II UKN 65/00

Wyrok z dnia 22 listopada 2000 r.

II UKN 65/00

Okres zatrudnienia obywatela polskiego w Belgii w charakterze nauko-

wego pracownika najemnego wynagradzanego ze środków publicznych

belgijskiego skarbu państwa w ramach szczególnego systemu zaopatrzenia

funkcjonariuszy służb publicznych, nie podlega zaliczeniu do okresu ubezpie-

czenia przy ustalaniu lub uzyskaniu prawa do emerytury z polskiego systemu

ubezpieczeń społecznych.

Przewodniczący SSN Beata Gudowska, Sędziowie SN: Zbigniew Myszka

(sprawozdawca), Jadwiga Skibińska-Adamowicz.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 22 listopada 2000 r. sprawy z wniosku

Henryka T. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Biuru Rent Zagranicz-

nych w W. o emeryturę, na skutek kasacji wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyj-

nego w Warszawie z dnia 19 października 1999 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

U z a s a d n i e n i e

Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie wyro-

kiem z dnia 19 października 1999 r. oddalił apelację Henryka T. od wyroku Sądu

Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia 11 stycz-

nia 1999 r. [...], oddalającego odwołanie wnioskodawcy od decyzji Biura Rent Zagra-

nicznych ZUS w W. odmawiającej przyznania mu prawa do emerytury. W sprawie tej

ustalono, że wnioskodawca, urodzony 17 marca 1924 r. w Polsce, zamieszkały w

Belgii, w dniu 9 maja 1990 r. wystąpił za pośrednictwem R.V.P. o stwierdzenie jego

prawa do polskiej emerytury z tytułu zatrudnienia w Polsce i Belgii. Ta belgijska in-

stytucja ubezpieczeniowa potwierdziła okres ubezpieczenia wnioskodawcy na teryto-

rium Belgii w wymiarze 2 lat i 9 miesięcy od 1 stycznia 1966 r. do 30 września 1968 r.

Biuro Rent Zagranicznych ZUS w W., ustalając przebieg ubezpieczenia i zatrudnie-

2

nia w Polsce, uznało wnioskodawcy łącznie 21 lat i jeden miesiąc okresów ubezpie-

czenia w Polsce. Po uwzględnieniu potwierdzonego okresu ubezpieczenia wniosko-

dawcy w Belgii jego łączny staż emerytalny wyniósł 23 lata i 10 miesięcy. W sprawie

sporna była możliwość zaliczenia dalszych okresów zatrudnienia wnioskodawcy w

Belgii: od 1 października do 31 grudnia 1965 r. oraz od 1 października 1968 r. do 31

marca 1989 r. w łącznym rozmiarze 20 lat i 9 miesięcy. W tych okresach wniosko-

dawca był pracownikiem naukowym Katolickiego Uniwersytetu w L., tyle że jego

praca nie była wynagradzana ze środków własnych tego Uniwersytetu, ale z fundu-

szu belgijskiego Skarbu Państwa. Z tego tytułu podlegał on systemowi ubezpieczenia

społecznego urzędników państwowych i świadczenie emerytalne za te okresy otrzy-

muje on z Ministerstwa Finansów Belgii.

Na podstawie takich ustaleń Sąd drugiej instancji stwierdził, że zatrudnienie

wnioskodawcy w spornych okresach nie podlega uwzględnieniu do stażu ubezpie-

czenia wymaganego do przyznania mu prawa do polskiej emerytury, albowiem po-

stanowienia Konwencji Generalnej zawartej pomiędzy Polską Rzecząpospolitą Lu-

dową a Królestwem Belgii o zabezpieczeniu społecznym (Dz.U. z 1967 r. nr 40, poz.

201), mają zastosowanie w stosunku do pracowników najemnych obywateli stron

Konwencji objętych ustawodawstwami o zabezpieczeniu społecznym wymienionymi

w art. 2 Konwencji, do których należą ustawodawstwo dotyczące pensji starczej i na

przeżycie robotników i pracowników umysłowych oraz ustawodawstwo dotyczące

pensji starczej i na przeżycie robotników górników i z nimi zrównanych (art. 2 § 1 pkt

b i c Konwencji). Wnioskodawca wykonujący zatrudnienie na terenie Belgii podlegał

ustawodawstwu, o jakim mowa w art. 2 § 1 pkt b Konwencji jedynie w okresie od 1

stycznia 1966 r. do 30 września 1968 r., tj. w rozmiarze 2 lat i 9 miesięcy i jedynie ten

okres ubezpieczenia potwierdzony przez belgijską instytucję ubezpieczeniową, która

wypłaca mu świadczenia emerytalne z tego tytułu, mógł być uwzględniony przy

ustalaniu prawa do polskiej emerytury. Natomiast pozostałe sporne okresy pracy na-

jemnej wnioskodawcy wykonywanej na terenie Belgii były objęte systemem zaopa-

trzenia funkcjonariuszy belgijskich służb publicznych, jaki nie został wymieniony

wśród ustawodawstw, do których stosuje się postanowienia Konwencji. Te sporne

okresy nie zostały uwzględnione przez belgijską instytucję ubezpieczeniową do stażu

ubezpieczenia, o jakim mowa w art. 2 § 1 pkt b Konwencji, a z tytułu pracy w tych

okresach wnioskodawca korzysta z zaopatrzenia belgijskiego Skarbu Państwa, a nie

z belgijskiej instytucji ubezpieczeniowej.

3

W kasacji wnioskodawcy podniesiono zarzuty naruszenia przepisów art. 1, art.

2 pkt. 1 lit b, art. 4 § 1 oraz art. 16 § 1 Konwencji polsko-belgijskiej z dnia 26 listopa-

da 1965 r. o zabezpieczeniu społecznym przez ich błędną wykładnię i niewłaściwe

zastosowanie. Zdaniem skarżącego o możliwości zaliczenia do stażu ubezpieczenia

dodatkowo 20 lat i 9 miesięcy zatrudnienia wnioskodawcy na Katolickim Uniwersy-

tecie w L. powinien przesądzić charakter wykonywanej pracy najemnej, a nie wyna-

gradzanie go za tę pracę ze środków Ministerstwa Finansów Belgii i otrzymywanie

emerytury za te okresy z belgijskiego państwowego organu emerytalnego, a nie z

belgijskiej instytucji ubezpieczeniowej. Objęcie wnioskodawcy za te okresy specjal-

nym systemem zabezpieczenia na starość przewidzianym dla urzędników państwo-

wych nie może pozbawiać go możliwości korzystania z dobrodziejstw postanowień

Konwencji. Takiego wyłączenia nie przewiduje jej art. 3, a wnioskodawca jako pra-

cownik najemny, który nigdy nie piastował funkcji urzędnika państwowego, nie może

być pozbawiony uprawnień emerytalnych wynikających z Konwencji tylko dlatego, że

podczas okresów zatrudnienia w Belgii był objęty różnymi systemami ubezpieczenia

na starość. W kasacji postawiono także zarzut sprzeczności istotnych ustaleń Sądu,

że praca wnioskodawcy w spornych okresach ubezpieczenia nie miała charakteru

zatrudnienia najemnego i nie podlegała postanowieniom Konwencji. Z uwagi na to,

że po uwzględnieniu spornych okresów wnioskodawca legitymuje się stażem

ubezpieczeniowym w wymiarze 43 lat i 7 miesięcy, skarżący domagał się uchylenia

zaskarżonego wyroku oraz poprzedzającego go wyroku Sądu Okręgowego i przeka-

zania sprawy do ponownego rozpoznania temu Sądowi i orzeczenia o kosztach po-

stępowania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kasacja nie może być uwzględniona, albowiem okres zatrudnienia obywatela

polskiego na terenie Belgii w charakterze naukowego pracownika najemnego, który

był wynagradzany z funduszów publicznych belgijskiego Skarbu Państwa i przez to

objęty szczególnym systemem zaopatrzenia funkcjonariuszy służb publicznych, nie

może być wliczony do okresu ubezpieczenia przy ustaleniu lub uzyskaniu prawa do

emerytury z polskiego systemu ubezpieczeń społecznych. Wynika to z prawidłowo

dokonanej przez Sąd Apelacyjny wykładni postanowień Konwencji Generalnej mię-

dzy Polską Rzecząpospolitą Ludową a Królestwem Belgii o zabezpieczeniu społecz-

4

nym, sporządzonej w Brukseli dnia 26 listopada 1965 r. (Dz.U. Z 1967 r. Nr 40, poz.

201 ze zm., powoływanej dalej jako polsko-belgijska Konwencja o zabezpieczeniu

społecznym lub Konwencja).

Wstępnie trzeba podkreślić, że polskim systemem ubezpieczeń społecznych

objęci są pracownicy lub inne osoby fizyczne podlegające obowiązkowo ubezpiecze-

niom emerytalnemu i rentowemu na podstawie polskiego ustawodawstwa na obsza-

rze Rzeczypospolitej Polskiej (aktualnie art. 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r.

o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 137, poz. 887 ze zm.). Oznacza to,

że świadczenia z polskiego systemu ubezpieczeń społecznych można co do zasady

nabyć jedynie z tytułu okresów zatrudnienia, służby, innego rodzaju działalności lub

pełnienia określonej funkcji czy innej ustawowo określonej podstawie ubezpieczenia

społecznego na obszarze Państwa Polskiego. Natomiast okresy zatrudnienia (ubez-

pieczenia) poza terytorium Rzeczypospolitej Polskiej mogą być objęte dobrowolnymi

ubezpieczeniami w przypadkach wyraźnie wskazanych w polskim systemie ubezpie-

czeń społecznych (art. 7 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych) i wówczas są

objęte polskim ustawodawstwem emerytalno-rentowym tak jak okresy zatrudnienia

(lub równorzędne z nimi) wykonywane na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej. Inne

okresy zatrudnienia (ubezpieczenia) poza obszarem Polski mogą być brane pod

uwagę przy ustalaniu, przyznawaniu lub utrzymaniu świadczeń emerytalno-rento-

wych z polskiego ubezpieczenia społecznego tylko na podstawie postanowień mię-

dzynarodowych konwencji o zabezpieczeniu społecznym, które na umówionych za-

sadach dopuszczają uwzględnianie wzajemnie uzgodnionych okresów ubezpiecze-

nia przy przyznawaniu świadczeń na podstawie ustawodawstw każdego z umawiają-

cych się Państw - stron konwencji. Oznacza to na ogół, że obywatele każdego z

umawiających się Państw korzystają ze świadczeń przysługujących im na podstawie

narodowych systemów zabezpieczenia (ubezpieczenia) społecznego, które z uwagi

na wiążące umowy międzynarodowe powinny uwzględniać konwencyjnie określone

zasady wzajemnego zaliczania okresów ubezpieczenia na terenie umawiających się

stron. To z kolei oznacza, że przy ustalaniu, przyznawaniu lub utrzymaniu świadczeń

emerytalno-rentowych z każdego z narodowych systemów ubezpieczenia (zabezpie-

czenia ) społecznego obywatelom umawiających się Państw nie można uwzględnić

innych niż konwencyjnie określone, okresy ubezpieczenia na terenie każdego z tych

Państw.

Odnosząc te ogólne sygnalizacje do postanowień polsko-belgijskiej Konwencji

5

o zabezpieczeniu społecznym, trzeba wskazać, że znajdują one zastosowanie w za-

kresie ustawodawstw o zabezpieczeniu społecznym wymienionych art. 2, który (w

katalogach zamkniętych) wyczerpująco wylicza narodowe ustawodawstwa o zabez-

pieczeniu społecznym, do których stosuje się postanowienia Konwencji. Są to usta-

wodawstwa objęte powszechnym systemem zabezpieczenia społecznego w każdym

z umawiających się Państw oraz dodatkowo jedynie ustawodawstwa szczególne

(specjalne) górników i z nimi zrównane. Dla zastosowania postanowień Konwencji

nie wystarczy zatem sam status prawny osoby zainteresowanej będącej pracowni-

kiem najemnym lub z takim statusem zrównanym, ale konieczne jest równoczesne

(łączne) objęcie takiej osoby jednym z ustawodawstw o zabezpieczeniu społecznym,

do których stosuje się Konwencję. Skoro Henryk T. w spornym okresie nie był objęty

żadnym z belgijskich ustawodawstw określonych w art. 2 § 1 Konwencji, a w szcze-

gólności ustawodawstwem dotyczącym pensji starczej i na przeżycie robotników i

pracowników umysłowych (art. 2 § 1 pkt 1b Konwencji), ale był objęty innym syste-

mem, a mianowicie systemem zaopatrzenia belgijskich funkcjonariuszy publicznych

(ustalenie to wiąże Sąd Najwyższy, skoro skarżący nie podniósł zarzutów naruszenia

prawa procesowego - por. wyrok z dnia 21 marca 1997 r., I PKN 58/97, OSNAPiUS

1997 Nr 22, poz. 436), to jego status najemnego pracownika naukowego (umysłowe-

go) nie wystarcza do objęcia go postanowieniami Konwencji. W systematyce Posta-

nowień Ogólnych Konwencji zawartych w jej art. 1-5, należy przyjąć, że art. 3 - który

stanowi, iż postanowień Konwencji nie stosuje się do zawodowych urzędników dy-

plomatycznych i konsularnych, łącznie z urzędnikami wchodzącymi w skład kancela-

rii, do marynarzy marynarki handlowej i do pracowników innych niż pracownicy na-

jemni lub zrównani z najemnymi - jedynie dodatkowo wyłącza wymienione w nim

kategorie ubezpieczonych, w tym także tych, którzy mogliby być objęci pozytywnym

katalogiem oddziaływania art. 1 i 2 Konwencji. Również zarzuty naruszenia art. 4 § 1

i art. 16 Konwencji były oczywiście chybione, albowiem regulacje zawarte w tych po-

stanowieniach Konwencji mają zastosowanie tylko do ubezpieczonych objętych

przedmiotowym zasięgiem oddziaływania Konwencji, określonym w zamkniętym ka-

talogu narodowych ustawodawstw ujętych w art. 2 Konwencji. Skoro skarżący nie był

w spornym okresie objęty żadnym z belgijskich ustawodawstw, do których stosuje się

postanowienia Konwencji (art. 1 i 2 § 1 Postanowień Ogólnych Konwencji), to nie ma

oparcia powoływanie się przez niego na jakiekolwiek inne postanowienia tej umowy

międzypaństwowej, która nie reguluje jego sytuacji w spornym okresie podlegania

6

specjalnemu systemowi zaopatrzenia funkcjonariuszy belgijskich służb publicznych,

nie będących powszechnym systemem zabezpieczenia społecznego pracowników

umysłowych ani specjalnym systemem zabezpieczenia górników i z nimi zrówna-

nych. Z powodu braku w polsko-belgijskiej Konwencji o zabezpieczeniu społecznym

podstaw do zaliczenia tego spornego okresu do stażu emerytalnego według zasad

polskiego systemu ubezpieczenia społecznego, skarżący nie legitymuje się wyma-

ganym według prawa polskiego 25 letnim stażem ubezpieczenia. Przeto nie zostały

naruszone wskazane w uzasadnieniu kasacji normy art. 26 i art. 101 ust. 1 pkt 2

ustawy o z.e.p.

Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy oddalił kasację na podstawie art.

39312

KPC.

========================================