I CKN 994/98

Wyrok z dnia 8 grudnia 2000 r., I CKN 994/98

Pod rządem przepisów ustawy z dnia 24 lutego 1990 r. o przeciwdziałaniu

praktykom monopolistycznym (jedn. tekst: Dz.U. z 1997 r. Nr 49, poz. 318)

Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów był uprawniony do

wydawania decyzji nie stwierdzających stosowania praktyki

monopolistycznej.

Przewodniczący: Sędzia SN Zbigniew Kwaśniewski (sprawozdawca)

Sędziowie SN: Stanisław Dąbrowski, Zbigniew Strus

Sąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 8 grudnia 2000 r. na rozprawie sprawy

z odwołania Miejskiego Przedsiębiorstwa Energetyki Cieplnej „C.”, spółka z o.o. w

S. przeciwko Prezesowi Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, z udziałem

zainteresowanej „P.”, spółki z o.o. w S., o przeciwdziałanie praktykom

monopolistycznym, na skutek kasacji strony pozwanej od wyroku Sądu

Wojewódzkiego w Warszawie, Sądu Antymonopolowego z dnia 3 czerwca 1998 r.,

uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi Okręgowemu w

Warszawie, Sądowi Antymonopolowemu do ponownego rozpoznania i orzeczenia o

kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w decyzji z dnia 9

grudnia 1997 r. nie stwierdził stosowania przez „P.”, spółkę z o.o. w S. praktyki

monopolistycznej określonej w art. 5 ust. 1 pkt 6 ustawy z dnia 24 lutego 1990 r. o

przeciwdziałaniu praktykom monopolistycznym (jedn. tekst: Dz.U. 1997 r. Nr 49,

poz. 318 ze zm.).

Odwołanie od tej decyzji złożył wnioskodawca – Miejskie Przedsiębiorstwo

Energetyki Cieplnej „C.”, spółka z o.o. w S.

Sąd Wojewódzki w Warszawie, Sąd Antymonopolowy wyrokiem z dnia 3

czerwca 1998 r. zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że umorzył

postępowanie. W uzasadnieniu stwierdził, że zaskarżona decyzja wykracza poza

zakres kognicji organu ją wydającego, gdyż decyzja wydana na podstawie art. 8

ust. 1 ustawy antymonopolowej powinna być decyzją pozytywną, nakazującą

zaniechanie stwierdzonych praktyk i określającą warunki tego zaniechania. Jeśli

natomiast materiał dowodowy nie pozwala, w ocenie Prezesa, na wydanie decyzji,

o której mowa, to powinien wydać decyzję odmawiającą uwzględnienia żądania

strony w przedmiocie stwierdzenia zarzucanej praktyki monopolistycznej i

nakazania jej zaniechania. Tymczasem rozstrzygnięcie zawarte w zaskarżonej

decyzji jest rozstrzygnięciem o charakterze negatywnym, a – zdaniem Sądu – w

ustawie antymonopolowej brak jest upoważnienia dla wydania przez Prezesa w

decyzji rozstrzygnięcia nie stwierdzającego stosowania praktyki monopolistycznej.

Ponadto zaskarżona decyzja wkracza w kompetencje sądu cywilnego w zakresie

ustalenia ceny wynikowej w razie zaistnienia w tym przedmiocie sporu.

W kasacji Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów zarzucono

naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie

przepisów ustawy z dnia 24 lutego 1990 r. o przeciwdziałaniu praktykom

monopolistycznym wskutek wadliwego przyjęcia, że rozstrzygnięcie zawarte w

zaskarżonej decyzji nie znajduje podstaw do jego wydania w przepisach ustawy,

albowiem nie jest rozstrzygnięciem pozytywnym, wydanym na podstawie przepisu

art. 8 ust. 1 ustawy, co w konsekwencji doprowadziło do niesłusznego umorzenia

postępowania.

Skarżący wywiódł, że przepis art. 8 ust. 1 ustawy antymonopolowej w ogóle

nie miał zastosowania, bowiem zaskarżona decyzja wydana została na podstawie

art. 104 k.p.a., a nie na podstawie art. 8 ust. 1 ustawy. Ponadto, zdaniem

skarżącego, przepisy art. 17 i art. 19 ustawy dowodzą błędnego stanowiska Sądu w

zakresie przyjmującym brak upoważnienia Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i

Konsumentów do wydawania decyzji o niestwierdzaniu praktyk monopolistycznych.

W ocenie skarżącego, do wyłącznej kompetencji tego organu należy także

wydawanie decyzji na podstawie art. 104 k.p.a. w wypadku niestwierdzenia praktyk

monopolistycznych, a więc decyzji o charakterze negatywnym. Odmienną

interpretację jego kompetencji skarżący określił jako sprzeczną z dotychczasowym

orzecznictwem Sądu Antymonopolowego oraz z ukształtowaną na jego podstawie

jednolitą praktyką Urzędu. (...)

Sąd Najwyższy zważył, co następuje: (...)

Wbrew stanowisku zawartemu w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, przepis

art. 8 ust. 1 powołanej ustawy nie może być rozumiany jako wyłączający

uprawnienie Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów do wydawania

decyzji nie stwierdzających stosowania praktyki monopolistycznej. Gramatyczna

wykładnia tego przepisu nie może bowiem prowadzić do takiego ograniczenia

zakresu kompetencji Prezesa Urzędu, które nie dałoby się pogodzić z innymi

przepisami tej ustawy. Zważyć należy, że art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy wyraźnie

zobowiązuje Prezesa Urzędu do wykonywania zadań m.in. z zakresu

przeciwdziałania praktykom monopolistycznym. Z kolei, z przepisu art. 19 ust. 1 pkt

3 ustawy jednoznacznie wynika, że do zakresu jego działania należy wydawanie, w

wypadkach przewidzianych, decyzji m.in. w sprawach przeciwdziałania praktykom

monopolistycznym. Jest oczywiste, że decyzje w sprawach przeciwdziałania

praktykom monopolistycznym nie mogą być rozumiane zwężająco, co oznacza, że

zakres tego ustawowego pojęcia nie może być sprowadzany wyłącznie do decyzji

pozytywnych, tj. jedynie nakazujących zaniechanie praktyki monopolistycznej, w

razie uprzedniego stwierdzenia jej stosowania.

Taka interpretacja, przyjęta w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia,

uniemożliwiałaby Prezesowi Urzędu wykonywanie zadań określonych w art. 17 ust.

1 ustawy, a więc obejmującym także działania określone w art. 19 ust. 1 pkt 3.

Zakres uprawnień Prezesa Urzędu określają bowiem normy zawarte w obu

wymienionych przepisach ustawy, a nie przepis art. 8 ust. 1. Przepis ten stanowi

jedynie formalnoprawną podstawę do wydania decyzji, mieszczącej się w zakresie

kompetencji Prezesa Urzędu, określonym w innych przepisach.

Wykładnia przyjęta w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia prowadzi do

niemożliwego do zaaprobowania wniosku, że ustawodawca dokonał utożsamienia

decyzji nakazujących zaniechanie praktyk monopolistycznych w razie uprzedniego

stwierdzenia ich stosowania (art. 8 ust. 1 ustawy) z decyzjami wydawanymi w

sprawach przeciwdziałania praktykom monopolistycznym (art. 19 ust. 1 pkt 3

ustawy). Tymczasem jest oczywiste, że zakres przedmiotowy decyzji, o których

stanowi art. 19 ust. 1 pkt 3 ustawy, jest znacznie szerszy od zakresu

przedmiotowego decyzji określonych w art. 8 ust. 1 ustawy. Pierwszy z

wymienionych przepisów ma charakter materialnoprawny i obejmuje zakresem

kompetencji Prezesa Urzędu zarówno decyzje pozytywne, jak i decyzje negatywne,

natomiast drugi jest jedynie procesowoprawną podstawą do wydania decyzji

pozytywnej. Brzmienie art. 8 ust. 1 ustawy nie może więc być interpretowane w ten

sposób, że wyznacza on samodzielnie i wyczerpująco zakres kompetencji Prezesa

Urzędu, rozumiany jako ograniczenie tego organu jedynie do wydawania decyzji

nakazujących zaniechanie stwierdzonych praktyk monopolistycznych.

Zważyć także należy, co już wcześniej podkreślono także w orzecznictwie, że

ustawa o przeciwdziałaniu praktykom monopolistycznym jest ustawą szczególną,

przekazującą do wyłącznej kompetencji organu antymonopolowego wydawanie

wszelkich decyzji antymonopolowych, tj. zarówno wymienionych np. w art. 8 ust. 1

ustawy, jak i decyzji o niestwierdzeniu praktyk monopolistycznych. Żaden więc inny

organ, nie jest władny orzekać w tym zakresie (zob. uzasadnienie postanowienia

Sądu Najwyższego z dnia 27 października 1995 r., III CZP 135/95, OSP 1996, nr 6,

poz. 112). (...)

Rację ma zatem strona skarżąca, że wydanie tzw. decyzji negatywnej

uzasadniał, w stanie prawnym obowiązującym w dacie wydania zaskarżonego

wyroku, art. 104 § 1 k.p.a., zważywszy, iż postępowanie przed organem

antymonopolowym jest postępowaniem administracyjnym (art. 21 ust. 1 ustawy), w

którym w ograniczonym tylko zakresie dopuszczalne jest odpowiednie stosowanie

przepisów kodeksu postępowania cywilnego (art. 21a ust. 4). Dopiero postępowanie

przed Sądem Antymonopolowym ma charakter pierwszoinstancyjnego

postępowania rozpoznawczego (zob. uzasadnienie postanowienia Sądu

Najwyższego z dnia 11 sierpnia 1999 r., I CKN 351/99, OSNC 2000, nr 3, poz. 47).

Trafność wykładni zaprezentowanej w kasacji i aprobowanej przez skład Sądu

Najwyższego orzekający w niniejszej sprawie potwierdza rozwiązanie przyjęte w

art. 11 ust. 1 nowej ustawy1

. Przepis ten jednoznacznie i w sposób nie nasuwający

już jakichkolwiek wątpliwości stanowi, że Prezes Urzędu wydaje decyzję nie

stwierdzającą stosowania praktyki ograniczającej konkurencję, jeżeli nie stwierdzi

naruszenia określonych zakazów.

Wobec braku w kasacji zarzutu naruszenia przepisu procesowego, jedynie na

marginesie należy zauważyć, że brzmienie pkt 1 sentencji zaskarżonego wyroku

wykracza poza uprawnienie Sądu Antymonopolowego wynikające z art. 47934

§ 2

k.p.c. Stosownie do treści tego przepisu, w razie zmiany w całości lub w części

zaskarżonej decyzji Sąd Antymonopolowy jest zobowiązany do równoczesnego

1

Ustawa z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów weszła w życie z dniem

1 kwietnia 2001 r. (Dz.U. Nr 122, poz.1319).

orzeczenia co do istoty sprawy, a takiego charakteru nie ma oczywiście orzeczenie

umarzające postępowanie.

W tej sytuacji, wobec zasadności zgłoszonych w kasacji zarzutów w granicach

zakreślonych przytoczoną podstawą kasacyjną, Sąd Najwyższy orzekł, jak w

sentencji (art. 39313

§ 1 k.p.c.).