V CKN 136/00

Wyrok z dnia 24 października 2000 r., V CKN 136/00

1. Rozpoznając zarzuty od nakazu zapłaty wydanego na podstawie

weksla, sąd może uwzględnić tzw. stosunek podstawowy, nie ma jednak

obowiązku działać w tym zakresie z urzędu.

2. Adnotacja zamieszczona na odwrocie weksla in blanco nie stanowi

jego treści, może natomiast wskazywać, które z kilku porozumień wekslowych

stanowi podstawę wypełnienia weksla.

Przewodniczący: Sędzia SN Lech Walentynowicz

Sędziowie SN: Stanisław Dąbrowski, Elżbieta Skowrońska-Bocian

(sprawozdawca)

Sąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 24 października 2000 r. na rozprawie

sprawy z powództwa Spółdzielni Budowlano-Mieszkaniowej „I.” w W. przeciwko

Bogdanowi S., Mariuszowi P., wspólnikom spółki cywilnej „P.” w K.K. o zapłatę, na

skutek kasacji powoda od wyroku Sadu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 17

kwietnia 1998 r.

oddalił kasację.

Uzasadnienie

(...) Powodowa Spółdzielnia posiadała weksel in blanco wystawiony przez

pozwanych na zabezpieczenie wykonania zobowiązania. Ze wzmianki

zamieszczonej na jego odwrotnej stronie wynikało, że odnosi się on do umowy

wekslowej z dnia 17 grudnia 1993 r.

Sąd pierwszej instancji, rozpoznając zarzuty pozwanych od wydanego na

podstawie weksla nakazu zapłaty, uznał, że adnotacja na wekslu nie stanowi jego

treści, podlega natomiast ocenie jako dowód indywidualizujący umowę wekslową

związaną z wekslem. Żadna z umów wekslowych nie zawiera danych odnoszących

się wyraźnie do weksla dołączonego do pozwu. Na powódce ciążył zatem

obowiązek wykazania, że weksel in blanco powinien zostać wypełniony zgodnie z

umową z dnia 15 października 1993 r., a nie z dnia 17 grudnia 1993 r. W sytuacji,

gdy wzmianka na wekslu przeczy jego tożsamości z umowy wekslowej z dnia 15

października 1993 r., uzupełnienie go według tej umowy nie znajduje uzasadnienia,

w związku z czym powództwo zostało oddalone jako nie udowodnione.

Apelację powódki Sąd Apelacyjny w Katowicach oddalił wyrokiem z dnia 17

kwietnia 1998 r., podzielając stanowisko Sądu pierwszej instancji.

W kasacji powódki opartej na obu podstawach zarzucono naruszenie art. 232 i

496 k.p.c. oraz art. 6 k.c. w związku z art. 10 ustawy z dnia 28 kwietnia 1936 r.

Prawo wekslowe (Dz.U. Nr 37, poz. 282 – dalej "Pr.weksl.")

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W pierwszej kolejności należy odnieść się do twierdzeń przedstawionych w

ramach drugiej podstawy kasacyjnej (art. 3931

pkt 2 k.p.c.). Skarżący upatrywał

naruszenia art. 496 k.p.c. w tym, że Sąd Wojewódzki, rozpoznając zarzuty od

nakazu zapłaty, nie stwierdził, czy stosunek cywilnoprawny łączący strony

uzasadnia uchylenie nakazu zapłaty. Innymi słowy, powódka podnosiła, że Sąd

powinien rozpoznać sprawę nie tylko w odniesieniu do obowiązku zapłaty sumy

wekslowej, ale – po stwierdzeniu nieważności weksla – także w odniesieniu do

obowiązku odszkodowawczego wynikającego z niewykonania przez pozwanych

obowiązków wynikających z umów łączących strony.

Twierdzenie to jest chybione. Sąd rozpoznający zarzuty od nakazu zapłaty,

który został wydany na podstawie weksla, może uwzględnić tzw. stosunek

podstawowy, a więc ten stosunek zobowiązaniowy, w związku z którym weksel

został wystawiony. Może to jednak uczynić jedynie wówczas, gdy strona

zainteresowana przeniesieniem sporu na taką płaszczyznę podejmie stosowne

czynności. Sąd nie ma obowiązku działać w tym zakresie z urzędu. Zarzuty

naruszenia art. 232 zdanie drugie oraz art. 496 k.p.c., są zatem pozbawione

podstaw.

W tej sytuacji ocena zasadności zarzutu naruszenia prawa materialnego musi

zostać dokonana na podstawie stanu ustalonego w sprawie, z którego wynika, że

przedstawiony przez powódkę weksel został wypełniony niezgodnie

z porozumieniem. Oznacza to, że powódka nie miała upoważnienia do uzupełnienia

weksla in blanco i tak uzupełniony weksel nie może stanowić podstawy

zgłoszonego żądania. Powołanie się w tej sytuacji na naruszenie art. 10 Pr.weksl.

oraz art. 6 k.c. nie jest do końca zrozumiałe. Artykuł 6 k.c. określa w sposób

generalny rozkład ciężaru dowodu. Skoro zatem powodowa Spółdzielnia powołuje

się na to, że weksel mógł zostać uzupełniony zgodnie z umową z dnia 15

października 1993 r. (mimo istnienia wzmianki na odwrocie weksla, wiążącej go z

umową z dnia 17 grudnia 1993 r.), to jest to okoliczność, z której wywodzi ona

skutki prawne. Zgodnie zatem z treścią art. 6 k.c. na niej spoczywa ciężar dowodu

wykazania wskazanej okoliczności.

Artykuł 10 Pr.weksl. reguluje natomiast możliwość podniesienia przez dłużnika

wekslowego zarzutu, że weksel został uzupełniony niezgodnie z zawartym

porozumieniem. Uzupełnienie weksla niezgodnie z porozumieniem co do zasady

pozostaje bez wpływu na istnienie i ważność zobowiązania wekslowego. Prawo

wekslowe dopuszcza jednak w określonych sytuacjach podniesienie przez dłużnika

wekslowego stosownego zarzutu, prowadzące go do wyłączenia jego

odpowiedzialności z weksla.

W okolicznościach rozpoznawanej sprawy art. 10 Pr.weksl. nie został

naruszony z dwóch powodów. Po pierwsze, nie znajduje on zastosowania w

sytuacji, gdy weksel pozostaje w posiadaniu remitenta i nie został zbyty innej

osobie. Po drugie, nawet gdyby art. 10 Pr.weksl. miał w sprawie zastosowanie, to

dłużnicy wekslowi (pozwani) wykazali, że weksel został wypełniony niezgodnie

z porozumieniem. Powołali się oni bowiem na wzmiankę zamieszczoną na odwrocie

weksla, która stanowi, jak wskazały trafnie Sądy orzekające, dowód takiej

niezgodności. Dowodu tego powódka nie zdołała obalić. Z tych zatem względów

także zarzuty dotyczące naruszenia prawa materialnego nie znajdują uzasadnienia.

Z powyższych względów Sąd Najwyższy oddalił kasację jako pozbawioną

usprawiedliwionych podstaw (art. 39312

k.p.c.).