I PKN 122/00

Wyrok z dnia 29 listopada 2000 r.

I PKN 122/00

Nieuwzględnienie żądania przywrócenia do pracy i zasądzenie na rzecz

pracownika odszkodowania na podstawie art. 45 § 2 KP powinno być poprze-

dzone dokonaniem przez sąd pracy ustaleń co do braku możliwości lub niece-

lowości przywrócenia do pracy.

Przewodniczący SSN Jadwiga Skibińska-Adamowicz, Sędziowie SN:

Katarzyna Gonera (sprawozdawca), Walerian Sanetra.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 29 listopada 2000 r. sprawy z po-

wództwa Bogdana C. przeciwko „B.” Spółce z o.o. w P. o uchylenie kary nagany i

przywrócenie do pracy, na skutek kasacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego-

Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia 14 września 1999 r. [...]

u c h y l i ł zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Okręgowemu-Są-

dowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie do ponownego rozpoznania i

rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego.

U z a s a d n i e n i e

Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Płocku wyrokiem z 16 lutego 1999 r. [...] zasądził

od strony pozwanej „B.” Spółki z o.o. w P. na rzecz powoda Bogdana C. kwotę 5.427

złotych wraz z odsetkami tytułem odszkodowania za nieuzasadnione wypowiedzenie

umowy o pracę oraz uchylił karę nagany nałożoną na powoda przez pozwanego pra-

codawcę 19 lutego 1998 r.

Sąd Pracy ustalił, że powód był zatrudniony w pozwanej Spółce na podstawie

umowy o pracę na stanowisku inspektora budowlanego. Z racji zajmowanego stano-

wiska pełnił funkcję inspektora nadzoru z ramienia swojego pracodawcy jako inwe-

stora (zamawiającego) przy realizacji robót polegających na ociepleniu budynku biu-

rowego pozwanej Spółki. W dniu 19 lutego 1998 r. został ukarany karą nagany za

naruszenie obowiązków pracowniczych, w szczególności za to, że nie poinformował

2

przełożonych o konieczności ustalenia z wykonawcą robót wskaźników do kosztory-

sowania, przyjmując na własną odpowiedzialność ich wysokość, w wyniku czego

okazało się, że przyjęte przez niego wskaźniki są niekorzystne dla pracodawcy jako

zamawiającego, a bardzo korzystne dla wykonawcy. Ponadto jako przyczynę ukara-

nia karą nagany wskazano to, że powód bez zgody kierownika działu technicznego

M.M. udzielił wykonawcy zaliczki na pokrycie kosztów prowadzonych robót w wyso-

kości 140.000 zł. Powód złożył sprzeciw od kary nagany, jednak pracodawca sprze-

ciw odrzucił. Z tych samych względów, dla których ukarano powoda karą porządko-

wą, wypowiedziano mu w dniu 4 marca 1998 r. umowę o pracę, wskazując jako przy-

czynę wypowiedzenia niewłaściwą dbałość o sprawy finansowe przedsiębiorstwa

oraz brak możliwości współpracy w grupie.

Sąd Rejonowy uchylił karę nagany nałożoną na powoda, uznając, że ukaranie

nastąpiło z naruszeniem terminów wskazanych w art. 109 § 1 KP. Dokonując oceny

zebranego w sprawie materiału dowodowego – przede wszystkim podzielając wnio-

ski opinii biegłego z zakresu budownictwa J.P. - Sąd uznał, że zarzuty stawiane po-

wodowi przez pracodawcę, które stanowiły uzasadnienie wypowiedzenia umowy o

pracę, są bezpodstawne. Wypowiedzenie umowy o pracę było zatem nieuzasadnio-

ne w rozumieniu art. 45 § 1 KP. Uwzględniając jednak „nastawienie wobec powoda

wskazujące, że po przywróceniu powoda do pracy nie byłoby możliwości współpracy

między dyrektorem a powodem, Sąd uznał, że przywrócenie powoda do pracy jest

niecelowe i na podstawie art. 45 § 2 KP zasądził odszkodowanie w wysokości 3-mie-

sięcznego wynagrodzenia”.

Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie wyrokiem

z 14 września 1999 r. [...] oddalił apelację powoda od wyroku Sądu Rejonowego.

Powód zaskarżył ten wyrok w części nie uwzględniającej jego roszczenia o przywró-

cenie do pracy, wnosił o jego zmianę i orzeczenie zgodnie z żądaniem. W apelacji

zakwestionował zastosowanie przez Sąd Rejonowy art. 45 § 2 KP, podnosząc, że

ewentualne przywrócenie go do pracy nie musi oznaczać współpracy z dotychcza-

sowymi przełożonymi – Z.P. i M.M. - ponieważ osoby te nie pełnią już funkcji kierow-

niczych. Przywrócenie do pracy – zgodnie z żądaniem zgłoszonym w pozwie – stwo-

rzyłoby powodowi możliwość negocjowania z nowym właścicielem zakładu pracy wa-

runków dalszego zatrudnienia lub rozwiązania umowy o pracę według zasad zwol-

nień grupowych z wykorzystaniem świadczeń z tzw. pakietu socjalnego.

Sąd Okręgowy podzielił ocenę Sądu pierwszej instancji co do zasadności

3

„uruchomienia trybu art. 45 § 2 KP i zasądzenia odszkodowania” w miejsce żądane-

go przez powoda przywrócenia do pracy. Przyjęty przez Sąd Rejonowy jako przyczy-

na zasądzenia odszkodowania „brak możliwości jakiejkolwiek współpracy między

dyrektorem pozwanego zakładu pracy i powodem” został – w ocenie Sądu Okręgo-

wego – potwierdzony „w pewnym sensie” w apelacji, w której wskazuje się z nazwi-

ska Z.P. i M.M. jako dwóch przedstawicieli kierownictwa pozwanego, z którymi

trudno byłoby współpracować powodowi. „W świetle oświadczenia pełnomocnika

pozwanego (wbrew twierdzeniom apelacji) obydwaj wyżej wymienieni przedstawi-

ciele kierownictwa pozwanego pracodawcy zmienili co prawda zajmowane stanowi-

ska ale nadal piastują kierownicze funkcje. Tym samym argumenty powoda przed-

stawione w uzasadnieniu apelacji nie odpowiadają prawdzie.” W ocenie Sądu Okrę-

gowego „całokształt materiału dowodowego wskazuje, iż dalsza współpraca powoda

z pozwanym pracodawcą byłaby niecelowa”.

Wyrok Sądu Okręgowego zaskarżył kasacją powód. Jako podstawy kasacji

skarżący wskazał: 1) naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię i nie-

właściwe zastosowanie art. 45 § 2 KP w świetle zebranego w sprawie materiału do-

wodowego, 2) naruszenie przepisów postępowania, w szczególności art. 328 § 2

KPC, „wobec braku wskazania przez Sąd ustalonych faktów, które Sąd uznał za

udowodnione, dowodów na których się oparł uznając, iż w sprawie niniejszej istnieją

podstawy do zastosowania art. 45 § 2 KP, a także dlaczego odmówił wiarygodności i

mocy dowodowej zarzutom przedstawionym w apelacji powoda”. Skarżący wniósł o

zmianę zaskarżonego wyroku oraz poprzedzającego go wyroku Sądu Rejonowego i

uwzględnienie w całości powództwa (o przywrócenie do pracy), ewentualnie „o

uchylenie zaskarżonych orzeczeń i przekazanie Sądowi pierwszej instancji sprawy

do rozpoznania”.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kasacja zasługuje na uwzględnienie. Podstawą oddalenia powództwa o przy-

wrócenie do pracy i zasądzenia na rzecz powoda odszkodowania na podstawie art.

45 § 2 KP była ocena Sądu Rejonowego dotycząca niecelowości przywrócenia go do

pracy ze względu na „nastawienie wobec powoda wskazujące, że po przywróceniu

do pracy nie byłoby możliwości współpracy między dyrektorem a powodem”. Ocena

ta – wyrażona w końcowej części uzasadnienia wyroku Sądu Pracy [...] - nie została

4

odniesiona do konkretnych ustaleń faktycznych, w szczególności do tego, na czym

polega i z czego wynika „nastawienie wobec powoda”, o jakie „nastawienie” chodzi,

co (czyje zachowanie) było jego przyczyną, kto swoim zawinionym działaniem do-

prowadził do sytuacji, w której brak jest możliwości dalszej współpracy stron, a także

z którym (którymi) z przełożonych powoda nie istniałaby możliwość jego dalszej

współpracy w razie przywrócenia do pracy. W apelacji powód podniósł zarzuty odno-

szące się do przedstawionej wcześniej oceny Sądu Pracy co do zastosowania art. 45

§ 2 KP, wskazując na to, że jego dotychczasowi przełożeni nie pełnią już funkcji kie-

rowniczych, a zatem – jak należy się domyślać – nie musiałby po przywróceniu do

pracy współpracować z nimi. Sąd Okręgowy nie ustosunkował się we właściwy spo-

sób do tej argumentacji powoda zawartej w apelacji, choć wymagała ona odpowied-

nich ustaleń faktycznych i oceny materialnoprawnej tych ustaleń. Powołanie się

przez Sąd Okręgowy na „oświadczenie pełnomocnika pozwanego” (nie wiadomo,

kiedy i w jakiej formie złożone, albowiem strona pozwana nie wniosła odpowiedzi na

apelację ani żadnego innego pisma procesowego w toku postępowania apelacyjnego

zawierającego ustosunkowanie się do zarzutów apelacji, protokół zaś rozprawy

apelacyjnej nie zawiera adnotacji co do treści oświadczeń pełnomocnika strony poz-

wanej składanych w czasie rozprawy odnoszących się do omawianej kwestii) nie

może zastąpić dowodu, zwłaszcza gdy sporny między stronami – a więc wymagający

dowodu (art. 227 KPC) - okazał się fakt braku możliwości dalszej ich współpracy i w

związku z tym niecelowości przywrócenia powoda do pracy.

Sąd drugiej instancji zaakceptował ocenę Sądu pierwszej instancji co do moż-

liwości zastosowania w rozpoznawanej sprawie art. 45 § 2 KP, mimo że ocena ta nie

była oparta na ustaleniach faktycznych odnoszących się do przesłanek zastosowania

wskazanego przepisu (co do braku celowości przywrócenia powoda do pracy), a po-

wód w apelacji wyraźnie kwestionował podstawy faktyczne takiej oceny. Nie sposób

zgodzić się z wywodem zawartym w uzasadnieniu wyroku Sądu Okręgowego co do

tego, że fakt braku możliwości jakiejkolwiek współpracy z dyrektorem pozwanego

zakładu pracy potwierdza sama apelacja, w której wskazuje się z nazwiska dwóch

przedstawicieli kierownictwa pozwanego, z którymi trudno byłoby współpracować

powodowi. Przede wszystkim z treści uzasadnienia apelacji nie można wyinterpreto-

wać przyznania przez powoda faktu braku możliwości jakiejkolwiek współpracy po-

między nim a dyrektorem, które mogłoby stanowić podstawę do przyjęcia, że fakt ten

nie wymaga dowodu jako przyznany w rozumieniu art. 229 KPC. Ponadto nie wia-

5

domo, czy osoby wymienione przez powoda z nazwiska w apelacji były tym dyrekto-

rem pozwanego zakładu pracy, o którym wspomniano w uzasadnieniu Sądu Rejono-

wego. Powołując się ogólnikowo na to, że „całokształt materiału dowodowego wska-

zuje, iż dalsza współpraca powoda z pozwanym pracodawcą byłaby niecelowa”, Sąd

Okręgowy nie wskazał, o jakie dowody w tym przypadku chodzi, skoro Sąd Rejono-

wy w istocie rzeczy nie prowadził na tę okoliczność postępowania dowodowego, a

jego ocena była arbitralna.

W tych okolicznościach uzasadniony okazał się zawarty w kasacji zarzut naru-

szenia art. 45 § 2 KP, albowiem w świetle dokonanych ustaleń faktycznych (a wła-

ściwie ich braku) ocena, że przywrócenie powoda do pracy byłoby niecelowe, jest

pochopna i przedwczesna, a przez to bezpodstawna.

Zarzut naruszenia art. 328 § 2 KPC jest niesłuszny o tyle, o ile odnosi się do

braku wskazania przez Sąd Okręgowy, dlaczego „odmówił wiarygodności i mocy do-

wodowej zarzutom przedstawionym w apelacji powoda”. Ocenie pod kątem wiary-

godności i mocy dowodowej nie podlegają oświadczenia (zarzuty, argumenty) stron,

lecz dowody przeprowadzone w sposób przewidziany przepisami Kodeksu postępo-

wania cywilnego (w tym np. dowód z przesłuchania stron). Pomijając wątpliwości

związane z tym, czy naruszenie art. 328 § 2 KPC, regulującego materię konstrukcji

uzasadnienia wyroku, może mieć kiedykolwiek istotny wpływ na wynik sprawy w ro-

zumieniu art. 3931

pkt 2 KPC i w związku z tym stanowić skuteczną podstawę kasa-

cyjną, stwierdzić należy – co zostało już wcześniej podniesione – że uzasadnienie

Sądu Okręgowego rzeczywiście nie zawiera wskazania ustalonych faktów, które Sąd

ten uznał za udowodnione, oraz dowodów, na których Sąd się oparł, uznając, że w

sprawie istnieją podstawy do zastosowania art. 45 § 2 KP.

Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji wyroku na

podstawie art. 39313

§ 1 KPC i art. 108 § 2 KPC w związku z art. 39319

KPC.

========================================