II UKN 54/00

Wyrok z dnia 17 listopada 2000 r.

II UKN 54/00

Warunkiem ubezpieczenia rolnika, który podejmuje pozarolniczą działal-

ność gospodarczą, jest trwające nieprzerwanie przynajmniej przez jeden rok

podleganie z mocy ustawy ubezpieczeniu społecznemu rolników w pełnym za-

kresie, poprzedzające bezpośrednio datę rozpoczęcia tej działalności (art. 5a

ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, jedno-

lity tekst: Dz.U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25 ze zm.).

Przewodniczący SSN Teresa Romer, Sędziowie SN: Stefania Szymańska

(sprawozdawca), Maria Tyszel.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 17 listopada 2000 r. sprawy z wniosku

Zygmunta C. przeciwko Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego-Oddziałowi

Regionalnemu w P. o podleganie ubezpieczeniu społecznemu rolniczemu, na skutek

kasacji organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie z dnia 29

października 1999 r. [...]

u c h y l i ł zaskarżony wyrok oraz poprzedzający go wyrok Sądu Okręgowe-

go-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Przemyślu z dnia 9 czerwca 1999 r.

[...] i oddalił odwołanie Zygmunta C. od decyzji Kasy Rolniczego Ubezpieczenia

Społecznego-Oddziału Regionalnego w P. z dnia 6 maja 1999 r. [...], nie obciążając

wnioskodawcy kosztami postępowania kasacyjnego.

U z a s a d n i e n i e

Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego-Oddział Regionalny w P. w de-

cyzji z 6 maja 1999 r. stwierdziła ustanie w odniesieniu do Zygmunta C. rolniczego

ubezpieczenia społecznego - zarówno wypadkowego, chorobowego i macierzyńskie-

go jak i emerytalno-rentowego - od 1 lipca 1998 r. W uzasadnieniu podkreślono, że

wnioskodawca podjął pozarolniczą działalność gospodarczą od 15 maja 1998 r., a

przed tą datą podlegał przez okres krótszy niż jeden rok rolniczemu ubezpieczeniu

2

społecznemu i dlatego, wobec niespełnienia warunku z art. 5a ustawy z dnia 20

grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (jednolity tekst: Dz.U. z 1998 r.

Nr 7, poz. 25 ze zm.), podlega od daty rozpoczęcia działalności gospodarczej

ubezpieczeniu społecznemu z tego tytułu.

Wyrokiem z 9 czerwca 1999 r. Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Spo-

łecznych w Przemyślu zmienił zaskarżoną decyzję poprzez ustalenie, że wniosko-

dawca nadal podlega od dnia 1 lipca 1998 r. rolniczemu ubezpieczeniu społecznemu

z mocy ustawy w pełnym zakresie. W uzasadnieniu Sąd podniósł, że wnioskodawca

rozpoczął prowadzenie działalności gospodarczej 15 maja 1998 r. Jest on właścicie-

lem gospodarstwa rolnego o powierzchni 30 ha przeliczeniowych. Podlegał ubezpie-

czeniu pracowniczemu w okresie od 1 kwietnia 1996 r. do 31 maja 1996 r., a następ-

nie od 1 kwietnia 1997 r. do 30 czerwca 1997 r. i w tym czasie został wyłączony z

podlegania rolniczemu ubezpieczeniu społecznemu z mocy ustawy. Podleganie rol-

niczemu ubezpieczeniu społecznemu zostało stwierdzone decyzją z dnia 6 maja

1999 r., którą to jednocześnie wyłączono go z podlegania temu ubezpieczeniu od 1

lipca 1998 r. W ocenie Sądu podjęcie przez wnioskodawcę działalności gospodarczej

„nie spowodowało ustania ubezpieczenia rolniczego, gdyż spełniona została prze-

słanka określona w art. 5a, wnioskodawca opłacił składki za cały okres ubezpiecze-

nia, tj. od 1 lipca 1997 r. do 30 czerwca 1998 r., a więc nieprzerwanie przez jeden rok

(...), ponadto w tym okresie nie podlegał innemu ubezpieczeniu ani nie miał ustalo-

nego prawa do renty lub emerytury (...), nie odprowadzał też składek ubezpieczenio-

wych z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, regulował wszak do daty wyro-

kowania składki na ubezpieczenie rolnicze”.

Wyrokiem z 29 października 1999 r. Sąd Apelacyjny oddalił apelację organu

rentowego jako nieuzasadnioną. Sąd Apelacyjny stwierdził, iż wyrok Sądu pierwszej

instancji jest trafny, pomimo błędnego uzasadnienia. W motywach wyroku Sąd Ape-

lacyjny podkreślił, iż Zygmunt C. od 1993 r. jest właścicielem gospodarstwa rolnego o

pow. 30,69 ha przeliczeniowego. Od 1 marca 1989 r. do stycznia 1999 r. prowadził

działalność gospodarczą, którą kilkakrotnie zawieszał, jak również podejmował w tym

okresie zatrudnienie w oparciu o umowę o pracę, co spowodowało jego wyłączenie

przez KRUS-Oddział Regionalny w P. z podlegania w pełnym zakresie rolniczemu

ubezpieczeniu społecznemu. W związku z prowadzoną działalnością gospodarczą

od 1989 r. i jej wielokrotnym zawieszaniem, organ rentowy decyzją z dnia 20 maja

1995 r. stwierdził podleganie Zygmunta C. rolniczemu ubezpieczeniu społecznemu w

3

pełnym zakresie z mocy ustawy, stwierdzając jednocześnie obowiązek opłacania

składki wraz z odsetkami z tytułu powstałych zaległości, w tym od 1 stycznia 1995 r.

W oparciu o powyższe Sąd Apelacyjny ustalił, że Zygmunt C. w okresie od 1 stycznia

1995 r. do 30 marca 1996 r. nieprzerwanie podlegał rolniczemu ubezpieczeniu

społecznemu z mocy ustawy w pełnym zakresie przez okres 1 roku 2 miesięcy i 29

dni. Wnioskodawca – wywiódł dalej Sąd Apelacyjny – ponownie rozpoczął prowa-

dzenie działalności gospodarczej 15 maja 1998 r. Przed tą datą od 1 lipca 1997 r.

podlegał rolniczemu ubezpieczeniu społecznemu, tj. po zaprzestaniu wykonywania

zatrudnienia w oparciu o umowę o pracę z dniem 30 czerwca 1997 r.

Argumentacja Sądu pierwszej instancji, która w istocie sprowadza się do jed-

noznacznego stwierdzenia, że Zygmunt C. w związku z podjętą w dniu 15 maja 1998

r. działalnością gospodarczą podlegał nieprzerwanie co najmniej rok rolniczemu

ubezpieczeniu społecznemu z mocy ustawy, tj. od 1 lipca 1997 r. do 30 czerwca

1998 r., gdyż w tym to czasie opłacał składki z tytułu tego ubezpieczenia, jest nietraf-

na. Sam fakt opłacania składek w ramach systemu ubezpieczeniowego rolników nie

jest równoznaczny, w sytuacji tyczącej wnioskodawcy, z podleganiem rolniczemu

ubezpieczeniu społecznemu w związku z niepodzielnością tejże składki, tj. obowiąz-

kiem opłacania jej kwartalnie (art. 4 ust. 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolni-

ków). Fakt rozpoczęcia działalności gospodarczej w dniu 15 maja 1998 r. spowodo-

wał konieczność opłacenia składki z tytułu rolniczego ubezpieczenia społecznego za

II kwartał 1998 r., co nie oznacza, że to właśnie stanowiło o spełnieniu w odniesieniu

do wnioskodawcy przesłanki z art. 5a, tj. nieprzerwanego podlegania ubezpieczeniu

społecznemu rolników w pełnym zakresie z mocy ustawy przez 1 rok, tj. według

ustaleń Sądu, od lipca 1997 r. do 30 czerwca 1998 r.

W ocenie Sądu Apelacyjnego wnioskodawca jednak nadal winien podlegać

rolniczemu ubezpieczeniu społecznemu w pełnym zakresie, a to z tej przyczyny, że

podjęcie przez niego działalności gospodarczej 15 maja 1998 r. poprzedziło jego

podleganie rolniczemu ubezpieczeniu społecznemu z mocy ustawy w pełnym zakre-

sie przez okres 1 roku 2 miesięcy i 29 dni, tj. od 1 stycznia 1995 r. do 30 marca 1996

r., co stanowi spełnienie przesłanki, o jakiej mowa w art. 5a ustawy z dnia 20 grudnia

1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników i co skutkuje, że nadal podlega temu

ubezpieczeniu. Zarzuty apelacji należy uznać za zasadne w tej części, w której kwe-

stionują argumentację Sądu pierwszej instancji, iż wnioskodawca w okresie od lipca

1997 r. do czerwca 1998 r. legitymował się nieprzerwanym jednorocznym okresem

4

podlegania rolniczemu ubezpieczeniu społecznemu. Organ rentowy nie wziął jednak

pod uwagę podlegania przez wnioskodawcę rolniczemu ubezpieczeniu społecznemu

z mocy ustawy w pełnym zakresie w okresie od 1 stycznia 1995 r. do 30 marca 1996

roku.

W kasacji Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego-Oddział Regionalny

w P. zarzuciła naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 5a

ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników i wniosła o

uchylenie wyroków Sądów obu instancji, obciążenie kosztami postępowania wnio-

skodawcy oraz zasądzenie kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepi-

sanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zarzuty kasacji i jej wniosek są w pełni uprawnione. Zgodnie z art. 5a ustawy z

dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (jednolity tekst: Dz.U.

z 1998 r. Nr 7, poz. 25 ze zm.) rolnik (domownik), który podlegając ubezpieczeniu

społecznemu w pełnym zakresie z mocy ustawy nieprzerwanie 1 rok, podejmuje

działalność gospodarczą, nie będąc pracownikiem i nie pozostając w stosunku służ-

bowym, podlega nadal temu ubezpieczeniu, chyba że złoży Zakładowi Ubezpieczeń

Społecznych lub Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego oświadczenie, że

chce podlegać innemu ubezpieczeniu społecznemu z tytułu pozarolniczej działalno-

ści gospodarczej.

Wykładnia tego przepisu stanowiła już przedmiot rozważań Sądu Najwyższe-

go. I tak: w wyroku z 3 grudnia 1998 r., II UKN 343/98, (OSNAPiUS 1999 r. nr 2, poz.

74), Sąd Najwyższy stwierdził, iż - stosownie do art. 5a ustawy z dnia 20 grudnia

1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - warunkiem podlegania rolniczemu

ubezpieczeniu społecznemu przez rolnika (domownika), który podejmuje pozarolni-

czą działalność gospodarczą jest uprzednie, trwające nieprzerwanie przynajmniej

przez jeden rok podleganie z mocy ustawy ubezpieczeniu społecznemu rolników w

pełnym zakresie. Do takiego wniosku Sąd Najwyższy doszedł po dokonaniu wykładni

gramatycznej tego przepisu. Wskazuje na to bowiem konstrukcja gramatyczna

pierwszego zdania tego przepisu, które ma decydujące znaczenie w sprawie. Zdanie

to ma dwa orzeczenia w określonym następstwie czasów. Użycie dla pierwszego

orzeczenia, tj. dla czasownika „podlegać”, formy imiesłowu czynnego w postaci nie-

5

dokonanej oznacza rozpoczęcie tej czynności i jej trwanie przez okres wskazany w

tym przepisie (nieprzerwanie co najmniej 1 rok) zanim nastąpi czynność określona

drugim orzeczeniem, a więc zanim rolnik podjął pozarolniczą działalność gospodar-

czą. Prawo wyboru pomiędzy ubezpieczeniem społecznym rolników a innym ubez-

pieczeniem (zbieg systemów ubezpieczeń społecznych) przysługuje zatem tylko rol-

nikowi (domownikowi), który podjął pozarolniczą działalność gospodarczą po okresie

1 roku nieprzerwanego podlegania rolniczemu ubezpieczeniu społecznemu.

Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w pełni podziela

to stanowisko. Kontynuując zaś ten kierunek orzecznictwa należy dodać, iż przez

„uprzednie” trwające nieprzerwanie przynajmniej przez jeden rok podleganie z mocy

ustawy ubezpieczeniu społecznemu rolników w pełnym zakresie należy rozumieć

podleganie temu ubezpieczeniu bezpośrednio przed dniem rozpoczęcia pozarolni-

czej działalności gospodarczej, jak to słusznie wywiedziono w kasacji. Treść przepisu

art. 5a nie uprawnia do wniosku, jak to przyjął Sąd Apelacyjny, że może chodzić o

podleganie ubezpieczeniu rolniczemu w innym okresie.

W sprawie jest oczywiste, że wnioskodawca przed podjęciem w dniu 15 maja

1998 r. pozarolniczej działalności gospodarczej nie legitymował się jednorocznym

nieprzerwanym okresem podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników z ustawy

w pełnym zakresie poprzedzającym bezpośrednio podjęcie tej działalności. Wynika

to bowiem zarówno z ustaleń Sądu pierwszej instancji, jak i Sądu drugiej instancji.

Kasacja okazała się zatem uzasadniona i dlatego Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony

wyrok oraz poprzedzający go wyrok Sądu Okręgowego i oddalił odwołanie wniosko-

dawcy od decyzji organu rentowego na mocy art. 39313

KPC, nie obciążając wnio-

skodawcy kosztami postępowania kasacyjnego (art. 102 KPC).

========================================