II UKN 502/00

Wyrok z dnia 6 grudnia 2000 r.

II UKN 502/00

Jednorazowe odszkodowanie określone w art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 16

grudnia 1972 r. o świadczeniach odszkodowawczych przysługujących w razie

wypadku lub choroby pozostającej w związku ze służbą wojskową (Dz.U. Nr 53,

poz. 342 ze zm.) z tytułu uszczerbku na zdrowiu odniesionego w wyniku choro-

by może być przyznane tylko w przypadku występowania choroby wymienionej

w wykazie ustalonym na podstawie art. 3 tej ustawy.

Przewodniczący SSN Jerzy Kuźniar, Sędziowie SN: Krystyna Bednarczyk

(sprawozdawca), Andrzej Wasilewski.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 6 grudnia 2000 r. sprawy z wniosku

Macieja P. przeciwko Wojewódzkiemu Sztabowi Wojskowemu w B. o odszkodowa-

nie, na skutek kasacji wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z

dnia 7 czerwca 1999 r. [...]

o d d a l i ł kasację,

przyznał od Skarbu Państwa na rzecz adwokata Tadeusza O. Kancelaria Ad-

wokacka w B. 100 zł (sto) tytułem kosztów zastępstwa procesowego z urzędu w po-

stępowaniu kasacyjnym.

U z a s a d n i e n i e

Decyzją z dnia 10 marca 1999 Wojewódzki Sztab Wojskowy w B. odmówił

przyznania wnioskodawcy Maciejowi P. jednorazowego odszkodowania z tytułu cho-

roby odniesionej w czasie służby wojskowej.

Wyrokiem z dnia 9 lutego 2000 r. [...] Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych oddalił odwołanie wnioskodawcy od tej decyzji. Sądu ustalił, że wnio-

skodawca odbywał służbę wojskową od 26 lipca 1990 r. do 8 marca 1991 r. Obecnie

rozpoznaje się u wnioskodawcy osobowość niedojrzałą emocjonalnie, ociężałość

umysłową i brak kilkunastu zębów. Biegli lekarze chirurg i psychiatra stwierdzili, że

2

istniejące od dzieciństwa zmiany osobowości nie mają związku ze służbą wojskową,

a na ustalenie związku między służbą wojskową, a utratą zębów nie ma żadnej doku-

mentacji.

Apelacja wnioskodawcy od tego wyroku została oddalona wyrokiem Sądu

Apelacyjnego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Białymstoku z dnia 7

czerwca 2000 r. [...]. Uznając ustalenia Sądu pierwszej instancji za prawidłowe Sąd

Apelacyjny uznał, że nie zostały spełnione warunki uzasadniające przyznanie jedno-

razowego odszkodowania na podstawie ustawy z dnia 16 grudnia 1972 r. o świad-

czeniach przysługujących w razie wypadków i chorób pozostających w związku ze

służbą wojskową (Dz.U. Nr 53, poz. 342 ze zm.).

Wyrok ten zaskarżył kasacją wnioskodawca i wskazując jako podstawę kasacji

naruszenie przepisów postępowania – art. 5, 227, 232, 233 § 1, 278 § 1, 286, i 290 §

1 KPC wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Apela-

cyjnemu w Białymstoku do ponownego rozpoznania. Naruszenie art. 5 KPC polega

na tym, że w początkowej fazie procesu wnioskodawca działał bez adwokata i nie był

pouczany zgodnie z wymogami tego przepisu. Pozostałe wskazane przepisy postę-

powania zostały naruszone, bowiem nie dopuszczono dowodu z akt sprawy Sądu

Okręgowego w K. o rentę inwalidy wojskowego, w której biegli lekarze wypowiadali

się o stanie zdrowia powoda. Kopia tej opinii została złożona przez wnioskodawcę w

niniejszej sprawie. Stwierdza się w niej pogorszenie stanu zdrowia powoda oraz fakt,

że mogła mieć na to wpływ stresująca i lękowa sytuacja w czasie służby wojskowej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zarzut naruszenia art. 5 KPC nie może być uwzględniony, bowiem w kasacji

nie wskazano w jaki sposób przepis ten został naruszony i jaki wpływ uchybienie to

miało na wynik sprawy. W uzasadnieniu kasacji znajduje się ogólnikowe stwierdze-

nie, że wnioskodawcy nie udzielono stosownego pouczenia, bez wskazania jakiej

czynności procesowej miało dotyczyć to pouczenie i jakie ujemne skutki procesowe

wynikły z braku pouczenia. Ponadto obowiązek udzielania wskazówek określony w

art. 5 KPC odnosi się tylko do strony działającej bez adwokata i nie dotyczy wniosko-

dawcy, dla którego w toku postępowania ustanowiono adwokata z urzędu, w związku

z czym wszystkie niezbędne czynności procesowe mogły być podjęte przez adwo-

kata aż do zamknięcia rozprawy.

3

Pozostałe wskazane w kasacji przepisy postępowania regulują zasady prze-

prowadzenia postępowania dowodowego i oceny dowodów. Zdaniem wnoszącego

kasację Sąd Apelacyjny wbrew wymogom art. 227 i 232 KPC nie przeprowadził

wszystkich wymaganych dla rozstrzygnięcia sprawy dowodów gdyż opinia lekarska

złożona w innej sprawie wymagała ustnego wyjaśnienia i powołania innych biegłych (

art. 278 § 2, 286 i 290 KPC), co doprowadziło do wadliwych ustaleń (art. 233 § 1

KPC). Zarzut ten jest także nieuzasadniony, bowiem wszystkie okoliczności istotne

dla rozstrzygnięcia sprawy zostały wyjaśnione, a prawidłowe ustalenia faktyczne do-

prowadziły do zgodnego z prawem rozstrzygnięcia.

Podstawą prawną żądania wnioskodawcy jest przepis art. 5 ust. 1 ustawy z

dnia 16 grudnia 1972 r. o świadczeniach przysługujących w razie wypadków i chorób

pozostających w związku ze służbą wojskową (Dz.U. Nr 53, poz. 342 ze zm.). Prze-

pis ten stanowi, że żołnierzowi, który doznał trwałego uszczerbku na zdrowiu wsku-

tek wypadku określonego w art. 2 albo co najmniej w 20% wskutek choroby określo-

nej na podstawie art. 3 przysługuje jednorazowe odszkodowanie pieniężne. Zgodnie

z art. 3 wykaz chorób, z tytułu których przysługują świadczenia określone w ustawie,

ustala Minister Obrony Narodowej. Wynika z tego, że jednorazowe odszkodowanie

może być przyznane tylko w przypadku wystąpienia choroby wymienionej w wykazie.

Inne choroby, nie wyszczególnione w wykazie nie dają podstaw do przyznania jedno-

razowego odszkodowania. Ponadto stosownie do regulacji zawartej w art. 1 ust. 1

świadczenia z ustawy przysługują z tytułu uszczerbku na zdrowiu wskutek choroby

powstałej w związku ze szczególnymi właściwościami lub warunkami służby wojsko-

wej. Oznacza to że odszkodowanie przysługuje tylko z tytułu choroby powstałej po

rozpoczęciu służby wojskowej.

Wykaz chorób zamieszczony jest w zarządzeniu Ministra Obrony Narodowej z

dnia 6 grudnia 1994 r. w sprawie ustalenia wykazów chorób i schorzeń pozostają-

cych w związku ze służbą wojskową, z tytułu których przysługują świadczenia odsz-

kodowawcze i rentowe (M.P. Nr 66, poz. 591). Zgodnie z § 1 tego zarządzenia wykaz

chorób, z tytułu których przysługują świadczenia wymienione w powołanej ustawie,

ustala załącznik nr 1 rozporządzenia. Załącznik nr 2 wymienia dodatkowo choroby

powodujące inwalidztwo w związku ze służbą wojskową, z tytułu którego przysługują

świadczenia rentowe określone w ustawie z dnia 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu in-

walidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin (jednolity tekst: Dz.U. Nr 13, poz. 68

ze zm.). Dla rozstrzygnięcia sprawy o odszkodowanie istotne było ustalenie, czy

4

zmiany chorobowe wnioskodawcy kwalifikują się jako jedna z chorób wymienionych

w załączniku nr 1 do powołanego zarządzenia.

Biegły lekarz psychiatra wydając z udziałem lekarza chirurga opinię w niniej-

szej sprawie rozpoznał osobowość niedojrzałą emocjonalnie oraz ociężałość umy-

słową i stwierdził, że zmiany te istniejące przed rozpoczęciem służby wojskowej nie

są chorobami powstałymi w związku z właściwościami lub warunkami służby woj-

skowej. Rozpoznanie zmian chorobowych nie jest w kasacji kwestionowane, gdyż

kasacja powołuje się na opinię wydaną w innej sprawie przez tego samego biegłego

psychiatrę z udziałem psychologa, która to opinia zawiera to samo rozpoznanie. Za-

łącznik nr 1 do powołanego zarządzenia ma 18 pozycji, z których tylko jedna dotyczy

choroby psychicznej w postaci psychozy reaktywnej opornej na leczenie. Takiej cho-

roby u wnioskodawcy nie rozpoznano, a niedojrzałość emocjonalna i ociężałość umy-

słowa nie należą do chorób zamieszczonych w wykazie.

Opinia, na którą wnioskodawca powołuje się w kasacji stwierdzająca pogor-

szenie stanu jego zdrowia oraz powołująca się na wpływ stresów i lęków w czasie

służby wojskowej na to pogorszenie, została wydana w sprawie o rentę na podstawie

ustawy o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych. Warunki, od spełnienia

których uzależnione jest prawo do świadczeń rentowych są odmienne od kryteriów

przyznawania świadczeń odszkodowawczych. Załącznik nr 2 do powołanego zarzą-

dzenia zawiera wykaz chorób, które istniały przed powołaniem do służby wojskowej

lecz uległy pogorszeniu lub ujawniły się w czasie trwania służby wojskowej. Choroby

wymienione w tym załączniku uwzględniane są tylko w przypadku ustalania świad-

czeń rentowych. Wydana w sprawie o rentę opinia lekarska podlegała ocenie w po-

stępowaniu o rentę inwalidy wojskowego. W niniejszym postępowaniu nie było po-

trzeby dokonania takiej oceny, skoro choroby wymienione w załączniku nr 2 nie sta-

nowią podstawy do przyznania świadczeń odszkodowawczych. Nie było też potrzeby

przeprowadzania dowodu z akt sprawy, w której została wydana ta opinia.

W obu opiniach nie ma sprzeczności co do rozpoznania zmian chorobowych,

rozpoznanie to nie jest również kwestionowane przez wnioskodawcę. Nie było zatem

potrzeby ustnego wyjaśnienia opinii ani przeprowadzenia dowodu z opinii innych bie-

głych. W konsekwencji nie zostały naruszone przepisy postępowania wskazane w

kasacji.

Z tych przyczyn Sąd Najwyższy w oparciu o przepis art. 39312

KPC oddalił ka-

sację jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw.

5

Na podstawie § 21 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 12 grudnia

1997 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz opłat za czynności radców

prawnych (Dz.U. Nr 154, poz. 1013) przyznano adwokatowi z urzędu koszty nieopła-

conej pomocy prawnej.

========================================