III CZP 32/00

Uchwała z dnia 23 listopada 2000 r., III CZP 32/00

Przewodniczący: Sędzia SN Andrzej Wypiórkiewicz

Sędziowie SN: Helena Ciepła (sprawozdawca), Zbigniew Strus

Sąd Najwyższy przy udziale Prokuratora Prokuratury Krajowej Iwony

Kaszczyszyn w sprawie z wniosku Miasta G.W. z udziałem Jana i Krystyny F. w

przedmiocie zamknięcia księgi wieczystej nr (...) prowadzonej przez Sąd Rejonowy

w Gorzowie Wielkopolskim, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym dnia 23

listopada 2000 r. zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy w

Gorzowie Wielkopolskim postanowieniem z dnia 22 maja 2000 r. do rozstrzygnięcia

w trybie art. 390 k.p.c.:

„Czy i jaki przysługuje środek odwoławczy na zamknięcie księgi wieczystej (§

36 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 18 marca 1992 r. w sprawie

wykonania przepisów ustawy o księgach wieczystych i hipotece Dz.U. Nr 29 poz.

128 ze zm.) ?”

podjął następującą uchwałę:

Na zamknięcie księgi wieczystej nie przysługuje środek odwoławczy.

Uzasadnienie

Sąd Rejonowy w Gorzowie Wielkopolskim postanowieniem z dnia 16 lipca

1999 r. zamknął księgę wieczystą Kw nr (...) prowadzoną dla działki nr 107/3

o powierzchni 171 m2

, położonej w G.W. przy ul. S. nr 128, zabudowanej

budynkiem wielomieszkaniowym, wobec odłączenia z tej księgi przedmiotowej

działki 107/3 i przyłączenia jej do księgi wieczystej Kw nr (...).

Zażalenie uczestniczki postępowania Krystyny F. na to postanowienie tenże

Sąd odrzucił jako niedopuszczalne. W motywach stwierdził, że wydane na

podstawie § 36 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 18 marca 1992 r. w

sprawie wykonania przepisów ustawy o księgach wieczystych i hipotece (Dz.U. Nr

29, poz. 128 ze zm.) postanowienie o zamknięciu księgi ma charakter informacyjny i

nie podlega zaskarżeniu.

Rozpoznając zażalenie, Sąd Okręgowy w Gorzowie Wielkopolskim powziął

wątpliwość przytoczoną na wstępie uchwały. Jak wynika z treści przedstawionego

zagadnienia, źródłem wątpliwości jest brak uregulowania postępowania w

przedmiocie zamknięcia księgi wieczystej zarówno w przepisach ustawy z dnia 6

lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece, jak i powołanego rozporządzenia,

poza fragmentarycznym stwierdzeniem w § 37 tego rozporządzenia, że

w wypadkach zamknięcia księgi wieczystej na jej pierwszej stronie zamieszcza się

notatkę o zamknięciu, podpisaną przez sędziego.

Rozstrzygając przedstawione zagadnienie, Sąd Najwyższy zważył, co

następuje: (...)

Postępowanie wieczystoksięgowe jest uregulowane w dziale I rozdziale 2

ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz.U. Nr 19, poz.

147 ze zm. – dalej "u.k.w.h."), zatytułowanym „Ustrój ksiąg wieczystych i

postępowanie”. Przepisy tego rozdziału normują postępowanie w dwóch rodzajach

spraw, dotyczących założenia księgi wieczystej i dokonywania w niej wpisów. Jak

słusznie zauważa Sąd Okręgowy, nie normują one postępowania w przedmiocie

zamknięcia księgi wieczystej. Kwestii tej dotyczą natomiast przepisy § 36 i § 37

powołanego wyżej rozporządzenia. Według pierwszego z nich, w razie całkowitego

przeniesienia nieruchomości do innej księgi wieczystej, księgę tę zamyka się.

Zgodnie z drugim, w wypadku zamknięcia księgi na jej pierwszej stronie

zamieszcza się notatkę o zamknięciu, podpisaną przez sędziego i zaopatrzoną w

datę, a także przekreśla się wszystkie strony zawierające wpisy czerwonymi liniami

na krzyż. W treści notatki wskazuje się podstawę zamknięcia księgi, a na okładce

akt księgi zamieszcza się napis „księga zamknięta”.

Wykładnia literalna tych przepisów, w powiązaniu z przepisami ustawy z dnia

6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece, normującymi wpisy do księgi

wieczystej, w szczególności z art. 31 i 32, z których wynika, że podstawą wpisu

może być dokument świadczący o istnieniu pewnego stanu prawnego

nieruchomości, jaki ma być ujawniony w księdze wieczystej, z art. 49,

stwierdzającym, że wpis jest orzeczeniem oraz z art. 46, regulującym istotę

postępowania wieczystoksięgowego, prowadzi do wniosku, że skoro wpis jest

orzeczeniem, to jak każde orzeczenie jest instytucjonalnie związany z

postępowaniem, w którym wniosek o dokonanie wpisu jest rozpoznawany, i jak

każde orzeczenie dla swej prawidłowości wymaga, aby zostały spełnione reguły

jego tworzenia.

Takich cech wpisu nie spełnia czynność zamknięcia księgi wieczystej i dlatego

nie jest unormowana w rozdziale dotyczącym postępowania wieczystoksięgowego,

do którego przez art. 37 u.k.w.h. mają zastosowanie przepisy kodeksu

postępowania cywilnego. Wynika z tego, że w przedmiocie zamknięcia księgi

wieczystej nie toczy się żadne postępowanie. Jest to czynność o charakterze czysto

technicznym, zatem nie wymaga wydania postanowienia i na jej dokonanie nie

przysługuje żaden środek odwoławczy. Nie jest to także zarządzenie

przewodniczącego podlegające zaskarżeniu. Istota zażalenia wiąże się z

postępowaniem, a skoro takie przy zamknięciu księgi wieczystej się nie toczy, tym

samym nie mogą mieć zastosowania przepisy regulujące środki odwoławcze.

Tezy tej nie osłabia wymagane przepisem § 37 powołanego rozporządzenia

zamieszczenie w notatce wzmianki o podstawie zamknięcia księgi. Nie chodzi tu

bowiem o podstawę wpisu w rozumieniu art. 31 i 32 u.k.w.h. Wprawdzie w drodze

wyjątku od zasady, że podstawą wpisu może być tylko dokument, podstawą tą

może być bezpośrednio przepis ustawy, ale tylko w sytuacji, gdy stwierdza nabycie

bądź utratę ex lege prawa podlegającego ujawnieniu w księdze wieczystej.

Tymczasem stanowiący podstawę zamknięcia księgi przepis § 36 cytowanego

rozporządzenia, który należy wskazać we wzmiance, w ogóle nie dotyczy stanu

prawnego nieruchomości.

Charakter wpisu w rozumieniu powołanych wyżej przepisów ustawy z dnia 6

lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece ma czynność poprzedzająca

zamknięcie księgi, polegająca na całkowitym przeniesieniu nieruchomości do innej

księgi wieczystej, gdyż tym wpisem mogą być dotknięte prawa osób, na rzecz

których były wpisane, i ten wpis podlega zaskarżeniu.

Przytoczone rozważania uzasadniają rozstrzygnięcie przedstawionego

zagadnienia, jak w uchwale.