułowanie art. 45 ust. 2 ustawy o komornikach sądowych

i egzekucji „egzekucja okaże się bezskuteczna”, obejmuje ten występujący w

sprawie przypadek, przemawia także cel wprowadzenia art. 45 ust. 2 do ustawy o

komornikach sądowych i egzekucji, tj. zdopingowanie komorników do efektywnego

działania przez uzależnienie ich dochodów z opłat wnoszonych przez wierzycieli od

skuteczności egzekucji.

Mając powyższe na względzie, Sąd Najwyższy, na podstawie art. 390 k.p.c.,

rozstrzygnął przedstawione zagadnienie prawne, jak w uchwale.