I PKN 115/00

Wyrok z dnia 23 listopada 2000 r.

I PKN 115/00

Odwołanie członka drużyny ratownictwa górniczego działający na pod-

stawie zarządzenia Nr 5 Ministra Górnictwa i Energetyki z dnia 24 stycznia 1961

r. znak: DG - 14345/60 w sprawie organizacji ratownictwa górniczego w kopal-

niach węgla nie wymaga wypowiedzenia warunków pracy i płacy (art. 42 § 1

KP).

Przewodniczący SSN Teresa Flemming-Kulesza, Sędziowie SN: Roman

Kuczyński (sprawozdawca), Jerzy Kwaśniewski.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 23 listopada 2000 r. sprawy z po-

wództwa Alfreda B. przeciwko Kopalni Węgla Kamiennego „B.” Spółce Akcyjnej w B.

o wynagrodzenie i inne roszczenia, na skutek kasacji powoda od wyroku Sądu Okrę-

gowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie z dnia 17 sierpnia 1999 r.

[...]

o d d a l i ł kasację.

U z a s a d n i e n i e

Wyrokiem z dnia 17 lipca 1998 r. Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Lublinie oddalił

powództwo Alfreda B. przeciwko Kopalni Węgla Kamiennego „B.” SA w B. o wyna-

grodzenie z tytułu członkostwa w drużynie ratowniczej i wzrost innych świadczeń

pieniężnych wynikających z tego wynagrodzenia. Sąd Rejonowy ustalił, że powód

został członkiem drużyny ratowniczej jeszcze podczas zatrudnienia w Kopalni Węgla

Kamiennego „P.” w R.Ś., gdzie pracował do 30 września 1986 r., przeszedł do pracy

w Kopalni „P.-W.” w B. i został automatycznie włączony do drużyny ratowniczej. W

KWK „B.” w latach 1989-1991 pełnił funkcję przewodniczącego KZ NSZZ „Solidar-

ność” i nadal jest członkiem tej Komisji, zaś na początku 1992 r. wybrany został na

członka Rady Pracowniczej tej Kopalni, a następnie do Rady Nadzorczej. W dniu 30

marca 1994 r. Kierownik Ruchu wydał polecenie przełożonemu powoda skreślenia

2

go z członkostwa drużyny ratowniczej z powodu utraty zaufania do niego, konflikto-

wego charakteru i braku odpowiednich predyspozycji psychicznych wymaganych od

ratownika górniczego. Spośród warunków wymaganych dla ratowników górniczych

(załącznik Nr 1 do zarządzenia Nr 5 Ministra Górnictwa i Energetyki z dnia 24 stycz-

nia 1961 r.) na pierwszym miejscu wymienione jest posiadanie właściwości psychicz-

nych (szybka orientacja, odwaga, karność, obowiązkowość). Takie same wymagania

są powtórzone w wytycznych i instrukcjach w sprawie ratownictwa górniczego (Cen-

tralnej Stacji Ratownictwa Górniczego z 1974 r.). W oparciu o zeznania świadków i

stron oraz dokumenty i akta osobowe Sąd Rejonowy uznał, że powód przejawiał nie-

subordynację, krytykował i kwestionował większość decyzji przełożonego, nie był

wystarczająco dyspozycyjny, miał konfliktowy charakter. Stwierdził też Sąd pierwszej

instancji, że dodatek do wynagrodzenia z tytułu członkostwa w drużynie ratowniczej

nie stanowił istotnego elementu umowy o pracę i w razie ustania tego członkostwa

nie jest wymagane wypowiedzenie warunków pracy lub płacy (art. 42 § 2 KP), przy

czym gdyby podzielić w tej kwestii pogląd powoda należałoby uznać, iż uchybił on

terminowi z art. 264 § 1 KP (pozew wniósł niemal 3 lata po odwołaniu go z drużyny

ratowniczej).

Wyrokiem z dnia 17 sierpnia 1999 r. Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Lublinie oddalił apelację powoda od wyżej przytoczonego wyroku,

podzielając jego stanowisko w całej rozciągłości. Sąd drugiej instancji zauważył

nadto, że powód był ratownikiem z nominacji Okręgowej Stacji Ratownictwa Górni-

czego w Z. jako pracownik KWK „P.” w R.Ś. do 28 lutego 1986 r., a nie pracodawcy,

co dowodzi, że członkostwo drużyny ratowniczej istnieje poza stosunkiem pracy i

podlega innym kryteriom niż stosunek pracy. Dlatego też roszczenia płacowe przy-

padające za okres po odwołaniu z drużyny ratowniczej nie mają uzasadnienia.

Kasacja powoda od powyższego wyroku zarzuca naruszenie art. 42 KP przez

przyjęcie, ze pozbawienie dodatku z tytułu członkostwa w drużynie ratowniczej nie

powodowało zmiany umowy o pracę, art. 264 § 1 KP przez przyjęcie, że powód

uchybił terminowi określonemu w tym przepisie oraz art. 233 § 1 KPC przez przyję-

cie, że powód był niezdyscyplinowanym pracownikiem i że zasadna była decyzja od-

wołania go z drużyny ratowniczej oraz art. 328 § 2 i 391 KPC przez nieustosunkowa-

nie się do zarzutów apelacji dotyczących naruszenia przepisów prawa procesowego.

Sąd Najwyższy rozważył, co następuje:

3

Kasacja jest nieuzasadniona i podlega oddaleniu. Już na samym wstępie jest

ona niekonsekwentna, z jednej strony domagając się stosowania do odwołania z

drużyny ratowniczej art. 42 KP, z drugiej zaś przecząc uchybieniu terminowi z art.

264 § 1 KP. Trzeba zatem zaznaczyć, że zgodnie z art. 42 § 1 KP do wypowiedzenia

wynikających z umowy warunków pracy i płacy stosuje się przepisy o wypowiedzeniu

umowy o pracę. Przepis art. 264 § 1 KP stanowi, ze odwołanie od wypowiedzenia

umowy o pracę wnosi się do sądu pracy w ciągu 7 dni od dnia doręczenia pisma wy-

powiadającego umowę o pracę. Powoda odwołano z drużyny ratowniczej 30 marca

1994 r., zaś pozew „o przywrócenie wpisu do drużyny ratowników” i o odszkodowa-

nie za utracone zarobki wniósł on po upływie prawie trzech lat, a więc z rażącym na-

ruszeniem terminu. Poza tym roszczenia na tle wypowiedzenia podlegają ocenie w

płaszczyźnie jego zasadności z art. 45 § 1 KP, gdy tymczasem ani pozew, ani apela-

cja bądź kasacja nie odnoszą się do tego przepisu.

Z całą jednak stanowczością należy stwierdzić, że przekonanie powoda o ko-

nieczności stosowania art. 42 § 1 KP do odwołania z drużyny ratowniczej i pozba-

wienia dodatku za członkostwo w tej drużynie jest w całej rozciągłości pozbawione

podstaw prawnych. Art. 42 § 1 KP wyraźnie stanowi, że przepisy o wypowiedzeniu

umowy o pracę stosuje się odpowiednio do wypowiedzenia wynikających z umowy

warunków pracy i płacy. Tymczasem członkostwo powoda w drużynie ratowniczej nie

wynikało z umowy o pracę ani w sposób wyraźny ani dorozumiany. Powód mógłby

być członkiem takiej drużyny, nie będąc pracownikiem pozwanej Kopalni, co wynika

z przeanalizowanych wnikliwie przez Sąd pierwszej instancji podstaw mianowania na

ratownika. Status ratownika rządzi się odrębnymi kryteriami i wymaganiami, nie pod-

dającymi się ocenie w ramach stosunku pracy. Stosowanie zatem do członkostwa

drużyny ratowniczej np. funkcji ochronnej prawa pracy prowadziłoby do nonsensu,

gdyby np. nie można było ratownika, nie posiadającego już odpowiednich predyspo-

zycji fizycznych lub psychicznych odwołać z drużyny z uwagi na pełnioną funkcję

(związkową, radnego itp.). Skoro więc do odwołania członkostwa w drużynie

ratowniczej nie można stosować przepisów prawa pracy, brak jest podstaw prawnych

do traktowania tego odwołania jako wypowiedzenia zmieniającego (w tym i terminów

z art. 264 § 1 KP).

Za chybione uznać należy zarzuty kasacji odnoszące się do naruszenia art.

233 § 1 KPC, gdyż Sąd drugiej instancji podzielając stanowisko sądu pierwszej in-

4

stancji ograniczył się tylko do stwierdzenia, że fakt odwołania powoda z drużyny z

przyczyn wskazanych w piśmie z dnia 30 marca 1994 r. miał miejsce. Jeżeli nato-

miast Sąd drugiej instancji oddala apelację, akceptując zarówno dokonane przez sąd

pierwszej instancji ustalenia faktyczne, jak i przyjętą przez ten sąd podstawę prawną

zaskarżonego orzeczenia, to przytoczenie w uzasadnieniu orzeczenia sądu drugiej

instancji art. 385 KPC - co ma miejsce w przedmiotowej sprawie – jako podstawy

prawnej rozstrzygnięcia jest wystarczające (art. 328 § 2 w związku z art. 391 i 39319

KPC – por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 października 1998 r., II CKN 923/97,

OSNC z 1999 r. nr 3, poz. 60).

W tym stanie rzeczy Sąd Najwyższy nie znalazł usprawiedliwionych podstaw

do uwzględnienia kasacji i w oparciu o art. 39312

KPC orzekł jak w sentencji wyroku.

========================================