I PKN 120/00

Wyrok z dnia 5 grudnia 2000 r.

I PKN 120/00

Wyjazd pracownika za granicę z delegacją resortową w okresie niezdol-

ności do pracy wskutek choroby, bez zgody i wiedzy przełożonych oraz upo-

ważnienia do reprezentowania pracodawcy, stanowi uzasadnioną przyczynę

rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia (art. 52 § 1 pkt 1 KP).

Przewodniczący SSN Teresa Flemming-Kulesza, Sędziowie SN: Jerzy

Kwaśniewski, Barbara Wagner (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 5 grudnia 2000 r. sprawy z powództwa

Jana P. przeciwko Państwowemu Muzeum „O.-B.” w O. o przywrócenie do pracy i

zapłatę wynagrodzenia, na skutek kasacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego-

Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Bielsku-Białej z dnia 21 stycznia 1999 r.

[...]

o d d a l i ł kasację, nie obciążając powoda kosztami postępowania kasacyj-

nego.

U z a s a d n i e n i e

Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Bielsku-Białej wyro-

kiem z dnia 21 stycznia 1999 r. [...] oddalił apelację Jana P. od wyroku Sądu Rejo-

nowego-Sądu Pracy w Oświęcimiu z dnia 29 grudnia 1997 r. [...], oddalającego po-

wództwo apelującego o przywrócenie do pracy w Państwowym Muzeum „O.-B.” w O.

i wynagrodzenie.

Sąd ustalił, że powód był zatrudniony u strony pozwanej od dnia 1 grudnia

1988 r. na podstawie umowy o pracę na czas nie określony, ostatnio na stanowisku

kustosza - zastępcy kierownika działu archiwum do spraw komputeryzacji. W dniu 26

czerwca 1996 r., będącemu na zwolnieniu lekarskim Janowi P. pracownicy działu

kadr usiłowali wręczyć pismo zawierające oświadczenie woli pracodawcy o rozwią-

zaniu umowy o pracę bez wypowiedzenia, ale ten po przeczytaniu pisma odmówił

2

jego przyjęcia. W dniu 27 czerwca 1996 r. powód otrzymał listem poleconym oświad-

czenie woli strony pozwanej o rozwiązaniu umowy o pracę bez wypowiedzenia. Jako

przyczyny rozwiązania stosunku pracy pracodawca podał przekazanie dokumentów

archiwalnych do Instytutu Historii Współczesnej w M. bez wiedzy i zgody przełożo-

nych oraz wyjazd za granicę podczas niezdolności do pracy trwającej od 21 maja

1996 r. do 17 czerwca 1996 r. Pismem z dnia 21 czerwca dyrektor Państwowego

Muzeum poinformował powoda, że za okres od 8 do 17 czerwca nie zostanie mu wy-

płacone wynagrodzenie. W okresie od 21 maja 1996 r. do 17 czerwca 1996 r., a na-

stępnie od 20 czerwca 1996 r. Jan P. przebywał na zwolnieniu lekarskim. W dniu 21

maja 1996 r. w oryginale historii choroby odnotowano przyjęcie go na oddział zakaź-

ny z powodu dolegliwości w okolicy lędźwiowej lewej. Został przyjęty na oddział

swojego wuja Karola P., a ponieważ w szpitalu nie było wolnych łóżek, powód prze-

bywał w nim w ciągu dnia, a na noc wracał do domu (tzw. pobyt dzienny). Rozpozna-

no u niego kamicę nerkową lewostronną, przewlekłe zapalenie trąbki Eustachiusza w

okresie zaostrzenia, przewlekłe przerostowe zapalenie migdałków podniebienych,

podostre zapalenie oskrzeli, podwyższony poziom cholesterolu i kwasu moczowego.

W dniu 7 czerwca 1996 r. Jan P. został wypisany do domu oraz wydano mu zwolnie-

nie lekarskie do 17 czerwca, z adnotacją, że pacjent „może chodzić”. Wyniki badań

lekarskich nie uzasadniały wielotygodniowej niezdolności powoda do pracy. Biegli z

C.M. U.J. po raz pierwszy spotkali się z „dochodzącym” trybem hospitalizacji pa-

cjenta. Schorzenia rozpoznane u powoda mogły być i z reguły bywają leczone w try-

bie ambulatoryjnym. W dniu 26 lub 27 maja 1996 r., podczas trwania leczenia szpi-

talnego, powód przebywał dwukrotnie w L. Pobyt miał na celu spotkanie z Ministrem

Kultury i Sztuki Zdzisławem P. i dr n. med. Krzysztofem S. W tym samym okresie i w

tym samym celu odbył podróż do W. Od 9 do 12 czerwca 1996 r. powód przebywał w

Watykanie. Wyjazd zorganizowało Stowarzyszenie R. w Polsce - Zarząd Główny w

O. W delegacji udział brali przedstawiciele społeczności cygańskiej i żydowskiej, a

patronował jej i przewodniczył, na prośbę Stowarzyszenia, Minister Kultury i Sztuki.

Celem wizyty było przekazanie Papieżowi Janowi Pawłowi II „Księgi Zgonów z Au-

schwitz”. Wydawcą tej księgi było Państwowe Muzeum Oświęcim - Brzezinka w

Oświęcimiu, a redaktorami J. Dębski, S. Goldmann, H. Jastrzębska, S. Kreuzhage i

J. Parcer. W Ministerstwie powód został przez Stowarzyszenie zgłoszony do składu

delegacji jako pomysłodawca i redaktor opracowania. O przygotowaniach do wizyty

w Watykanie wiedział kilka miesięcy wcześniej, o jej terminie został powiadomiony

3

kilka dni przed wyjazdem. Pracodawca nie wiedział o organizowanym wyjeździe.

Muzeum nie zostało powiadomione ani przez Ministerstwo Kultury i Sztuki, ani przez

powoda. W dniu 10 czerwca 1996 r. Dyrektor Muzeum Jerzy W. oglądając dziennik

telewizyjny dowiedział się, że powód wręczył w Watykanie Papieżowi Janowi Paw-

łowi II opracowanie „Księga Zgonów z Auschwitz”. Nie wiedział o zamiarze jej przed-

stawienia Papieżowi. Dyrekcja Muzeum nie upoważniła Jana P. do wzięcia udziału w

delegacji, nie udzieliła zgody na reprezentowanie placówki.

Pismem z dnia 22 marca 1996 r. prof. dr Horst M. z Instytutu Historii Współ-

czesnej w M. poinformował Dyrektora Muzeum, że przygotowuje edycję Rozkazów

Komendanta i Dowódcy Garnizonu. Zaproponował, by Muzeum w O. było wymienio-

ne w tytule jako współwydawca. Pisał, że już od dłuższego czasu dr Norbetr F.

współpracuje z Janem P. i że dzięki tej współpracy udało się Instytutowi zebrać z

szeregu archiwów dokumenty, w tym także z Archiwum w O. W dniu 24 kwietnia

1996 r. odbyło się spotkanie dyrektora, zastępcy dyrektora O.O., kierownika archi-

wum B.J. i powoda celem wyjaśnienia sprawy i ustalenia kto przekazał dokumenty do

Niemiec. Jan P. przyznał, że przekazywał dokumenty Niemcom „by uniknąć kompli-

kacji służbowych”. W dniu 16 maja 1996 r. dyrektor Muzeum zwrócił się do prof. Hor-

sta M. o potwierdzenie, że fakty takie miały miejsce. Z odpowiedzi, otrzymanej 2 lipca

1996 r., już po rozwiązaniu umowy o pracę, nie wynikało jednoznacznie skąd doku-

menty znalazły się w Instytucie. Zasady udostępniania materiałów archiwalnych

przechowywanych w Państwowym Muzeum O.-B. reguluje regulamin, zgodnie z któ-

rym udostępnienie dokumentów za granicę wymaga zezwolenia dyrektora.

W ocenie Sądu, wyjazd Jana P. do Watykanu miał charakter prywatny. Mini-

sterstwo Kultury i Sztuki patronowało delegacji i ją finansowało. Organizatorem wi-

zyty było Stowarzyszenie R. w Polsce. Prywatny wyjazd podczas niezdolności do

pracy stanowi naruszenie podstawowych obowiązków pracowniczych. Wydawcą

„Księgi Zgonów z Auschwitz” było Państwowe Muzeum Oświęcim - Brzezinka i

wszelkie uzgodnienia dotyczące wyjazdu w celu przekazania tego dzieła powinny

odbywać się za jego wiedzą i zgodą. Nawet jeżeli powód miał zgodę na wyjazd Mini-

stra P., to nie mogła ona zastąpić zgody pracodawcy. Hierarchiczne podporządko-

wanie Muzeum Ministerstwu nie sięga tak daleko, by decyzje dotyczące wykonywa-

nia obowiązków przez pracownika zapadały poza zakładem pracy. Powód reprezen-

tował w Watykanie siebie a nie zakład pracy. Jan P. wykorzystał zwolnienie lekarskie

niezgodnie z jego celem. Powoduje to utratę prawa do zasiłku na podstawie art. 18

4

ustawy z dnia 17 grudnia 1974 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia spo-

łecznego w razie choroby i macierzyństwa (jednolity tekst: Dz.U. z 1983 r. Nr 30, poz.

143 ze zm.), a w konsekwencji prawa do wynagrodzenia gwarancyjnego za pierwsze

35 dni niezdolności do pracy z powodu choroby (art. 92 KP).

Co do drugiej przyczyny rozwiązania z powodem umowy o pracę bez wypo-

wiedzenia, pracodawca uchybił terminowi z art. 52 § 2 KP. Strona pozwana powzięła

wiadomość o przekazywaniu materiałów archiwalnych Instytutowi Historii Współcze-

snej w M. od powoda w dniu 24 kwietnia 1996 r. Rozwiązanie stosunku pracy z tej

przyczyny nastąpiło 26 czerwca 1996 r., a zatem po upływie jednego miesiąca od

chwili, gdy pracodawca dowiedział się o przyczynie uzasadniającej rozwiązanie sto-

sunku pracy bez wypowiedzenia. Późniejsze okoliczności, zaistniałe po ustaniu sto-

sunku pracy nie mogą być brane pod uwagę przy ocenie zasadności rozwiązania z

powodem umowy o pracę. Mogą jednak świadczyć, że powód nie zasługuje na

ochronę z art. 8 KP.

Jan P. zaskarżył ten wyrok kasacją. Wskazując jako jej podstawę naruszenie

prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie art. 52 § 1 pkt 1 KP „polegające

na uznaniu, iż wyjazd powoda jako pracownika Państwowego Muzeum O.-B. w O. do

Watykanu w ramach oficjalnej delegacji zagranicznej, zorganizowanej pod patrona-

tem Ministra Kultury i Sztuki RP celem przekazania JŚ Papieżowi Janowi Pawłowi II

„Księgi Zgonów z Auschwitz” (której powód był redaktorem), w czasie korzystania

przez powoda ze zwolnienia lekarskiego zawierającego adnotację „chory może cho-

dzić”, stanowi nadużycie w korzystaniu ze świadczeń z ubezpieczenia społecznego i

tym samym - ciężkie naruszenie podstawowych obowiązków pracowniczych, uza-

sadniające rozwiązanie umowy o pracę z winy pracownika”, wniósł o orzeczenie co

do istoty sprawy „poprzez zmianę zaskarżonego wyroku w całości i uwzględnienie w

całości powództwa”.

Pełnomocnik skarżącego wywodził, że zaskarżony wyrok nie jest trafny, gdyż

Sąd w sposób dowolny zakwalifikował zachowanie powoda jako ciężkie naruszenie

podstawowych obowiązków pracowniczych. „Nie wskazał bowiem żadnych przed-

miotowych aspektów naruszenia, nie podał, jaki rodzaj obowiązków powód miałby

naruszyć i jakie miałyby być skutki tego naruszenia oraz czy pracodawca poniósł

szkodę”. Sąd nie umotywował także podmiotowego aspektu naruszenia obowiązków

przypisując skarżącemu winę umyślną. „Nie negując kompetencji Sądu do oceny za-

chowania pracownika pod kątem przesłanek określonych w art. 18 ust. 1 ustawy z

5

dnia 14 grudnia 1974 r.”, zachowania powoda nie można ocenić jako wykorzystania

zwolnienia od pracy w sposób niezgodny z jego celem. Według przepisów zarządze-

nia MPiSS z dnia 30 grudnia 1974 r. „wątpliwości w zakresie stwierdzenia, czy pra-

cownik narusza wskazania lekarskie, które by wskazywały na wykorzystywanie zwol-

nienia niezgodnie z jego celem, rozstrzyga zawsze lekarz, który udzielił zwolnienia”.

Dr n. med. Karol P. i jego przełożony lek. med. Franciszek N. zeznali na rozprawie w

dniu 26 listopada 1996 r., że wyjazd za granicę nie był naruszeniem warunków zwol-

nienia. Podczas wizyty w Watykanie uczestników delegacji pod względem medycz-

nym zabezpieczał dr Krzysztof S. Nadto, wyjazd powoda do Watykanu „niewątpliwie

przydał splendoru pozwanemu”. Był ściśle związany z pracą powoda, był wyróżnie-

niem powoda i pracy jego podwładnych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 39311

KPC Sąd Najwyższy rozpoznaje sprawę w granicach ka-

sacji, biorąc pod rozwagę z urzędu wyłącznie nieważność postępowania. Pełnomoc-

nik skarżącego jako podstawę kasacji wskazał naruszenie prawa materialnego. Zna-

czy to, że nie zakwestionował skutecznie ustaleń stanowiących faktyczną podstawę

rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonym wyroku, pomimo polemiki z nimi w moty-

wach skargi. Ustalenia te należy zatem traktować jako niewadliwe. Jest nimi związa-

ny także Sąd Najwyższy rozpoznając kasację.

Zgodnie z art. 52 § 1 pkt 1 KP pracodawca może rozwiązać umowę o pracę

bez wypowiedzenia z pracownikiem, który w sposób ciężki naruszył podstawowe

obowiązki pracownicze. W kontekście poczynionych przez Sąd drugiej instancji

ustaleń nieuprawnione jest twierdzenie kasacji, jakoby Sąd zakwalifikował jako cięż-

kie naruszenie podstawowych obowiązków pracowniczych „wyjazd powoda jako

pracownika Państwowego Muzeum „O.-B.” do Watykanu w ramach oficjalnej delega-

cji zagranicznej”. Pełnomocnik skarżącego w ramach podstawy kasacyjnej z art. 3931

pkt 1 KPC podważa ocenę i kwalifikację prawną zupełnie innego zachowania Jana P.

niż to, które przypisał mu pracodawca.

Sąd ustalił, że Jan P. w okresie nieobecności w pracy usprawiedliwionej cho-

robą odbył dwukrotnie podróż do L. i do W. (w czasie hospitalizacji trwającej od 21

maja do 7 czerwca 1996 r.), a w dniach od 9 do 12 czerwca 1996 r. przebywał w

Watykanie. Do Watykanu wyjechał jako członek delegacji, której na wniosek organi-

6

zatora wyjazdu Stowarzyszenia R. w Polsce - Zarządu Głównego w O. patronował i

przewodniczył Minister Kultury i Sztuki. Powód przekazał Janowi Pawłowi II „Księgę

Zgonów z Auschwitz”. Do składu delegacji został zgłoszony jako „pomysłodawca i

redaktor opracowania”. Wydawcą „Księgi Zgonów z Auschwitz” było Państwowe Mu-

zeum Oświęcim - Brzezinka w Oświęcimiu, a redaktorami, oprócz powoda, J. Dębski,

S. Goldmann, H. Jastrzębska i S. Kreuzhage. Pobyt Jana P. w Watykanie miał cha-

rakter prywatny. Wyjazd nastąpił bez wiedzy pracodawcy. Muzeum nie było poinfor-

mowane ani przez powoda, ani przez Ministerstwo o zamiarze przedstawienia Papie-

żowi „Księgi Zgonów z Auschwitz”. Nie upoważniło powoda do wręczenia Janowi

Pawłowi II tego opracowania. Dyrekcja nie udzieliła zgody na reprezentowanie pla-

cówki w Watykanie. Dyrektor Muzeum dowiedział się o zdarzeniu z wiadomości tele-

wizyjnych w dniu 10 czerwca 1996 r.

Jan P. wykorzystał zwolnienie lekarskie niezgodnie z jego celem. Nadużył

prawa do świadczeń z ubezpieczenia społecznego. Poza tym, wykonując czynności

„służbowe” bez wiedzy i zgody pracodawcy uchybił obowiązkowi podporządkowania

się kierownictwu przełożonych. Miał tego świadomość. Wyjazd do Watykanu przy-

gotowywany był od dłuższego czasu z jego udziałem, a o konkretnym terminie po-

dróży powód został poinformowany na kilka dni wcześniej. Trafnie oceniły Sądy obu

instancji, że postępowanie powoda w ustalonych okolicznościach stanowi ciężkie

naruszenie podstawowych obowiązków pracowniczych. Zachowanie Jana P. można

ocenić jako uchybienie dalszym podstawowym obowiązkom pracowniczym. Jest ta-

kim obowiązkiem np. obowiązek stosowania się do wskazań lekarskich (art. 211 pkt

5 KP w związku z art. 100 § 2 pkt 3 KP). Osoba niezdolna do pracy z powodu choro-

by mogąca chodzić, wyjeżdżając w podróż zagraniczną w drugim dniu po zakończe-

niu leczenia szpitalnego bez konsultacji z lekarzem, narusza ten obowiązek. W inte-

resie pracodawcy, ze względów organizacyjnych i finansowych (obowiązek wypłaty

pracownikowi niezdolnemu do pracy wskutek choroby wynagrodzenia gwarancyjne-

go), leży jak najszybsze odzyskanie przez pracownika zdolności do pracy. Podejmo-

wanie czynności mogących przedłużyć okres choroby godzi zatem w dobro podmiotu

zatrudniającego (art. 100 § 2 pkt 4 KP). Powód występujący na zewnątrz jako re-

daktor opracowania bez upoważnienia pozostałych osób - współredaktorów - naru-

szył zasady współżycia społecznego (art. 100 § 2 pkt 5 KP). Nadużył zaufania pra-

codawcy „reprezentując” Muzeum bez zgody i wiedzy dyrekcji, a nawet wbrew jej

woli. Wyjazd do Watykanu nie był wyróżnieniem ani dla Jana P. jako pracownika, ani

7

dla pracy jego podwładnych, gdyż pracodawca tak tego wyjazdu nie ocenił. Wątpliwy

jest także w tej sytuacji splendor jakiego pobyt powoda w Watykanie przydał rzeko-

mo Muzeum.

Skoro powód naruszył w sposób ciężki podstawowe obowiązki pracownicze,

pracodawca był uprawniony do rozwiązania z nim umowy o pracę bez wypowiedze-

nia. Postawiony Sądowi zarzut naruszenia art. 52 § 1 pkt 1 KP nie jest zatem uspra-

wiedliwiony.

Mając powyższe na względzie Sąd Najwyższy, stosownie do art. 39312

KPC,

orzekł jak w sentencji.

========================================