I PKN 114/00

Wyrok z dnia 23 listopada 2000 r.

I PKN 114/00

Asesorowi powszechnej jednostki organizacyjnej prokuratury przysłu-

guje droga dochodzenia roszczeń ze stosunku pracy przed sądem powszech-

nym.

Przewodniczący SSN Teresa Flemming-Kulesza (sprawozdawca), Sędziowie

SN: Roman Kuczyński, Jerzy Kwaśniewski.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 23 listopada 2000 r. sprawy z po-

wództwa Marka S. przeciwko Prokuratorowi Generalnemu w W. o odszkodowanie,

na skutek kasacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Poznaniu z dnia 19 listopada 1999 r. [...]

u c h y l i ł zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Okręgowemu-Są-

dowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu do ponownego rozpoznania i

rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego.

U z a s a d n i e n i e

Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Pile wyrokiem z dnia 11 maja 1999 r. zasądził na

rzecz powoda Marka S. od pozwanego Prokuratora Generalnego kwotę 7398 zł z

ustawowymi odsetkami tytułem odszkodowania za niezgodne z przepisami wypowie-

dzenie stosunku pracy.

Sąd ten ustalił, że powód po odbyciu aplikacji prokuratorskiej i złożeniu egza-

minu prokuratorskiego został mianowany przez pozwanego z dniem 1 listopada 1996

r. na stanowisko asesora Prokuratury Rejonowej w P. z jednoczesnym powierzeniem

mu czynności prokuratorskich przez okres dwóch lat. W sierpniu 1998 r. wizytator

Prokuratury Wojewódzkiej w P. pozytywnie ocenił pracę powoda jako asesora. W

dniu 9 listopada 1998 r. pozwany doręczył powodowi pismo, w którym podał, że w

związku z upływającym 31 października 1998 r. okresem powierzenia powodowi

czynności prokuratorskich, na podstawie art. 100 ust. 2 ustawy o prokuraturze, zwal-

2

nia go stanowiska asesora Prokuratury Rejonowej w P. z zachowaniem trzymie-

sięcznego okresu wypowiedzenia. Okres ten upłynął 28 lutego 1999 r. Sąd Rejonowy

uznał, że rozwiązanie umowy o pracę z powodem zostało dokonane z naruszeniem

przepisów o wypowiadaniu umów o pracę na czas nieokreślony. Naruszony został

przepis art. 30 § 4 KP, zgodnie z którym pracodawca ma obowiązek wskazać przy-

czynę wypowiedzenia. Uzasadniało to zasądzenie na rzecz powoda odszkodowania.

Sąd Okręgowy w Poznaniu, po rozpoznaniu apelacji pozwanego, wyrokiem z

dnia 19 listopada 1999 r. uchylił zaskarżony wyrok znosząc postępowanie sądowe

przed Sądem pierwszej instancji i przekazał sprawę Naczelnemu Sądowi Administra-

cyjnemu jako właściwemu do rozpoznania sprawy. W uzasadnieniu swego rozstrzyg-

nięcia Sąd drugiej instancji wyraził pogląd co do podstaw zatrudnienia prokuratorów i

asesorów prokuratury. Jego zdaniem prokuratorzy zatrudnieni są na podstawie po-

wołania, a asesorzy na podstawie mianowania. Powołując się na wyrok Naczelnego

Sądu Administracyjnego z 9 kwietnia 1991 r. (II SA 237/91, OSP z 1992 r. nr 11-12,

poz. 230) Sąd Okręgowy stwierdził, że odesłanie z art. 100 ust. 1 ustawy o prokura-

turze (który stanowi, że do asesorów powszechnych jednostek prokuratury stosuje

się odpowiednio przepisy dotyczące prokuratorów tych prokuratur) nie może doty-

czyć istotnego elementu stosunku pracy asesora, powstałego w wyniku mianowania,

a mianowicie prawa do sądowej ochrony trwałości tego stosunku. Rozwiązanie sto-

sunku pracy z pracownikiem mianowanym, o ile nie wygasa on z mocy samego

prawa, następuje w drodze decyzji administracyjnej w rozumieniu art. 104 KPA. Do

asesorów nie można stosować przepisu art. 47 ust. 2 ustawy o prokuraturze, zgodnie

z którym w sprawach o roszczenia ze stosunku pracy prokuratorowi przysługuje

droga sądowa. Przepisy ustawy o prokuraturze nie regulują kwestii roszczeń asesora

ze stosunku pracy. Wobec tego, na podstawie art. 118 ustawy o prokuraturze, należy

stosować odpowiednio przepisy ustawy o pracownikach urzędów państwowych, w

której w art. 38 przewidziano, że od decyzji w sprawie, między innymi, rozwiązania

stosunku pracy z urzędnikiem państwowym mianowanym, urzędnikowi temu przysłu-

guje dwuinstancyjny tryb pozasądowy, a następnie skarga do sądu administracyjne-

go. Sąd drugiej instancji zanalizował też różnicę między art. 100 ust. 1 ustawy o pro-

kuraturze a art. 115 § 3 ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych. W tym drugim

przepisie zamieszczone zostało odesłanie do stosowania wobec asesorów przepi-

sów dotyczących sędziów, bez potrzeby zachowania odpowiedniości. Dotyczy więc

ono również drogi sądowej w sprawach o roszczenia ze stosunku pracy przysługują-

3

cej sędziom. Z uwagi na odmienną redakcję przepisów art. 100 ust. 1 ustawy o pro-

kuraturze oraz art. 115 § 3 ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych niemożliwe

było, zdaniem Sądu Okręgowego, uznanie, że w sprawie dotyczącej rozwiązania sto-

sunku pracy z asesorem prokuratury dopuszczalna jest droga sądowa przed sądem

powszechnym.

Powód wniósł kasację od tego wyroku zarzucając naruszenie prawa material-

nego przez błędną wykładnię art. 47 ust. 2 w związku z art. 100 ust. 1 ustawy o pro-

kuraturze, a także naruszenie przepisów postępowania przez bezpodstawne zasto-

sowanie art. 379 KPC. Zdaniem wnoszącego kasację nie ma podstaw do różnicowa-

nia sytuacji asesorów prokuratury i asesorów sądowych tylko z uwagi na odmienność

redakcyjną przepisów wymienionych przez Sąd Okręgowy w Poznaniu. Ich interpre-

tacja w zaskarżonym wyroku jest dowolna. Kasacja zawiera wniosek o zmianę za-

skarżonego wyroku i orzeczenie co do istoty sprawy w oparciu o art. 30 § 4 KP,

względnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego

rozpoznania i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.

Na rozprawie przed Sądem Najwyższym strona pozwana wniosła o oddalenie

kasacji i zasądzenie kosztów postępowania.

Sąd Najwyższy rozważył, co następuje:

Kasacja ma usprawiedliwione podstawy. Sąd Okręgowy błędnie zinterpretował

art. 100 ust. 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1985 r. o prokuraturze (jednolity tekst: Dz.U.

z 1994 r. Nr 19, poz. 70 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem do asesorów powszech-

nych jednostek organizacyjnych prokuratury stosuje się odpowiednio przepisy doty-

czące prokuratorów tych prokuratur. Nie ma żadnych podstaw do twierdzenia, że

sformułowanie „odpowiednio” pozwala na wyłączenie w przypadku asesorów drogi

sądowej do dochodzenia ich roszczeń ze stosunku pracy zagwarantowanej dla pro-

kuratorów w art. 47 ust. 2 tej samej ustawy. Stosunek pracy asesorów powszechnych

jednostek organizacyjnych prokuratury nie różni się w sposób tak istotny od stosunku

pracy prokuratorów, aby uzasadniało to wyłączenie w ich przypadku drogi sądowej

dochodzenia roszczeń. Przede wszystkim trzeba przypomnieć, że zarówno asesor,

jak i prokurator pozostają w stosunku pracy, świadczą pracę na podstawie stosunku

pracy, nie zaś na podstawie stosunku administracyjnoprawnego. Sprawa ze stosun-

ku pracy jest sprawą cywilną w rozumieniu art. 2 § 1 KPC, do rozpoznania której jest

4

właściwy sąd powszechny. Sprawy ze stosunku pracy są bowiem wprost wymienione

w art. 1 KPC, w którym określono sprawy unormowane w tym Kodeksie (formułując

definicję sprawy cywilnej). Zgodnie z art. 2 § 3 KPC nie są rozpoznawane w postę-

powaniu sądowym sprawy cywilne tylko wówczas, gdy przepisy szczególne przeka-

zują je do właściwości innych organów. Regulację tę należy rozumieć w ten sposób,

że zasadą jest rozpoznawanie spraw cywilnych (szeroko rozumianych zgodnie z art.

1 KPC, a więc obejmujących również sprawy z zakresu prawa pracy) przez sąd pow-

szechny, a rozpoznanie tych spraw przez inny organ, w tym sąd administracyjny,

jako wyjątkowe, musi mieć wyraźne i nie budzące wątpliwości umocowanie ustawo-

we. Taka sytuacja nie zachodzi w przypadku asesora prokuratury. Sąd Okręgowy nie

przyjmuje, że nie jest on pracownikiem. Prawidłowo określa też podstawę jego za-

trudnienia jako mianowanie. Niewłaściwie natomiast utrzymuje jakoby podstawą za-

trudnienia prokuratora było powołanie. Prokurator również (tak, jak i sędzia) zatrud-

niony jest na podstawie mianowania. Ustawa o prokuraturze, podobnie jak i niektóre

inne pragmatyki, zawiera tradycyjne określenie powołania rozumianego jako powie-

rzenie urzędu, szczególnej kompetencji, czy też władzy, które można nazwać inwe-

styturą. Nie ma to jednakże nic wspólnego z powołaniem w rozumieniu art. 68 KP.

Nie jest zatem usprawiedliwione rozumowanie Sądu Okręgowego, które w odmien-

ności podstawy nawiązania stosunku pracy upatrywało uzasadnienia do niestosowa-

nia wobec asesora przepisu art. 47 ust. 2 ustawy o prokuraturze poprzez sformuło-

wanie o odpowiedniości zawarte w art. 100 ust. 1. W zaskarżonym wyroku Sąd po-

wołał się na stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarte w wyroku z

dnia 9 kwietnia 1991 r. (II SA 237/91, OSP 1992 nr 11, poz. 230). Stanowisko to spo-

tkało się z krytyką doktryny (glosa krytyczna Z. Myszki zamieszczona została w tym

samym numerze OSP, pod pozycją 231, ponieważ dotyczy również orzeczenia opu-

blikowanego pod pozycją 231). Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym niniejszą

sprawę nie podziela stanowiska Naczelnego Sądu Administracyjnego, natomiast

uznaje za w pełni przekonujące stanowisko glosatora. Trzeba przy tym wspomnieć,

że pogląd Sądu Najwyższego o zaskarżalności do Naczelnego Sądu Administracyj-

nego decyzji o rozwiązaniu stosunku służbowego z aplikantem powszechnej jednost-

ki organizacyjnej prokuratury wyrażony w uchwale z dnia 4 lutego 1993 r. (III AZP

37/92, OSNCP 1993 z. 9, poz. 145) również został poddany krytyce w doktrynie

(glosa K.W. Barana, OSP 1993 nr 12, poz. 233 i glosa A. Dubowik, Przegląd Sądowy

1993 nr 11-12, s. 114). Natomiast w wyroku z dnia 8 czerwca 1999 r. Sąd Najwyż-

5

szy, rozpatrując sprawę dotyczącą rozwiązania stosunku pracy z aplikantem proku-

ratorskim nie miał wątpliwości co do drogi sądowej do dochodzenia przez niego

roszczeń ze stosunku pracy. Reasumując należy stwierdzić, że nie było podstaw do

uznania nieważności postępowania z powodu niedopuszczalności drogi sądowej w

tej sprawie. Do asesora stosuje się bowiem przepis art. 47 ust. 2 ustawy o prokura-

turze, a zatem przysługuje mu droga sądowa do dochodzenia roszczeń ze stosunku

pracy, także tych, które wiążą się z rozwiązaniem stosunku pracy.

Kasacja zasługiwała więc na uwzględnienie, a zaskarżony nią wyrok należało

uchylić na podstawie art. 39313

§ 1 KPC. O kosztach orzeczono na podstawie art.

108 w związku z art. 39319

KPC. Przy ponownym rozpoznaniu konieczne będzie me-

rytoryczne zbadanie sprawy.

========================================