III CKN 866/98

Wyrok z dnia 19 października 2000 r., III CKN 866/98

Jeżeli podana przez organ związku sportowego motywacja kary

dyscyplinarnej narusza dobra osobiste ukaranego sędziego sportowego,

ukaranemu przysługuje ochrona na podstawie art. 23 i 24 k.c.

Przewodniczący: Sędzia SN Tadeusz Domińczyk

Sędziowie SN: Zbigniew Kwaśniewski, Kazimierz Zawada (sprawozdawca)

Sąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 19 października 2000 r. na rozprawie

sprawy z powództwa Wiesława I. przeciwko Okręgowemu Związkowi Piłki Nożnej w

Z. o naruszenie dóbr osobistych, na skutek kasacji powoda od wyroku Sądu

Apelacyjnego w Lublinie z dnia 3 czerwca 1998 r.,

uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Apelacyjnemu w Lublinie

do ponownego rozpoznania oraz orzeczenia o kosztach postępowania

kasacyjnego.

Uzasadnienie

Wiesław I. wystąpił przeciwko Zarządowi Okręgowego Kolegium Sędziów Z.

Okręgowego Związku Piłki Nożnej w osobach ośmiu imiennie wymienionych jego

członków z powództwem o ochronę dóbr osobistych i naprawienie szkody

majątkowej. Powództwo pozostawało w związku z następującymi zdarzeniami.

W komunikacie nr (...) Zarządu Okręgowego Kolegium Sędziów Z.

Okręgowego Związku Piłki Nożnej ukazała się informacja, że Wiesław I. został

zawieszony w prawach członka Okręgowego Kolegium Sędziów w Z. i że zostało

przeciwko niemu wszczęte postępowanie dyscyplinarne. W kolejnym komunikacie

nr (...) z dnia 4 lipca 1995 r. ogłoszono o zawieszeniu Wiesława I. w prawach

sędziego piłki nożnej na jeden rok z powodu naruszenia przez niego norm "etyczno-

moralnych" oraz zasad koleżeńskiego współżycia. Powód zażądał sprostowania

wymienionych komunikatów i przeproszenia go we wskazanych gazetach lokalnych

oraz zapłaty kwoty 500 zł na cele społeczne i kwoty 1200 zł tytułem naprawienia

szkody poniesionej wskutek nieotrzymywania wynagrodzenia za sędziowanie

meczy.

Postanowieniem z dnia 8 grudnia 1995 r. Sąd Wojewódzki wezwał do udziału

w sprawie w charakterze strony pozwanej Okręgowy Zarząd Piłki Nożnej – a w

istocie Okręgowy Związek Piłki Nożnej – w Z.

Wyrokiem z dnia 29 listopada 1996 r. Sąd Wojewódzki nakazał Okręgowemu

Zarządowi Piłki Nożnej (a w istocie Okręgowemu Związkowi Piłki Nożnej) ogłosić w

komunikatach Zarządu Okręgowego Kolegium Sędziów w terminie miesiąca od

uprawomocnienia się wyroku, że „zamieszczona w komunikacie nr (...) w pkt 12

informacja, iż powód Wiesław I. dopuścił się naruszenia norm »etyczno-moralnych«

oraz zasad koleżeńskiego współżycia jest niezgodna z prawdą i Zarząd OKS

przeprasza za to powoda”, a w pozostałej części powództwo oddalił.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 3

czerwca 1998 r. zmienił wyrok Sądu Wojewódzkiego w ten sposób, że powództwo

oddalił. W ocenie Sądu Apelacyjnego, strona pozwana informując, w komunikatach

nr (...) i (...) o podjętych wobec powoda środkach dyscyplinarnych, nie działała

bezprawnie. Jej postępowanie mieściło się w ramach porządku prawnego.

Obowiązujący w tym czasie art. 72 ustawy z dnia 3 lipca 1984 r. o kulturze fizycznej

(Dz.U. Nr 34, poz. 181 ze zm.) głosił w ust. 1, że szczególną formę działalności

społecznej w zakresie kultury fizycznej stanowi działalność wykonywana w ramach

stowarzyszeń kultury fizycznej i ich związków przez sędziów sportowych, a w ust. 4,

że sędzia sportowy może być pozbawiony swoich uprawnień na zasadach i w trybie

określonych w statutach stowarzyszeń kultury fizycznej i ich związków oraz

regulaminach sportowych. Środki podjęte wobec powoda były zgodne z § 24 statutu

Z. Okręgowego Związku Piłki Nożnej (zastrzegającego dla zarządu prawo

nakładania kar, m.in. na sędziów, w wypadkach naruszeń statutu i regulaminu), z

§ 12 regulaminu dyscyplinarnego PZPN (przewidującego, że za naruszenie norm

"etyczno-moralnych" sędziom wymierza się kary wymienione w regulaminie, o

których to karach orzeka – stosownie do § 15 i 16 tego regulaminu – w pierwszej

instancji komisja dyscyplinarna kolegium sędziów okręgowego związku piłki nożnej,

a w drugiej instancji – zarząd kolegium sędziów) oraz z § 13 ust. 3 regulaminu

Kolegium Sędziów Z. Okręgowego Związku Piłki Nożnej (przewidującego

informowanie o nałożonych karach dyscyplinarnych w komunikatach Zarządu

Okręgowego Kolegium Sędziów). Obalenie przez stronę pozwaną domniemania

bezprawności jej działań objętych sporem wykluczyło zastosowanie w sprawie art.

24 § 1 k.c.

W skardze kasacyjnej powód zarzucił wyrokowi Sądu Apelacyjnego

naruszenie art. 72 ust 4 ustawy z dnia 3 lipca 1984 r. o kulturze fizycznej, art. 24

ust. 1 k.c. oraz art. 382 k.p.c. Istotą skargi jest twierdzenie, że to, iż podjęte przez

stronę pozwaną wobec powoda kroki nastąpiły w trybie przewidzianym stosownymi

regulaminami, nie uchyla bezprawności działania strony pozwanej, zwłaszcza jeśli

uwzględnić ogólnikowość stwierdzenia o naruszeniu przez powoda norm "etyczno-

moralnych" i zasad koleżeńskiego współżycia oraz to, że z dokonanych przez Sąd

pierwszej instancji ustaleń faktycznych wynika, iż kierowane pod adresem powoda

zarzuty dokonania zmiany nagłówka na liście po podpisaniu jej przez sędziów oraz

sfałszowania dwóch podpisów, są nieprawdziwe (powód kwestionując prawidłowość

wyboru przewodniczącego Zarządu Okręgowego Kolegium Sędziów zbierał podpisy

sędziów popierających wniosek o zwołanie nadzwyczajnego zgromadzenia

Okręgowego Kolegium Sędziów).

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Przepis art. 72 ust. 2 ustawy z dnia 3 lipca 1984 r. o kulturze fizycznej (Dz.U.

Nr 34, poz. 181 ze zm.) stanowił, że sędzią sportowym może być osoba, która ma

kwalifikacje określone przez właściwy związek sportowy, korzysta w pełni z praw

cywilnych i publicznych, posiada nienaganną postawę moralną oraz spełnia warunki

zdrowotne niezbędne do wykonywania zadań sędziego sportowego (obecnie

kwestię tę normuje art. 46 ustawy z dnia 18 stycznia 1996 r. o kulturze fizycznej,

Dz.U. Nr 25, poz. 113 ze zm.). Zgodnie zaś z § 2 załącznika 1 regulaminu Kolegium

Sędziów PZPN, właściwego w okolicznościach sprawy, sędziowie piłki nożnej byli

zobowiązani w szczególności do znajomości i przestrzegania statutu PZPN oraz

regulaminu właściwego okręgowego związku piłki nożnej, regulaminów rozgrywek i

postanowień dyscyplinarnych, regulaminu Kolegium Sędziów PZPN i właściwego

okręgowego kolegium sędziów, a także przepisów FIFA i UEFA dotyczących

zagadnień sędziowskich, prowadzenia zawodów zgodnie z obowiązującymi

przepisami gry w piłkę nożną i ustaloną ich interpretacją oraz obiektywnego i

sumiennego wykonywania swoich obowiązków podczas zawodów, przestrzegania

etyki sportowej oraz dbania o autorytet i godność sędziego piłki nożnej.

Nie ulega wątpliwości, że w myśl art. 72 ust. 4 w związku z art. 70 ust. 1 pkt 6

ustawy z dnia 3 lipca 1984 r. o kulturze fizycznej właściwe organy związków piłki

nożnej były powołane do orzekania wobec sędziów piłki nożnej kar dyscyplinarnych,

np. z powodu niepoddania się w wyznaczonym terminie badaniom lekarskim lub

badaniom sprawności fizycznej, naruszenia przepisów gry, nieprawidłowego zapisu

zdarzeń zaistniałych podczas zawodów, nieterminowego przesłania sprawozdania z

zawodów (§ 14 regulaminu dyscyplinarnego PZPN), niesportowego trybu życia oraz

rażącego naruszenia porządku publicznego (§ 12 wspomnianego dopiero co

regulaminu – nazywający tego rodzaju wykroczenia naruszeniami norm "etyczno-

moralnych").

Motywacje kar dyscyplinarnych orzeczonych na zasadach i w trybie, które miał

na względzie art. 72 ust. 4 ustawy z dnia 3 lipca 1984 r., i informacje o nich, mogły

naruszać cześć ukaranego (to samo może odnosić się obecnie do orzeczeń

dyscyplinarnych podejmowanych na podstawie art. 37 ustawy z dnia 18 stycznia

1996 r. o kulturze fizycznej). Rozpowszechnione w lokalnym środowisku sportowym

uzasadnienie orzeczenia nakładającego karę dyscyplinarną na powoda, mówiące

ogólnie o naruszeniu przez niego norm "etyczno-moralnych", dawało, w zestawieniu

z wymaganiami stawianymi sędziom sportowym, podstawy do przypisywania

powodowi ciężkich wykroczeń, mogących go poniżyć w oczach opinii publicznej

oraz narazić na utratę zaufania ze strony otoczenia.

Zdaniem Sądu Apelacyjnego, naruszenia te nie uzasadniały jednak udzielenia

osobom nimi dotkniętych ochrony przewidzianej w art. 23 i 24 k.c. Jak już

wspomniano, Sąd Apelacyjny przyjął, że naruszenia te są wynikiem działania w

ramach obowiązującego porządku prawnego. To zaś wyłącza ich bezprawność –

nieodzowną przesłankę ochrony dóbr osobistych, przewidzianą w art. 24 § 1 k.c.

Powyższe zapatrywanie nie jest trafne.

Z art. 72 ust. 4 w związku z art. 70 ust. 1 pkt 6 ustawy z dnia 3 lipca 1984 r. o

kulturze fizycznej wynikała niedopuszczalność ingerowania przez sądy powszechne

w treść zastosowanych środków dyscyplinarnych, tj. niedopuszczalność ich

zmieniania lub uchylania. Podstaw do takiej ingerencji nie dawały także przepisy

kodeksu cywilnego o ochronie dóbr osobistych, gdy podana motywacja orzeczonej

kary dyscyplinarnej naruszała te dobra (zachowują tu odpowiednio aktualność

uwagi zawarte w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 6 grudnia 1972 r., II CR 370/72,

OSNCP 1973, nr 7-8, poz. 141; zob. ponadto wyrok Sądu Apelacyjnego

w Białymstoku z dnia 26 czerwca 1997 r., I ACa 168/97, "Orzecznictwo Sądów

Apelacyjnych" 1998, nr 6, s. 58-64, i wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 lutego

1998 r., III CKN 355/97, OSNC 1998, nr 9, poz. 149). Niemożność zmiany lub

uchylenia przez sąd powszechny kary dyscyplinarnej, gdy podana jej motywacja

naruszyła dobra osobiste ukaranego, nie musi jednak oznaczać całkowitego

pozbawienia ukaranego ochrony przewidzianej w art. 23 i 24 k.c. Ochrona taka

może mu być bowiem udzielona bez ingerowania w treść orzeczonej kary (zob.

powołany wyżej wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 grudnia 1972 r., II CR 370/72).

W odniesieniu do wypadku, gdy podane uzasadnienie orzeczonej kary

dyscyplinarnej naruszyło dobra osobiste ukaranego, art. 72 ust. 4 w związku z art.

70 ust. 1 pkt 6 ustawy z dnia 3 lipca 1984 r. o kulturze fizycznej nie wykluczał ani

drogi sądowej w sprawie o ochronę dóbr osobistych, ani też bezprawności tego

naruszenia.

Należy zauważyć, że zasadą jest, iż regulacja stosunków cywilnoprawnych

należy do ustaw lub aktów normatywnych równorzędnych. Nie ulegało to

wątpliwości w świetle norm konstytucyjnych obowiązujących w czasie nastąpienia

zdarzeń leżących u podstaw rozpoznawanej sprawy i jest przyjęte w Konstytucji

(zob. art. 87 ust. 1). Należy ponadto odnotować art. 47 Konstytucji, statuujący

prawo do ochrony czci, oraz art. 31 ust. 3, w myśl którego ograniczenia w zakresie

korzystania z konstytucyjnych wolności i praw mogą być ustanawiane tylko

w ustawie i tylko przy spełnieniu ściśle określonych przesłanek. Jak wynika

z wcześniejszych wyjaśnień, przepisy art. 72 ust. 4 w związku z art. 70 ust. 1 pkt 6

ustawy z 3 dnia lipca 1984 r. o kulturze fizycznej miały na względzie określone

reguły – na ogół bardzo specyficzne – którym poddani są sędziowie sportowi,

i przewidywały stosowanie wobec nich sankcji za naruszenie tych reguł przez

organy właściwych stowarzyszeń sportowych lub ich związków. W przepisach tych

trudno dopatrzyć się wskazówek pozwalających na wywiedzenie z nich normy

uchylającej bezprawność naruszeń dóbr osobistych dokonanych przez wspomniane

organy przy motywowaniu zastosowanej sankcji i informowaniu o niej środowiska

sportowego. Jeśliby zaś nawet były w tym względzie jakieś wątpliwości, wykładnia

w zgodzie z normami konstytucyjnymi chroniącymi dobra osobiste człowieka, w

szczególności cześć, i dopuszczającymi ograniczenia tej ochrony tylko w

wyjątkowych wypadkach, nakazuje odrzucić możliwość interpretacji opowiadającej

się za uchyleniem bezprawności. Należy dodać, że powyższe uwagi zachowują

aktualność także w odniesieniu do art. 37 ustawy z dnia 18 stycznia 1996 r. o

kulturze fizycznej.

Wobec niemożności uznania działania strony pozwanej za mieszczące się w

ramach obowiązującego porządku prawnego, obalenie domniemania jego

bezprawności mogło nastąpić tylko przez wykazanie innej, zdatnej to uczynić

okoliczności, w szczególności przez dowiedzenie prawdziwości twierdzenia o

naruszeniu przez powoda norm etycznych (zob. np. wyrok Sądu Najwyższego z

dnia 6 grudnia 1972, I PR 352/72, OSNCP 1973, nr 6, poz. 115). Jak jednak wynika

z ustaleń dokonanych przez Sąd pierwszej instancji, stanowiących podstawę

faktyczną zaskarżonego wyroku (art. 382 k.p.c.), fakty przytoczone przez stronę

pozwaną na poparcie tego twierdzenia (zmiana nagłówka na liście po podpisaniu jej

przez sędziów oraz sfałszowanie dwóch podpisów) okazały się nieprawdziwe.

Z przytoczonych powodów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39313

§ 1 k.p.c.

orzekł, jak w sentencji.