I PKN 118/00

Wyrok z dnia 29 listopada 2000 r.

I PKN 118/00

Przepis § 26 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej oraz Ministra

Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 12 października 1993 r. w sprawie zasad i wa-

runków podnoszenia kwalifikacji zawodowych i wykształcenia ogólnego doro-

słych (Dz.U. Nr 103, poz. 472 ze zm.) nie stanowi przeszkody do ustalenia w

drodze porozumienia stron innych, nawet mniej korzystnych dla pracownika

warunków związanych z podnoszeniem przez niego kwalifikacji zawodowych.

Przewodniczący SSN Jadwiga Skibińska-Adamowicz (sprawozdawca), Sę-

dziowie SN: Katarzyna Gonera, Walerian Sanetra.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 29 listopada 2000 r. sprawy z po-

wództwa Witolda K. przeciwko Samodzielnemu Publicznemu Zespołowi Zakładów

Opieki Zdrowotnej w S.W. i Skarbowi Państwa – Wojewodzie P. w R. o zasądzenie

należności z tytułu delegacji służbowych, na skutek kasacji powoda od wyroku Sądu

Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Tarnobrzegu z dnia 24 listo-

pada 1999 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

U z a s a d n i e n i e

Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Stalowej Woli wyrokiem z dnia 24 czerwca 1999

r. oddalił powództwo Witolda K. przeciwko Samodzielnemu Publicznemu Zespołowi

Zakładów Opieki Zdrowotnej w S.W. oraz Skarbowi Państwa - Wojewodzie P. w R. o

zapłatę należności z tytułu podróży służbowych. Ustalił, że powód, zatrudniony w

pozwanym Zespole od 15 grudnia 1981 r. w charakterze lekarza, a od 15 grudnia

1982 r. na stanowisku asystenta w oddziale chirurgii ogólnej w Szpitalu Miejskim w

S.W., uzyskał dnia 29 stycznia 1992 r. zgodę Lekarza Wojewódzkiego w T. na roz-

poczęcie specjalizacji II stopnia w zakresie urologii. Specjalizację tę miał ukończyć

do dnia 29 stycznia 1995 r. W dniu 25 stycznia 1995 r. powód uzyskał poparcie kie-

2

rownika specjalizacji w sprawie przedłużenia stażu specjalizacyjnego na okres dal-

szych 36 miesięcy. Ze względu na trudną sytuację finansową, pismem z dnia 28

czerwca 1995 r. pracodawca ustalił zasady zwrotu lekarzom kosztów w przypadku

ich wyjazdu na kurs wymagany do I i II stopnia specjalizacji. Uwzględniając opinię S.

Koła Delegatów OIL w L., pracodawca ustalił, że delegacja i zwrot kosztów przejazdu

będzie przysługiwać w razie wyjazdu na kurs wymagany do I lub II stopnia specjali-

zacji oraz podspecjalizacji organizowanych przez Centrum Medyczne Kształcenia

Podyplomowego i Wojewódzki Ośrodek Doskonalenia Kadr Medycznych. Delegacja i

zwrot kosztów przejazdu będzie przysługiwać również w wypadku szkolenia indywi-

dualnego wymaganego do I lub II stopnia specjalizacji oraz podspecjalizacji. W razie

szkolenia trwającego dłużej niż miesiąc, zwrot kosztów przejazdu przysługiwałby raz

na dwa tygodnie. Jednocześnie pracodawca nie będzie pokrywał kosztów wyżywie-

nia i zakwaterowania w czasie kursu. Wyjazdy na kursy nie wymagane do specjaliza-

cji oraz wyjazdy na różnego rodzaju zebrania naukowe i zjazdy mogą się odbywać w

ramach delegacji, ale pod warunkiem rezygnacji lekarza z należności pieniężnych

wiążących się z delegacją. Stosownie do powyższych ustaleń, za czas od 1 kwietnia

1995 r. do 1 stycznia 1998 r. powód, tak jak i inni lekarze, otrzymał tylko zwrot kosz-

tów przejazdu. Powód, podobnie jak i inni pracownicy wyjeżdżający na kurs specjali-

zacyjny, był poinformowany o tym, że nie otrzyma zwrotu kosztów wyżywienia i za-

kwaterowania. Zgadzał się na to i każdorazowo podpisywał oświadczenie umiesz-

czone na druku „polecenie wyjazdu służbowego”, że wyjazd odbywa się „bez zwrotu

kosztów wyżywienia i zakwaterowania”. W taki sam sposób byli traktowani inni leka-

rze. Przy zastosowaniu przytoczonych zasad powód w okresie spornym otrzymał

tytułem zwrotu kosztów przejazdu kwotę 935,50 zł, natomiast według jego wyliczeń

powinien otrzymać kwotę 4.453,24 zł, a wskutek ich waloryzacji – kwotę 8.759,19 zł.

W świetle powyższych ustaleń Sąd Rejonowy uznał, że sporne wyjazdy nie

były wyjazdami służbowymi, uprawniającymi powoda do zwrotu kosztów wyżywienia i

zakwaterowania. Zresztą, rozliczając je, powód nie otrzymywał tych świadczeń i nie

żądał ich. Zdaniem Sądu Rejonowego, okoliczność ta dodatkowo uzasadnia przeko-

nanie, że do ustalenia opisanych wyżej warunków doszło w drodze przyjęcia przez

lekarzy oferty pracodawcy. Ustalone w ten sposób warunki były też zgodne z przepi-

sami regulującymi sprawę podnoszenia kwalifikacji przez lekarzy. W myśl bowiem §

24 zarządzenia Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 1 lutego 1983 r. w spra-

wie specjalizacji lekarzy, lekarzy dentystów, magistrów farmacji oraz innych pracow-

3

ników z wyższym wykształceniem zatrudnionych w służbie zdrowia i opiece społecz-

nej, lekarzowi odbywającemu specjalizację przysługuje zwrot kosztów jak za delega-

cję służbową jedynie w przypadku wyjazdu na egzamin końcowy. Zarządzenie to nie

regulowało zaś sprawy kosztów wyjazdu na szkolenie w ramach urlopu szkoleniowe-

go. Natomiast § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 12 paź-

dziernika 1993 r. w sprawie zasad i warunków podnoszenia kwalifikacji zawodowych

i wykształcenia ogólnego dorosłych stanowi, że podnoszenie kwalifikacji zawodo-

wych i wykształcenia ogólnego w formach szkolnych i pozaszkolnych może być reali-

zowane na podstawie skierowania zakładu pracy lub bez takiego skierowania. Z kolei

z § 9 ust. 1 pkt 1 tego rozporządzenia wynika, że pracownikowi podnoszącemu

kwalifikacje w formach pozaszkolnych, na podstawie skierowania zakładu pracy,

przysługuje zwrot kosztów, w tym kosztów zakwaterowania, wyżywienia i przejazdu,

o ile umowa zawarta między pracownikiem a zakładem pracy nie stanowi inaczej.

Ponieważ w przedmiotowej sprawie doszło między stronami do zawarcia umowy

ustalającej, że powodowi nie będzie przysługiwać zwrot kosztów zakwaterowania i

wyżywienia, a jedynie zwrot kosztów podróży, jego pretensje dochodzone pozwem

okazały się bezzasadne.

Sąd Rejonowy badał również sprawę w aspekcie, czy zgoda powoda na wa-

runki rozliczania kosztów wyjazdów ustalona przez pracodawcę była wyrażona pod

wpływem groźby i czy wobec tego uchylenie się powoda od skutków oświadczenia

woli mogło być skuteczne czy też nie. W tej kwestii Sąd pierwszej instancji uznał, że

powód nie wykazał przesłanek ustawowych groźby określonych w art. 87 KC, tj. bez-

prawności, powagi groźby oraz normalnego związku przyczynowego między groźbą

a złożeniem oświadczenia woli określonej treści. Z tego więc względu ta podstawa –

zdaniem Sądu Rejonowego - okazała się też nieskuteczna.

Od powyższego wyroku złożył powód apelację, którą oddalił Sąd Okręgowy-

Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Tarnobrzegu wyrokiem z dnia 24 listopada

1999 r.

Sąd drugiej instancji uznał, że wyrok Sądu Rejonowego nie naruszył art. 128

KP w związku z § 6 ust. 1 pkt 1 zarządzenia Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z

dnia 1 lutego 1983 r. w sprawie specjalizacji lekarzy, lekarzy dentystów, magistrów

farmacji oraz innych pracowników z wyższym wykształceniem zatrudnionych w służ-

bie zdrowia i opiece społecznej wskutek przyjęcia, że mają zastosowanie w sprawie

przepisy rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej oraz Ministra Pracy i Polityki

4

Socjalnej z dnia 12 października 1993 r. w sprawie zasad i warunków podnoszenia

kwalifikacji zawodowych i wykształcenia ogólnego dorosłych. Przepis art. 128 KP,

jako dotyczący rozliczania czasu pracy, pozostaje bowiem bez związku z roszcze-

niem powoda, a gdy chodzi o zarządzenie z dnia 1 lutego 1983 r., to tylko jeden jego

przepis mógłby mieć związek ze sprawą, mianowicie § 24 przewidujący zwrot kosz-

tów podróży na egzamin końcowy według zasad obowiązujących przy rozliczaniu

delegacji służbowych. Poza tym zarządzenie to nie reguluje sprawy rozliczania

kosztów przejazdu i pobytu lekarza poza miejscem stałej pracy i zamieszkania w

okresie stażu specjalizacyjnego. Przewiduje natomiast w § 6 ust. 1 pkt 1, że staż

specjalizacyjny może się odbywać na zasadzie zatrudnienia stażowego albo jako

oddelegowanie okresowe za zgodą lekarza wojewódzkiego. Gdy chodzi o powoda, to

w 1992 r. uzyskał zgodę na odbywanie specjalizacji z urologii poza miejscem stałego

zatrudnienia na zasadzie oddelegowania, z zachowaniem prawa do wynagrodzenia.

W związku z tym w latach 1992-94 pracodawca wystawiał powodowi (i innym leka-

rzom odbywającym staże specjalizacyjne) druki „polecenie wyjazdu służbowego” i

rozliczał koszty przejazdu oraz pobytu na takich zasadach jak delegacje służbowe.

Umożliwiały to warunki finansowe pracodawcy. W 1993 r. weszło w życie rozporzą-

dzenie Ministra Edukacji Narodowej oraz Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 12

października 1993 r. w sprawie zasad i warunków podnoszenia kwalifikacji zawodo-

wych i wykształcenia ogólnego dorosłych, którego § 9 ust. 1 przewiduje możliwość

zawarcia między pracownikiem podnoszącym kwalifikacje a pracodawcą umowy w

sprawie warunków pokrywania kosztów zakwaterowania, wyżywienia i przejazdów na

staż specjalizacyjny.

Sąd Okręgowy uznał jako zasadne ustalenie Sądu Rejonowego, zgodnie z

którym pracodawca – na podstawie tego właśnie przepisu oraz ze względu na swoją

trudną sytuację finansową - przedstawił lekarzom odbywającym staż specjalizacyjny

ustną ofertę zmiany zasad rozliczania kosztów przejazdów i pobytu w miejscach od-

bywania stażu, a oni tę ofertę przyjęli. Następnie tak ustalone zasady „oddelegowy-

wania” lekarzy na staże specjalizacyjne zawarł w piśmie L.dz. ZOZ [...] z dnia 28

czerwca 1995 r. Z tej też przyczyny powód otrzymywał w okresie spornym tylko zwrot

kosztów przejazdów na zajęcia związane z odbywaniem specjalizacji. Poza tym Sąd

Okręgowy podzielił stanowisko Sądu Rejonowego co do tego, że postępowanie do-

wodowe nie wykazało podstaw do uchylenia się powoda od skutków wyrażenia

zgody na warunki zaproponowane przez pracodawcę, dotyczące zwrotu kosztów po-

5

noszonych przez powoda w związku z wyjazdami na zajęcia specjalizacyjne. Propo-

zycja pracodawcy nie była bowiem sprzeczna z prawem ani nie nastąpiła w warun-

kach określonych w art. 87 KC.

W kasacji od wyroku Sądu Okręgowego opartej na zarzucie naruszenia prawa

materialnego powód wskazał, iż Sąd Okręgowy, ustalając, że stosowane do 1995 r.

przez pracodawcę wobec lekarzy odbywających specjalizacje zasady zwrotu kosz-

tów przejazdów, wyżywienia i zakwaterowania, oparte na zasadach obowiązujących

przy podróżach służbowych, były rezultatem przyjętej praktyki, a nie obowiązującego

stanu prawnego, pominął przepisy: § 12 ust. 1 pkt 2 w związku z § 1 ust. 2 pkt 1

uchwały nr 263 Rady Ministrów z dnia 23 grudnia 1982 r. w sprawie podnoszenia

kwalifikacji pracowników uspołecznionych zakładów pracy oraz świadczeń przysłu-

gujących tym pracownikom (M.P. z 1983 r. Nr 1, poz. 6 ze zm.) oraz § 9 ust. 1 pkt 1

w związku z § 1 ust. 3 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej oraz Ministra

Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 12 października 1993 r. w sprawie zasad i warunków

podnoszenia kwalifikacji zawodowych i wykształcenia ogólnego dorosłych (Dz.U. Nr

103, poz. 472). Z przepisów tych wynika zaś, że postanowienia uchwały nr 263 Rady

Ministrów nie miały zastosowania do pracowników objętych specjalistycznym szkole-

niem medycznym „w zakresie unormowanym odrębnie”, a wobec tego że obowiązu-

jące w okresie spornym zarządzenie z dnia 23 grudnia 1982 r. nie regulowało zwrotu

kosztów związanych z odbywaniem specjalizacji, z wyjątkiem kosztów przejazdu na

egzamin, to tym samym „§ 12 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z dnia 12 października

1993 r. potwierdził prawo powoda do zwrotu pełnych kosztów”. Skarżący podkreślił,

że nie było na piśmie umowy określającej warunki odbywania specjalizacji, i nie miał

też dowodów potwierdzających zawarcie ustnej umowy, zaś składanie przez niego

po dniu 28 czerwca 1995 r. rozliczenia ograniczonego do zwrotu kosztów przejazdu,

było podyktowane chęcią uzyskania chociaż części zwrotu kosztów. Ponadto – zda-

niem skarżącego – Sąd Okręgowy naruszył § 26 wymienionego wyżej rozporządze-

nia z dnia 12 października 1993 r. w związku z art. 18 § 1 KP wskutek przyjęcia, że w

1995 r. strony zawarły ważną umowę per facta concludentia, ograniczającą upraw-

nienia powoda do zwrotu kosztów odbywania specjalizacji.

W konkluzji powód wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie

sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach

postępowania kasacyjnego.

6

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Ocena zarzutów przytoczonych w kasacji mogła być dokonana jedynie w gra-

nicach ustalonego w sprawie stanu faktycznego, gdyż według art. 39311

KPC Sąd

Najwyższy rozpoznaje sprawę w granicach kasacji, tj. w granicach wytyczonych za-

wartymi w niej zarzutami naruszenia prawa materialnego i prawa procesowego oraz

wnioskami określającymi zakres zaskarżenia. Gdy chodzi o kasację powoda, to skar-

żący nie zawarł w niej zarzutu naruszenia przepisów postępowania, co sprawia, że

Sąd Najwyższy był związany ustaleniami faktycznymi przyjętymi w zaskarżonym

wyroku. Wynikają zaś z nich następujące konsekwencje.

Powód uzyskał zgodę na staż specjalizacyjny II stopnia z urologii w dniu 29

stycznia 1992 r. Obowiązywała wówczas uchwała nr 263 Rady Ministrów z dnia 23

grudnia 1982 r. w sprawie podnoszenia kwalifikacji pracowników uspołecznionych

zakładów pracy oraz świadczeń przysługujących tym pracownikom (M.P. z 1983 r. Nr

1, poz. 6 ze zm.), która postanawiała, że jej przepisy stosuje się do uspołecznionych

zakładów pracy i pracowników tych zakładów podnoszących kwalifikacje w formach

szkolnych i pozaszkolnych (§ 1 ust. 1). Jedną z form szkolenia pozaszkolnego były

staże zawodowe (§ 2 ust. 1 pkt 2). Podnoszenie kwalifikacji zawodowych mogło się

odbywać na podstawie skierowania wydanego przez zakład pracy lub bez skierowa-

nia (§ 9 uchwały). Powyższe rozróżnienie miało taki skutek, że pracownikom, którym

wydano skierowanie w celu podnoszenia kwalifikacji, przysługiwał między innymi

zwrot kosztów przejazdów, zakwaterowania i wyżywienia na zasadach obowiązują-

cych przy podróżach służbowych na obszarze kraju, o ile podnoszenie kwalifikacji

odbywało się poza miejscowością zamieszkania pracownika (§ 12 ust. 1 pkt 2

uchwały). Natomiast co do pracowników podnoszących kwalifikacje bez skierowania,

pracodawca nie miał obowiązku, lecz mógł pokryć w części koszty związane z pod-

noszeniem kwalifikacji. Pozwany Zespół Opieki Zdrowotnej, chociaż nie wystawił po-

wodowi formalnego skierowania na staż specjalizacyjny i nie zawarł na piśmie

umowy określającej wzajemne prawa i obowiązki swoje oraz powoda (§ 10 ust. 2 i 3

uchwały), zwracał mu koszty przejazdów, zakwaterowania i wyżywienia ponoszone w

związku z odbywaniem stażu specjalizacyjnego. Postępowanie to nie naruszało § 1

ust. 2 uchwały, przewidującego, że jej przepisów nie stosuje się między innymi do

pracowników podstawowej działalności służby zdrowia, objętych specjalistycznym

medycznym szkoleniem, dokształcaniem i doskonaleniem zawodowym, prowadzo-

7

nym przez resort zdrowia i opieki społecznej. Wskazany przepis w swej końcowej

części zastrzegał bowiem, że niestosowanie uchwały nr 263 wobec pracowników

podstawowej działalności służby zdrowia odbywa się tylko „w zakresie unormowa-

nym odrębnie w przepisach dotyczących podnoszenia kwalifikacji” przez tych pra-

cowników. Tymczasem przepis § 24 zarządzenia Ministra Zdrowia i Opieki Społecz-

nej z dnia 1 lutego 1983 r. w sprawie specjalizacji lekarzy, lekarzy dentystów, magi-

strów farmacji oraz innych pracowników z wyższym wykształceniem zatrudnionych w

służbie zdrowia i opiece społecznej (Dz.Urz. MZiOS Nr 3, poz. 19 ze zm.) uregulował

jedynie sprawę zwrotu kosztów wyjazdu lekarza na egzamin końcowy, traktując ten

wyjazd jako delegację służbową. W tej zatem kwestii trafny jest pogląd skarżącego,

że zwrot kosztów przejazdów, zakwaterowania i wyżywienia na zasadach obowiązu-

jących przy podróżach służbowych na terenie kraju miał oparcie w przepisach, a nie

był tylko sprawą „zwyczajowej praktyki”.

W dniu 13 listopada 1993 r. weszło w życie rozporządzenie Ministra Edukacji

Narodowej oraz Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 12 października 1993 r. w

sprawie zasad i warunków podnoszenia kwalifikacji zawodowych i wykształcenia

ogólnego dorosłych (Dz.U. Nr 103, poz. 472 ze zm.), które spowodowało utratę mocy

obowiązującej uchwały nr 263 z dnia 23 grudnia 1983 r., a w § 26 postanowiło zara-

zem, że pracownicy korzystający ze świadczeń na dotychczas obowiązujących zasa-

dach zachowują je do czasu ukończenia nauki, chyba że przepisy rozporządzenia

przewidują świadczenia korzystniejsze. W związku z tym powód nadal otrzymywał

zwrot związanych ze specjalizacją kosztów przejazdów, zakwaterowania i wyżywie-

nia według zasad obowiązujących przy rozliczaniu delegacji służbowych.

Wymienione rozporządzenie wyraźnie rozgraniczyło kształcenie w formach

szkolnych od kształcenia, dokształcania i doskonalenia w formach pozaszkolnych,

przewidując dla każdej z tych form odmienne uregulowanie prawne. Gdy chodzi o

kształcenie, dokształcanie i doskonalenie pozaszkolne, to podstawowe znaczenie z

punktu widzenia przedmiotowej sprawy ma § 9 ust. 1 rozporządzenia, który postana-

wia, że pracownikowi podnoszącemu kwalifikacje w formach pozaszkolnych na pod-

stawie skierowania zakładu pracy przysługuje zwrot kosztów uczestnictwa, w tym

zakwaterowania, wyżywienia i przejazdu, a także urlop szkoleniowy na udział w zaję-

ciach obowiązkowych oraz zwolnienie z części dnia pracy na zasadach przewidzia-

nych w tym przepisie, jeżeli umowa między pracownikiem i pracodawcą nie stanowi

inaczej. Jak z powyższego przepisu wynika, pierwszeństwo w ukształtowaniu warun-

8

ków odbywania doskonalenia zawodowego, w tym także stażu specjalizacyjnego, dał

prawodawca umowie między pracownikiem a zakładem pracy. Dopiero w razie braku

takiej umowy wchodziłyby w rachubę warunki określone w rozporządzeniu.

Nie wzbudza zastrzeżeń pogląd Sądu Okręgowego, że na podstawie tego

przepisu strony mogły inaczej, a więc także mniej korzystnie dla powoda, ukształto-

wać zasady ponoszenia przez pracodawcę kosztów wynikających z odbywania przez

niego stażu specjalizacyjnego. Wbrew poglądowi skarżącego, nie stanowi przesz-

kody po temu art. 18 § 1 KP, przewidujący, że postanowienia umów o pracę oraz

innych aktów, na których podstawie powstaje stosunek pracy, nie mogą być mniej

korzystne dla pracownika niż przepisy prawa pracy. Przepis ten normuje bowiem

wzajemny stosunek między postanowieniami indywidualnej umowy o pracę, a prze-

pisami prawa pracy w rozumieniu art. 9 KP, nie dotyczy zaś wszelkich postanowień

umowy o pracę i wszelkich stosunków prawnych, jakie mogą powstać między pra-

cownikiem i pracodawcą – obok stosunku pracy lub w związku ze stosunkiem pracy.

W tej kwestii należy zwrócić uwagę na to, że uchwała nr 263 Rady Ministrów

została wydana na podstawie art. 27 ust. 3 ustawy z dnia 15 lipca 1961 r. o rozwoju

systemu oświaty i wychowania (Dz.U. Nr 32, poz. 160 ze zm.). Przepis art. 27 ust. 1

tej ustawy stanowił, że Państwo stwarza warunki umożliwiające kształcenie i do-

kształcanie pracujących, zaś art. 27 ust. 3 ustawy przewidywał jedynie uprawnienie

dla Ministra Edukacji Narodowej oraz Ministra Pracy i Polityki Socjalnej do ustalenia

systemu podnoszenia kwalifikacji zawodowych i wykształcenia ogólnego pracujących

oraz sposobu i terminu jego realizacji. Natomiast rozporządzenie Ministra Edukacji

Narodowej oraz Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 12 października 1993 r. zo-

stało wydane na podstawie art. 103 KP, który stanowi, że w zakresie i na warunkach

ustalonych przez wymienione organy w drodze rozporządzenia „pracodawca ułatwia

pracownikom podnoszenie kwalifikacji zawodowych”. Z założeń przyjętych przez

ustawodawcę nie wynika więc, że umożliwienie pracownikom podnoszenia kwalifika-

cji zawodowych i wykształcenia ogólnego, rozumianego jako kształcenie w szkołach

dla dorosłych i w szkołach wyższych oraz jako kształcenie, dokształcanie, a także

doskonalenie w formach pozaszkolnych, jest obowiązkiem pracodawcy oraz że obo-

wiązek ten może być przez pracownika egzekwowany. Tym bardziej więc nie może

być egzekwowane wydanie przez pracodawcę skierowania na podjęcie kształcenia,

dokształcania lub doskonalenia w określonej formie, np. studium podyplomowego,

stażu specjalizacyjnego, kursu itp. Jeżeli jednak doszło do wydania pracownikowi

9

skierowania mającego na celu podniesienie przez niego kwalifikacji zawodowych, to

po stronie pracodawcy powstają określone w przepisach obowiązki wobec pracowni-

ka, w tym właśnie zwrot kosztów przejazdów, zakwaterowania i wyżywienia, udziele-

nie urlopu szkoleniowego na udział w obowiązkowych zajęciach i inne, które mogą

być wymuszone w drodze postępowania sądowego. Nie oznacza to jednak, że obo-

wiązki te – i odpowiadające im uprawnienia pracownika – stały się obligatoryjnym

składnikiem umowy o pracę, którego treść nie może być przez strony uregulowana

nawet mniej korzystnie niż przewidują to odpowiednie przepisy, a to ze względu na

zasadę wyrażoną w art. 18 § 1 KP. Taką też intencję prawodawcy należy dostrzec w

sformułowaniu § 9 ust. 1 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej oraz Ministra

Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 12 października 1993 r., zwłaszcza porównując treść

tego przepisu z przepisem § 10 uchwały nr 263 Rady Ministrów z dnia 23 grudnia

1982 r., która straciła moc właśnie wskutek wejścia w życie wskazanego rozporzą-

dzenia. Otóż § 10 uchwały nr 263, przewidujący zawarcie umowy określającej wza-

jemne prawa i obowiązki zakładu pracy i pracownika przed wydaniem pracownikowi

skierowania, stanowił, że ze strony zakładu pracy treścią tej umowy ma być przy-

znanie pracownikowi „świadczeń przewidzianych w (...) uchwale”. Tymczasem § 9

ust. 1 rozporządzenia z dnia 12 października 1993 r. nie zawiera takiego postano-

wienia, stwierdzając, że pracownikowi podnoszącemu kwalifikacje zawodowe w for-

mach pozaszkolnych na podstawie skierowania zakładu pracy przysługuje zwrot

kosztów uczestnictwa (w tym zakwaterowania, wyżywienia i przejazdu) oraz urlop

szkoleniowy i zwolnienie z części dnia pracy – o ile umowa zawarta między pracow-

nikiem i zakładem pracy nie stanowi inaczej.

Podsumowując dotychczasowe rozważania należy zatem wyrazić zapatrywa-

nie, że przepis § 26 rozporządzenia z dnia 12 października 1993 r., zapewniający

pracownikom korzystającym ze świadczeń przed wejściem w życie rozporządzenia

zachowanie uprawnień do świadczeń „na dotychczas obowiązujących zasadach”,

stanowi dla pracownika zabezpieczenie przed jednostronną zmianą jego sytuacji

przez pracodawcę. Przepis ten nie stanowił wszakże przeszkody do ustalenia innych,

nawet mniej korzystnych warunków związanych z podnoszeniem przez pracownika

kwalifikacji zawodowych w drodze porozumienia stron (umowy), tym bardziej wtedy,

gdy było to uzasadnione ważnymi przyczynami.

Z dokonanych w sprawie ustaleń, które są wiążące dla Sądu Najwyższego (z

omówionych wcześniej względów), wynika, że pracodawca, przymuszony swoją

10

trudną sytuacją finansową i faktem odbywania w 1995 r. specjalizacji przez 40 leka-

rzy, nie mógł ponieść wszystkich kosztów związanych z ich uczestnictwem w zaję-

ciach stażowych poza miejscem zamieszkania. Dlatego właśnie przedstawił najpierw

delegatom do Okręgowej Izby Lekarskiej w L., a następnie samym lekarzom odby-

wającym staże specjalizacyjne, ustną ofertę zmiany dotychczasowych zasad rozli-

czania kosztów uczestnictwa w zajęciach stażowych przez ich ograniczenie do

kosztów przejazdów, natomiast w sposób formalny ujął te zasady w piśmie z dnia 28

czerwca 1995 r. Z ustaleń w sprawie wynika również, że „indywidualnie każdy lekarz

– w tym również powód – spotkał się z tą ofertą najpierw w formie ustnej, a następnie

w formie nadruku na delegacji, z którego wynikało, że pracodawca nie będzie zwra-

cał kosztów wyżywienia i zakwaterowania”. Powód zaakceptował powyższe warunki,

przedstawiając do rozliczenia „polecenia wyjazdu służbowego”, zawierające oświad-

czenie o rezygnacji ze zwrotu kosztów wyżywienia i zakwaterowania, i przyjmując

należność odpowiadającą tylko poniesionym kosztom podróży. W świetle powyż-

szych ustaleń faktycznych istniały podstawy do wniosku, że doszło w sposób doro-

zumiany do ustalenia warunków odbywania przez powoda stażu specjalizacyjnego,

chociaż nie została sporządzona umowa na piśmie. Warunki te nie objęły zwrotu

kosztów wyżywienia i zakwaterowania podczas uczestnictwa w kursach specjaliza-

cyjnych. Powyższe zagadnienie przedstawił wyczerpująco od strony faktycznej i

prawnej zwłaszcza Sąd Rejonowy, który omówił także sprawę znaczenia, jakie nale-

żało nadać praktyce wystawiania „poleceń wyjazdu służbowego” lekarzom odbywają-

cym specjalizację. Stanowisko Sądu Rejonowego podzielił Sąd Okręgowy.

Z przedstawionych względów nie mógł odnieść skutku podniesiony w kasacji

zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego wskutek pominięcia § 12 ust. 1 pkt

2 w związku z § 1 ust. 2 pkt 1 uchwały nr 263 Rady Ministrów oraz niezastosowania

§ 26 rozporządzenia z dnia 12 października 1993 r. W świetle bowiem ustalenia, że

strony w sposób dorozumiany określiły świadczenia należne skarżącemu z tytułu

wyjazdów na zajęcia związane ze specjalizacją, ograniczając je – z powodu koniecz-

ności ekonomicznej – do zwrotu kosztów podróży, nie mogło dojść do naruszenia

przepisów przewidujących jeszcze inne świadczenia. Gdy zaś chodzi o twierdzenie

powoda, że składane przez niego częściowe rozliczenia nie oznaczały jego woli (lub

zamiaru) zrezygnowania z przysługujących mu uprawnień do zwrotu pełnych kosz-

tów uczestnictwa w zajęciach specjalizacyjnych oraz że żaden dowód nie potwierdził,

iż doszło między stronami do umowy ustnej ograniczającej zwrot tych kosztów, to

11

należy zwrócić uwagę na okoliczność, że ustalenia Sądów obu instancji są w tej

kwestii inne. Skarżący zaś nie zakwestionował ich w sposób wymagany art. 3933

w

związku z art. 3931

pkt 2 KPC.

Biorąc powyższe pod rozwagę Sąd Najwyższy orzekł o oddaleniu kasacji (art.

39312

KPC).

========================================