II UKN 138/00

Wyrok z dnia 8 grudnia 2000 r.

II UKN 138/00

Możliwość "uwzględniania łącznego wymiaru czasu pracy" na podstawie

art. 12 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowni-

ków i ich rodzin (Dz.U. Nr 40, poz. 267 ze zm.) pozwala na zliczenie godzin

pracy wykonywanej równocześnie w różnych zakładach pracy tylko w sytuacji,

gdy dopiero takie zsumowanie daje łącznie wymiar czasu pracy nie niższy niż

połowa wymiaru obowiązującego w danym zawodzie, natomiast przepis ten nie

stanowi podstawy do uznawania pracy w każdym z tych zakładów jako odręb-

nych okresów zatrudnienia i ich zsumowania dla zwiększenia tzw. "stażu

pracy".

Przewodniczący SSN Beata Gudowska, Sędziowie SN: Jadwiga Skibińska-

Adamowicz, Maria Tyszel (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 8 grudnia 2000 r. sprawy z wniosku

Andrzeja G. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w G. o

rentę, na skutek kasacji wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z

dnia 22 listopada 1999 r. [...]

1. o d d a l i ł kasację;

2. oddalił wnioski o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świad-

czonej z urzędu.

U z a s a d n i e n i e

Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gdańsku z siedzibą

w Gdyni, wyrokiem z dnia 25 marca 1999 r. [...] zmienił decyzję Zakładu Ubezpie-

czeń Społecznych-Oddziału w G. z dnia 13 lutego 1998 r. i przyznał na stałe odwo-

łującemu się Andrzejowi G. prawo do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy.

Organ rentowy odmówił przyznania tego świadczenia, ponieważ wnioskodawca nie

wykazał wymaganych 5 lat okresów składkowych z nieskładkowymi w ostatnim dzie-

2

sięcioleciu przed powstaniem tej niezdolności.

Na podstawie wyników postępowania dowodowego Sąd Okręgowy ustalił na-

stępujący stan faktyczny. Według dokumentów dołączonych do wniosku z dnia 21

stycznia 1998 r. o rentę, wnioskodawca wykazał łącznie 21 lat, 10 miesięcy i 29 dni

zatrudnienia; ostatnie ustało z dniem 31 grudnia 1995 r. Po ustaleniu, że wniosko-

dawca stał się całkowicie niezdolny do pracy w marcu 1997 r., a więc przed upływem

18 miesięcy od ustania ostatniego zatrudnienia oraz po doliczeniu nie uwzględnio-

nych przez organ rentowy dodatkowych okresów wykonywania pracy, Sąd stwierdził,

że wnioskodawca w ostatnim dziesięcioleciu, tj. od 1 marca 1987 r. do 1 marca 1997

r. wykazał „ponad 5 lat stażu pracy”. W konsekwencji Sąd uznał, że spełnił on

wszystkie warunki określone w art. 32 i 33 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopa-

trzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz.U. Nr 40, poz. 267 ze zm.), od któ-

rych uzależnione jest prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy.

Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gdańsku, po rozpo-

znaniu apelacji organu rentowego, wyrokiem z dnia 22 listopada 1999 r. [...] zmienił

zaskarżony wyrok i oddalił odwołanie, ponieważ po sprawdzeniu okresów zatrudnie-

nia wnioskodawcy ustalił, że w ostatnim dziesięcioleciu przed powstaniem niezdolno-

ści do pracy wykazał on jedynie 4 lata, 10 miesięcy i 11 dni okresów składkowych.

W kasacji od tego wyroku pełnomocnik wnioskodawcy, powołując się na art.

39315

KPC , wniósł o jego zmianę i oddalenie apelacji. Jako podstawę kasacji - „sto-

sownie do art. 368 KPC” - przytoczył „naruszenie prawa materialnego poprzez nieza-

stosowanie art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 14.12. 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym

pracowników i ich rodzin (Dz.U. Nr 40, poz. 267 z późniejszymi zmianami), z którego

wynika, iż w razie wykonywania zatrudnienia równocześnie w więcej niż jednym za-

kładzie pracy bierze się pod uwagę łączny wymiar czasu pracy oraz błędną wykład-

nię art. 11 ust. 1 w związku z art. 11 ust. 2 pkt 15 ustawy o zaopatrzeniu emerytal-

nym pracowników i ich rodzin i przyjęcie, iż nie można sumować okresu pozostawa-

nia w stosunku zatrudnienia z okresem wykonywania pracy w czasie tymczasowego

aresztowania w sytuacji gdy okresy te pokrywają się.”

Ponadto, autor kasacji wniósł o zasądzenie od organu rentowego kosztów za-

stępstwa adwokackiego w kwocie 150 zł, a w przypadku oddalenia kasacji o przy-

znanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu „w zakresie spo-

rządzenia i wniesienia kasacji w kwocie 100 zł”.

3

Rozpoznając sprawę (zgodnie z art. 39311

KPC) w granicach kasacji, Sąd Naj-

wyższy wziął pod rozwagę, co następuje:

Kasacja jest całkowicie chybiona. Przede wszystkim, jako jej podstawę przyto-

czono jedynie naruszenie prawa materialnego mimo, że autor kasacji kwestionuje

ustalenie Sądu Apelacyjnego, iż wnioskodawca nie wykazał pięcioletniego okresu

ubezpieczenia (okresów składkowych z nieskładkowymi), w ostatnim dziesięcioleciu

poprzedzającym powstanie inwalidztwa. Błędnie też autor kasacji powołuje się na art.

39315

KPC, według którego Sąd Najwyższy jest związany stanem faktycznym stano-

wiącym podstawę wydania zaskarżonego wyroku. W rozpoznawanej sprawie jest to

ustalenie, że wnioskodawca nie wykazał okresu ubezpieczenia w wymiarze upraw-

niającym do renty z tytułu niezdolności do pracy, skoro w kasacji nie przytoczono

podstawy z art. 393 pkt 2 KPC i nie wykazano naruszenia przepisów postępowania

przy dokonywaniu tego ustalenia.

Bezprzedmiotowy jest zarzut naruszenia zaskarżonym wyrokiem powołanego

w kasacji art. 11 ustawy z 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowni-

ków i ich rodzin. Przepis ten nie stanowił i nie mógł stanowić podstawy prawnej roz-

strzygnięcia. Autor kasacji przeoczył, że stosownie do art. 2 i 4 w związku z art. 45

ustawy z dnia 17 października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent, o zasadach

ustalania emerytur i rent oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. Nr 104, poz. 450 ze

zm.) zwanej dalej ustawą o rewaloryzacji, nie stosuje się art. 11 ustawy o z.e.p. W

miejsce przepisów ustawy o z.e.p., odnoszących się do okresów zatrudnienia i rów-

norzędnych z nimi, oraz zaliczalnych do okresów zatrudnienia, powołana ustawa o

rewaloryzacji wprowadziła pojęcia okresów składkowych i nieskładkowych.

Również art. 12 ust. 1 ustawy o z.e.p. nie mógł mieć w sprawie zastosowania.

Stosownie do tego przepisu, przy ustalaniu prawa do świadczeń emerytalno-rento-

wych nie uwzględnia się okresów zatrudnienia wykonywanego w wymiarze czasu

pracy niższym niż połowa wymiaru obowiązującego pracownika w danym zawodzie

(zdanie pierwsze) - natomiast, w zdaniu drugim przepis ten dopuszczał możliwość

uwzględnienia łącznego wymiaru czasu pracy w razie wykonywania zatrudnienia

równocześnie w więcej niż w jednym zakładzie pracy. Powołany w kasacji fragment

przepisu nie jest samodzielną normą prawną, lecz jedynie uzupełnieniem zdania

pierwszego, które pominął autor kasacji. Wynikająca z art. 12 ustawy o z.e.p. możli-

wość „uwzględniania łącznego wymiaru czasu pracy” pozwala na zaliczanie godzin

4

pracy wykonywanej równocześnie w różnych zakładach pracy w niepełnym wymiarze

czasu pracy w sytuacji, gdy dopiero takie zsumowanie godzin daje łączny wymiar

czasu pracy nie niższy niż połowa wymiaru obowiązująca pracownika w danym za-

wodzie, natomiast przepis ten nie stanowi podstawy do uznawania pracy w każdym z

tych zakładów, jako odrębnych okresów zatrudnienia i ich zsumowania dla zwiększe-

nia tzw. „stażu pracy”. Prawidłowo więc Sąd Apelacyjny nie zastosował w sprawie

art. 12 ust. 1 ustawy o z.e.p. i uznał, że skoro okres trzech miesięcy nieobecności

wnioskodawcy w pracy z powodu jego tymczasowego aresztowania został uwzględ-

niony, jako okres składkowy, wobec trwania stosunku pracy, to brak jest podstaw

prawnych do uwzględnienia tych samych trzech miesięcy, podczas których wniosko-

dawca pracował w warunkach pozbawienia wolności, jako odrębnego okresu skład-

kowego. Sąd Najwyższy zauważa, że autor kasacji zarzut błędnej wykładni odniósł

tylko do art. 11 ustawy o z.e.p., natomiast naruszenia jej art. 12 upatrywał w jego nie-

zastosowaniu w sprawie. Stwierdzenie w uzasadnieniu kasacji: „Brak w przepisach

prawa przeciwwskazań do zaliczenia powodowi do okresu zatrudnienia okresu pracy

u pracodawcy i w czasie tymczasowego aresztowania, również w sytuacji gdy okresy

te się pokrywają. Taka możliwość wynika chociażby poprzez zastosowanie per ana-

logiam art. 12 ust. 1 in fine ustawy, z którego wynika, iż w razie wykonywania zatrud-

nienia równocześnie w więcej niż jednym zakładzie pracy bierze się pod uwagę

łączny wymiar czasu pracy”, jest niezrozumiałe. Żądanie kasacji zsumowania okresu

trwania stosunku pracy podczas tymczasowego aresztowania wnioskodawcy, z jego

pracą wykonywaną w areszcie, jest równoznaczne z żądaniem uwzględnienia tego

trzymiesięcznego okresu składkowego w wymiarze podwójnym. Wbrew poglądowi

kasacji, nie ma „braku przeciwwskazań”, bowiem ustawa o rewaloryzacji, która ma w

sprawie zastosowanie, w art. 6 ust. 4 jednoznacznie wymienia te okresy składkowe i

nieskładkowe, które przy ustalaniu prawa do świadczeń uwzględnia się w wymiarze

podwójnym, a także w ust. 8 określa zasadę stosowaną w sytuacjach, gdy okresy te

zbiegają się w czasie (analogiczne uregulowania zawierały także przepisy art. 13 ust.

6 i art. 14 ustawy o z.e.p., na którą powołuje się autor kasacji). Kasacja nie zarzuciła

naruszenia żadnego z tych przepisów, co zwalnia Sąd Najwyższy z potrzeby szcze-

gółowego ich omówienia. W tym stanie prawnym nie wymaga też odpowiedzi propo-

zycja „zastosowania per analogiam art. 12 ust. 1 in fine”. Tak więc, kasacyjny zarzut

naruszenia art. 12 ustawy o z.e.p., nie jest usprawiedliwiony.

Skład orzekający w sprawie podziela w całej rozciągłości stanowisko Sądu

5

Najwyższego, wyrażane wielokrotnie również w publikowanym orzecznictwie, że

koszty nieopłaconej pomocy prawnej, udzielonej przez adwokata lub radcę prawnego

ustanowionego przez sąd dla strony zwolnionej od kosztów sądowych są wynagro-

dzeniem wypłacanym przez Skarb Państwa za spełnione usługi profesjonalne. Spo-

rządzona w rozpatrywanej sprawie kasacja nie ma cech profesjonalności. Jak już

wyżej wspomniano, ewidentnym błędem był zarzut naruszenia przepisów, które utra-

ciły moc prawną już 15 listopada 1991 r. Powołanie natomiast jako podstawy kasa-

cyjnej art. 368 KPC, określającego wymagania, jakim powinna czynić zadość apela-

cja, oraz ograniczenie uzasadnienia kasacji do, wyrwanego z kontekstu fragmentu

przepisu, świadczy o niedbałości uchybiającej powadze zawodu adwokata. Sąd Naj-

wyższy przypomina, że w swym jednolitym orzecznictwie, wyjaśniał też, że kasacja

nie jest zwykłym środkiem odwoławczym, lecz środkiem szczególnym, o charakterze

ściśle prawnym, o ograniczonym zakresie przedmiotowym, podmiotowym i czaso-

wym. Ustanowienie dla wniesienia kasacji tzw. przymusu adwokacko-radcowskiego

jednoznacznie wskazuje, że intencją ustawodawcy było zarówno zapewnienie temu

szczególnemu środkowi zaskarżenia odpowiednio wysokiego, profesjonalnego po-

ziomu, jaki powinny zapewniać osoby wymienione w art. 3932

KPC, wykonujące nie-

które zawody prawnicze, jak i ochrona Sądu Najwyższego przed lawiną nieporadnie

zredagowanych kasacji. Sporządzenie kasacji z uchybieniami, jakie wyżej zostały

omówione nie jest „udzieleniem pomocy prawnej” w rozumieniu § 21 rozporządzenia

Ministra Sprawiedliwości z dnia 12 grudnia 1997 r. w sprawie opłat za czynności ad-

wokackie oraz opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. Nr 154, poz. 1013 ze

zm.), za którą koszty ponosi Skarb Państwa (por. postanowienia Sądu Najwyższego:

z dnia 12 lutego 1999 r., II CKN 341/98 – OSNC 1999 z. 6, poz. 123 oraz z dnia 18

marca 1999 r., I CKN 1046/97 - OSNC 1999 z. 10, poz. 178).

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 39312

KPC Sąd Najwyższy

orzekł jak w sentencji wyroku.

========================================