III CKN 963/98

Wyrok z dnia 19 października 2000 r., III CKN 963/98

Niespełnienie się oczekiwań osoby dokonującej czynności prawnej co do

określonego rozwoju zdarzeń nie daje podstaw do uznania oświadczenia woli

za wynik błędu prawnie doniosłego (art. 84 k.c.).

Sędzia SN Tadeusz Domińczyk (przewodniczący)

Sędzia SN Zbigniew Kwaśniewski

Sędzia SN Kazimierz Zawada (sprawozdawca)

Sąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 19 października 2000 r. na rozprawie

sprawy z powództwa Mieczysława Z. przeciwko Marianowi Z. i Annie Z. o ustalenie

na skutek kasacji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Lublinie z dnia 23

czerwca 1998 r.

oddalił kasację.

Uzasadnienie

Zaskarżonym wyrokiem Sąd Wojewódzki oddalił apelację powoda

Mieczysława Z. od wyroku Sądu Rejonowego z dnia 31 marca 1998 r.,

oddalającego jego powództwo przeciwko Annie i Marianowi Z. o ustalenie

nieważności umowy sprzedaży zawartej w dniu 7 grudnia 1995 r., mocą której

powód przeniósł na pozwanych własność działki nr (...) o powierzchni 0,13 ha

położonej w B.D.

Pismem z dnia 16 października 1996 r. powód uchylił się od skutków

prawnych oświadczenia woli złożonego w dniu 7 grudnia 1995 r. z powodu błędu

wywołanego przez druga stronę.

Sąd Wojewódzki podzielił stanowisko Sądu Rejonowego, że oświadczenie

powoda o uchyleniu się od skutków prawnych oświadczenia woli złożonego w dniu

7 grudniu 1995 r. było nieskuteczne w świetle art. 84 k.c. Jednocześnie zaznaczył,

że dla rozstrzygnięcia sprawy nie ma znaczenia podniesiony przez pełnomocnika

powoda na rozprawie apelacyjnej fakt przebywania powoda od dnia 1 stycznia 1998

r. w szpitalu psychiatrycznym. Jeżeli pełnomocnik powoda nie powoływał się na ten

fakt w toku postępowania przed sądem pierwszej instancji, to nie miał on w jego

ocenie znaczenia, tym bardziej więc nie powinien mieć znaczenia w postępowaniu

apelacyjnym.

W skardze kasacyjnej powód zarzucił wyrokowi Sądu Wojewódzkiego

naruszenie art. 84 k.c. (przez przyjęcie, że jego oświadczenie woli nie zostało

złożone pod wpływem błędu prawnie doniosłego) oraz przepisów postępowania

(przez nierozważenie zdolności do czynności prawnych oraz zdolności procesowej

powoda, mimo jego choroby psychicznej).

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga nie ma uzasadnionych podstaw.

Ze względu na wymagania określone w art. 3933

k.p.c., zarzut dotyczący

przepisów postępowania może być rozpoznany tylko pod tym kątem, czy nie

zachodzi nieważność postępowania (39311

k.p.c.). Odpowiedź na to pytanie jest

negatywna. Fakt choroby psychicznej sam przez się nie wpływa na zdolność do

czynności prawnych i tym samym na zdolność procesową (art. 65 k.p.c.).

W okolicznościach sprawy brak także podstaw do przyjęcia, że powód ze względu

na chorobę psychiczną był pozbawiony możności obrony swych praw w toku

postępowania apelacyjnego, w postępowaniu tym zastępował go bowiem adwokat.

Chybiony jest także zarzut dotyczący art. 84 k.c. Zdaniem skarżącego, jego

błąd polegał na przekonaniu, że brat Marian Z. wywiąże się z nieformalnej umowy

zawartej w maju 1995 r. i zapewni matce mieszkanie w domu znajdującym się na

objętej sporem działce. To właśnie przekonanie skłoniło go do zawarcia umowy w

dniu 7 grudnia 1995 r. Tymczasem przekonanie to okazało się nieuzasadnione, a

ze strony Mariana Z. spotkał go zawód, gdyż nie zapewnił on matce wspomnianego

mieszkania.

W okolicznościach, na które powołał się powód, nie ma podstaw do uznania,

że złożył on swe oświadczenie woli w dniu 7 grudnia 1995 r. pod wpływem błędu

prawnie doniosłego.

Warunkiem prawnej doniosłości błędu w świetle art. 84 k.c. jest przede

wszystkim to, aby błąd składającego oświadczenie woli dotyczył treści czynności

prawnej. Przepis ten zakłada więc istnienie po stronie składającego oświadczenie

woli mylnego wyobrażenia o treści tego oświadczenia (pomyłka) lub o takich

okolicznościach, jak np. fakty, do których odnosi się to oświadczenie, normy

prawne, mające zastosowanie do dokonywanej czynności prawnej, albo skutki

prawne dokonywanej czynności prawnej. Tymczasem okoliczności, na które

powołał się powód, nie świadczą o istnieniu po jego stronie w chwili zawierania

umowy w dniu 7 grudnia 1995 r. błędu co do jakiejś okoliczności związanej z treścią

tej umowy. Co więcej, okoliczności te nie świadczą o tym, aby powód był w tym

czasie w ogóle w błędzie. To co bowiem nazywa swoim błędem nie łączy się

z mylnym wyobrażeniem o jakiejś okoliczności zewnętrznej, lecz jest nietrafnym

przewidywaniem. Z okoliczności bowiem, na które powołuje się powód, wynika, że

wiedział on o pewnym zdarzeniu i prognozował na jego podstawie określony rozwój

sytuacji w przyszłości. Ta właśnie prognoza, która, jak się później okazało, nie

sprawdziła się, skłoniła go do zawarcia umowy w dniu 7 grudnia 1995 r. W takiej

sytuacji złożonego przez powoda oświadczenia woli nie można – rzecz jasna –

uznać za wynik błędu, lecz za wynik nietrafnego przewidywania (zob. wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 15 października 1997 r., III CKN 214/97, OSNC 1998, nr 3,

poz. 47).

Z przytoczonych powodów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39312

k.p.c.

orzekł, jak sentencji.