II UKN 50/00

Wyrok z dnia 17 listopada 2000 r.

II UKN 50/00

Prokuratorowi, którego stosunek pracy wygasł na podstawie do art. 6

ust. 2 ustawy z dnia 22 marca 1990 r. o zmianie ustawy o Prokuraturze Polskiej

Rzeczypospolitej Ludowej, Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia

oraz ustawy o Sądzie Najwyższym (Dz.U. Nr 20, poz. 121) nie przysługuje prawo

do uposażenia w stanie spoczynku przewidziane w art. 711

§ 2 ustawy z dnia 20

czerwca 1985 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych (jednolity tekst: Dz.U. z

1994 r. Nr 7, poz. 25 ze zm.) w związku z art. 62a ustawy z dnia 20 czerwca 1985

r. o prokuraturze (jednolity tekst: Dz.U. z 1994 r. Nr 19, poz. 70 ze zm.) w sytua-

cji, gdy prawo do renty inwalidzkiej nabył wprawdzie w terminie wskazanym w

art. 32 pkt 3 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pra-

cowników i ich rodzin (Dz.U. Nr 40, poz. 267 ze zm.), lecz po wygaśnięciu sto-

sunku pracy.

Przewodniczący SSN Teresa Romer, Sędziowie SN: Stefania Szymańska,

Maria Tyszel (sprawozdawca)

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 17 listopada 2000 r. sprawy z po-

wództwa Teodora Jana S. przeciwko Skarbowi Państwa - Prokuraturze Wojewódz-

kiej w W. o wynagrodzenie (uposażenie emerytalne), na skutek kasacji powoda od

wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 4 listopada 1999 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

U z a s a d n i e n i e

Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie wyro-

kiem z dnia 4 listopada 1999 r. [...] oddalił apelację Teodora Jana S. od wyroku Sądu

Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia 4 stycznia

1999 r. [...]- oddalającego jego powództwo w sprawie przeciwko Skarbowi Państwa –

Prokuraturze Wojewódzkiej w W. o „stwierdzenie, że od dnia 1 stycznia 1998 r. jest

2

uprawniony do pobierania uposażenia prokuratora w stanie spoczynku” i zasądzenia

kwoty 13.461,30 zł tytułem różnicy pomiędzy wysokością tego uposażenia a emery-

turą pobieraną z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Przy bezspornym stanie fak-

tycznym, że wnioskodawca wykazał pracę na stanowiskach prokuratorskich w okre-

sie od 15 września 1955 r. do 30 września 1990 r., a więc w wymiarze ponad 35 lat,

Sąd Apelacyjny uznał za trafne stanowisko Sądu pierwszej instancji, że wnioskodaw-

ca nie spełnia warunków z art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 28 sierpnia 1997 r. o zmianie

ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych oraz niektórych ustaw (Dz.U. Nr

124, poz. 782) i nie ma prawa do uposażenia prokuratora w stanie spoczynku.

W kasacji, wnioskodawca zaskarżonemu wyrokowi zarzucił:

„I. naruszenie konstytucyjnej zasady państwa prawnego wyrażonej w art. 2 Konstytu-

cji RP poprzez obrazę art. 6 ust. 1 w zw. z art. 59 § 4 i 62a Ustawy z dnia 28 sierpnia

1997 r., Dz.U. Nr 124, poz. 782 polegającą na bezpodstawnym przyjęciu, że art. 6

ust. 1 cyt. Ustawy nie dotyczy tych prokuratorów, z którymi stosunek służbowy roz-

wiązany został z innej przyczyny, niż w celu ich przejścia na rentę lub emeryturę,

przy czym ta bezpodstawność polegała na dowolnym uznaniu, że przytoczony w

tymże przepisie art. 71 § 2 tejże Ustawy nie tylko określa wysokość uposażenia, ale

również przenosi na art. 6 ust. 1 ustawy z 28.08.1997 r. wymogi określone w art. 28

ustawy z dnia 16.09.1982 r. – Dz.U. Nr 31, poz. 214 podczas, gdy przenoszenie tych

wymogów jest niedopuszczalne, gdyż dyspozycje tych przepisów dotyczą odmien-

nych świadczeń, zawierają nie korespondujące ze sobą sformułowania oraz brak jest

w przedmiotowym art. 6 ust. 1 wzmianki wprowadzającej to dodatkowe uwarunkowa-

nie, a z zestawienia przepisów przedmiotowego art. 6 ust. 1 z art. 59 § 4 i 62a wyni-

ka, że jedynym warunkiem do uzyskania uposażenia z przedmiotowego art. 6 ust. 1

jest kwalifikowany staż pracy, czyli staż dłuższy od wymaganego przepisami doty-

czącymi emerytur i rent, odbyty wyłącznie na stanowiskach prokuratorskich lub sę-

dziowskich; II. obrazę przepisów art. 32 Ustawy z dnia 14.12.1982 r., Dz.U. Nr 40,

poz. 267 i art. 6 ust. 2 Ustawy z dnia 17.10.1991 r., Dz.U. Nr 104, poz. 450 , poprzez

uznanie, że uzyskanie renty przed upływem dwóch miesięcy od zaprzestania pobie-

rania zasiłku dla bezrobotnych nie stanowi spełnienia warunku związku funkcjonal-

nego między rozwiązaniem stosunku służbowego, a uzyskaniem tego świadczenia i

pominięcie treści załączonej kopii wyroku Sądu Najwyższego z dnia 6.02.1998 r. o

sygn. II UKN 449/97, w którym Sąd Najwyższy wyraził odmienny pogląd, podobnie

jak w wyroku I PRN 111/93; III. obrazę art. 382 § 2 KPC i 387 § 1 KPC, która mogła

3

mieć wpływ na treść orzeczenia, polegającą na nieustosunkowaniu się do części

wywodów apelacji, co uniemożliwia ocenę okoliczności, czy i które wywody uzasad-

nienia wyroku pierwszej instancji uznane zostały za bezpodstawne”.

Przytaczając cytowane podstawy kasacyjne, skarżący wniósł o uchylenie za-

skarżonego wyroku oraz poprzedzającego go wyroku Sądu Okręgowego w Warsza-

wie z dnia 4 stycznia 1999 r. [...] i o uwzględnienie wniosku sprecyzowanego w piś-

mie z dnia 30 października 1998 r., który „rozszerza roszczenie zawężone na roz-

prawie”.

Rozpoznając sprawę, zgodnie z art. 39311

KPC w granicach kasacji, Sąd Naj-

wyższy wziął pod uwagę, co następuje:

Bezsporne w sprawie jest, że wnioskodawca pracował na stanowiskach pro-

kuratorskich od dnia 15 września 1955 r. Przepis art. 6 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 22

marca 1990 r. o zmianie ustawy o Prokuraturze Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej,

Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia oraz ustawy o Sądzie Najwyż-

szym (Dz.U. Nr 20, poz. 121) upoważnił Prokuratora Generalnego do powołania, w

terminie do 30 czerwca 1990 r. prokuratorów i wiceprokuratorów prokuratur woje-

wódzkich i rejonowych, którzy zajmowali te stanowiska w dniu wejścia w życie tejże

ustawy – na stanowiska prokuratorów prokuratur wojewódzkich i rejonowych, właści-

wych ze względu na ich miejsce zamieszkania - jeżeli spełniali wymagania określone

w art. 16 ust. 1 ustawy o prokuraturze. Stosownie natomiast do art. 6 ust. 2 wyżej

powołanej ustawy z 22 marca 1990 r. stosunek pracy tych prokuratorów, których

Prokurator Generalny nie powołał na stanowisko, wygasał z dniem 30 września 1990

r. Jest poza sporem, że wnioskodawca we wskazanym trybie nie został powołany na

stanowisko prokuratora i jego stosunek pracy wygasł z dniem 30 września 1990 r. W

okresie od 29 marca 1991 r. do 30 listopada 1992 r. był zarejestrowany w Rejono-

wym Urzędzie Pracy jako bezrobotny, od 17 listopada 1992 r. pobierał rentę inwa-

lidzką, a od dnia 26 marca 1997 r., tj. od ukończenia 65 lat życia uzyskał prawo do

emerytury na podstawie przepisów ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu

emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz.U. Nr 40, poz. 267 ze zm.).

Z dniem 1 stycznia 1998 r. wszedł w życie przepis art. 711

§ 2 ustawy z dnia

20 czerwca 1985 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (jednolity tekst: Dz.U. z

1994 r. Nr 7, poz. 25 ze zm.), zwanej dalej p.u.s.p., wprowadzony ustawą z dnia 28

4

sierpnia 1997 r., o zmianie ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych oraz nie-

których innych ustaw (Dz.U. Nr 124, poz. 782 ze zm.), zwanej dalej ustawą z 28

sierpnia 1997 r., zgodnie z którym sędziemu przeniesionemu w stan spoczynku z

powodu wieku, choroby lub utraty sił, przysługuje uposażenie w wysokości 75% wy-

nagrodzenia zasadniczego wraz z dodatkiem za wysługę lat, pobieranego na ostat-

nio zajmowanym stanowisku. Przepisem art. 3 pkt 4 tej samej ustawy (z 28 sierpnia

1997 r.) dodano w ustawie z dnia 20 czerwca 1985 r. o prokuraturze (jednolity tekst:

Dz.U. z 1994 r. Nr 19, poz. 70 ze zm.), przepis art. 62a, w myśl którego do prokurato-

rów odpowiednio stosuje się między innymi art. 711

§ 2 – 6 p.u.s.p. Zgodnie nato-

miast z art. 6 ust. 1 ustawy z 28 sierpnia 1997 r., przepis art. 711

§ 2 ma zastosowa-

nie do sędziów i odpowiednio do prokuratorów, którzy uzyskali prawo do emerytury

lub renty przed dniem wejścia w życie tejże ustawy, jeżeli prawo to nabyli zajmując

stanowisko sędziego lub prokuratora.

Całkowicie niezrozumiały jest kasacyjny zarzut naruszenia zaskarżonym wy-

rokiem art. 6 ust. 1 ustawy z 28 sierpnia 1997 r., polegający na „dowolnym uznaniu,

że przytoczony w tymże przepisie art. 71 § 2 tejże ustawy (...) przenosi na art. 6 ust.

1 (...) wymogi określone w art. 28 ustawy z dnia 16 września 1982 r. Dz.U. 31, poz.

214”. Pod wskazaną pozycją ogłoszona jest ustawa o pracownikach urzędów pań-

stwowych, a jej art. 28 określa zasady, na jakich (i w jakiej wysokości), urzędnikom

przechodzącym na emeryturę lub rentę, przysługuje prawo do jednorazowej odpra-

wy. Przepis ten nie stanowił ani też nie mógł stanowić podstawy prawnej zaskarżo-

nego wyroku. Dlatego też bezprzedmiotowe jest powołanie się kasacji na, odnoszący

się również do odprawy rentowej, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 grudnia 1993 r.,

I PRN 111/93. Podkreślić należy, że brak „funkcjonalnego związku pomiędzy datą

rozwiązania stosunku służbowego” wnioskodawcy, a uzyskaniem przez niego za-

równo emerytury, jak i renty został szczegółowo uzasadniony w wyroku Sądu Naj-

wyższego z dnia 17 lutego 2000 r., I PKN 535/99, którym oddalono kasację wnios-

kodawcy w sprawie o odprawę emerytalną.

Błędne jest przekonanie skarżącego, że istnieje „funkcjonalny związek pomię-

dzy datą rozwiązania jego stosunku służbowego (...) a uzyskaniem renty inwalidzkiej

przed upływem dwóch miesięcy od zaprzestania pobierania zasiłku dla bezrobot-

nych”. Pogląd Sądu Najwyższego, wyrażony w wyroku z dnia 6 lutego 1998 r., II

UKN 499/97 (a nie, w błędnie powołanym w kasacji – II UKN 449/97), w żadnym za-

kresie nie odnosi się do stanu faktycznego stanowiącego podstawę zaskarżonego

5

rozstrzygnięcia. Skład orzekający w pełni podziela wyrażone w tym wyroku stanowi-

sko, że wynikający z art. 32 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emery-

talnym pracowników i ich rodzin (Dz.U. Nr 40, poz. 267 ze zm.), zwanej dalej ustawą

o z.e.p., warunek powstania inwalidztwa w czasie zatrudnienia lub przed upływem 18

miesięcy od jego ustania jest spełniony, jeśli inwalidztwo powstało w czasie pobiera-

nia zasiłku dla bezrobotnych lub w ciągu 18 miesięcy po ustaniu prawa do tego zasił-

ku. Okres tych 18 miesięcy jest, z wyraźnej woli ustawodawcy, tylko okresem obję-

tym ochroną ubezpieczeniową (zaopatrzeniową), co nie oznacza – wbrew poglądowi

wyrażonemu w kasacji – że okres pobierania zasiłku dla bezrobotnych jest swoistym

przedłużeniem stosunku pracy, poprzedzającego zarejestrowanie się w Urzędzie

Pracy.

Stosunek pracy skarżącego na stanowisku prokuratora, zgodnie z powołanym

wyżej art. 6 ust. 2 ustawy z dnia 22 marca 1990 r., wygasł z dniem 30 września 1990

r. i ani wypłacenie wynagrodzenia przewidzianego w art. 13 ust. 1 pkt 2 ustawy o

pracownikach urzędów państwowych, ani pobieranie zasiłku dla bezrobotnych przed

uzyskaniem prawa do renty inwalidzkiej nie stanowiło restytucji stosunku pracy na

stanowisku prokuratora. Nie znajduje też uzasadnienia pogląd skarżącego, że jedy-

nym warunkiem uzyskania uposażenia w stanie spoczynku jest wykazanie odpo-

wiedniego okresu pracy na stanowiskach prokuratorskich lub sędziowskich. Przede

wszystkim ustawodawca, przyznając w art. 6 ust. 1 u.s.p. z dnia 28 sierpnia 1997 r.

prawo do uposażenia w stanie spoczynku sędziom i prokuratorom, którzy uzyskali

prawo do emerytury lub renty przed dniem wejścia jej w życie, nie uzależnił tego

prawa od wykazania odpowiedniego okresu pracy na tych stanowiskach. Warunek,

od którego spełnienia zależy prawo do uposażenia tych osób wyraża zdanie: jeżeli

prawo do emerytury lub renty nabyli „zajmując stanowisko sędziego lub prokuratora”.

Konstrukcja gramatyczna tego zdania, w szczególności użycie formy imiesłowu

czynnego czasownika „zajmować”, oznacza trwanie tej czynności w czasie dokony-

wania się drugiej czynności – nabycia prawa do emerytury lub renty. Innymi słowy,

prawo do uposażenia w stanie spoczynku uzyskali ci prokuratorzy (sędziowie), który

zajmowali te stanowiska w czasie nabycia prawa do emerytury lub renty. Tak więc

wykładnia gramatyczna nie daje podstaw do zaakceptowania poglądu skarżącego,

że prawo do uposażenia prokuratora w stanie spoczynku przysługuje również tym

prokuratorom, których stosunek pracy wygasł zanim nabyli prawo do emerytury lub

renty. Ponadto, skoro ustawodawca w sposób jednoznaczny powiązał uzyskanie

6

prawa do uposażenia w stanie spoczynku z nabyciem prawa do emerytury (renty)

podczas zajmowania stanowiska sędziego lub prokuratora, to należy też przyjąć, że

jego intencją nie było zapewnienie tego świadczenia wszystkim osobom, które pozo-

stawały na tych stanowiskach stosowną liczbę lat. Gdyby też wolą ustawodawcy było

zniweczenie skutków prawnych powołanej wyżej ustawy z dnia 22 marca 1990 r. o

zmianie ustawy o prokuraturze PRL, to omawiany przepis art. 6 ust. 1 ustawy z dnia

28 sierpnia 1997 r. miałby inne brzmienie.

Podniesione w kasacji zarzuty naruszenia przepisów art. 32 ustawy o z.e.p.

oraz art. 6 ust. 2 ustawy z dnia 17 października 1999 r. o rewaloryzacji emerytur i

rent... (Dz.U. Nr 104, poz. 450 ze zm.) są bezprzedmiotowe, bowiem żaden z nich

nie był i nie mógł być podstawą prawną zaskarżonego wyroku. Przedmiotem sporu, a

więc i zaskarżenia kasacyjnego nie było prawo skarżącego do świadczeń z zaopa-

trzenia emerytalnego pracowników, a przepisy z tego systemu nie mają zastosowa-

nia do świadczenia, jakim jest uposażenie w stanie spoczynku przewidziane w u.s.p.

Nieusprawiedliwione też są zarzuty naruszenia przez Sąd Apelacyjny art. 382

§ 1 i 387 § 1 KPC. Ograniczenie ich uzasadnienia do zdania: „Do uchybień proceso-

wych należy zaliczyć nie tylko pominięcie wyrażonego w wyroku II UKN 449/97 sta-

nowiska Sądu Najwyższego, ale również okoliczność nie ustosunkowania się do czę-

ści wywodów apelacji”, uniemożliwia kontrolę kasacyjną. Stosownie do art. 382 KPC

(przepis ten nie ma § 2 więc nie ma też § 1) sąd drugiej instancji orzeka na podsta-

wie materiału zebranego w postępowaniu w pierwszej instancji oraz w postępowaniu

apelacyjnym, natomiast zgodnie z art. 387 § 1 KPC sąd drugiej instancji uzasadnia z

urzędu wyrok oraz postanowienie kończące postępowanie w sprawie. Przytoczone

wyżej uzasadnienie tych zarzutów jest zupełnie nieadekwatne do treści tych przepi-

sów. Sąd Najwyższy w swym publikowanym, jednolitym orzecznictwie wielokrotnie

już wyjaśniał, że nie jest jego rolą poszukiwanie w pismach procesowych argumen-

tów usprawiedliwiających kasację, to do wnoszącego ten szczególny środek zaskar-

żenia należy wykazanie stosownym wywodem prawnym zasadności podniesionych

zarzutów. W świetle art. 39311

KPC, Sąd Najwyższy nie jest uprawniony do korygo-

wania lub dokonywania konkretyzacji podstaw kasacyjnych i ich zarzutów.

Również zarzut naruszenia zaskarżonym wyrokiem art. 2 Konstytucji Rzeczy-

pospolitej Polskiej jest bezprzedmiotowy. Wyrażona tym przepisem zasada państwa

prawnego nie została naruszona, skoro odmowa przyznania wnioskodawcy żądane-

7

go świadczenia wynika z prawidłowego zastosowania przez Sąd orzekający w spra-

wie przepisów odpowiedniej ustawy.

Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy, uznając że kasacja nie ma

usprawiedliwionych podstaw, na podstawie art. 39312

KPC orzekł jak w sentencji wy-

roku.

========================================