I KZP 43/00

UCHWAŁA Z DNIA 13 GRUDNIA 2000 R.

I KZP 43/2000

Zawarte w art. 278 § 5 k.k. sformułowanie „przepisy § 1, 3 i 4 stosuje się

odpowiednio”, oznacza zastosowanie do wypadku kradzieży energii, wyłącznie

znamion przestępstwa kradzieży i przewidzianych za to przestępstwo sankcji.

Przepis art. 119 § 1 k.w., w którym przedmiot czynności wykonawczej określo-

ny został jako „cudza rzecz ruchoma”, nie ma zatem zastosowania do kradzieży

energii.

Przewodniczący: sędzia SN J. Bratoszewski.

Sędziowie SN: W. Kozielewicz, E. Strużyna (sprawozdawca).

Prokurator Prokuratury Krajowej: R. Stefański.

Sąd Najwyższy w sprawie Jana W., po rozpoznaniu, przekazanego na

podstawie art. 441 §1 k.p.k., przez Sąd Okręgowy w O., postanowieniem z dnia

17 sierpnia 2000 r., zagadnienia prawnego wymagającego zasadniczej wykładni

ustawy:

Czy zawarty w przepisie art. 278 § 5 k.k. zwrot „stosuje się odpowiednio” nale-

ży rozumieć w ten sposób, że powyższy przepis ma zastosowanie jedynie do

kradzieży energii o ustalonej wartości powyżej 250 zł.?

uchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.

U Z A S A D N I E N I E

Zagadnienie prawne przedstawione Sądowi Najwyższemu do rozstrzy-

gnięcia sformułowane zostało przez Sąd Okręgowy w O. w postępowaniu odwo-

2

ławczym, toczącym się z powodu zażalenia wniesionego przez prokuratora na

postanowienie Sądu Rejonowego w O. o zwrocie sprawy prokuratorowi w celu

uzupełnienia dochodzenia.

Sąd Rejonowy w O., postanowieniem wydanym na podstawie art. 345 § 1

k.p.k. przekazał sprawę prokuratorowi w celu usunięcia istotnych braków po-

stępowania przygotowawczego, poprzez ustalenie i wskazanie wartości energii

elektrycznej stanowiącej przedmiot czynu zakwalifikowanego w akcie oskarże-

nia jako występek określony w art. 278 § 5 k.k., polegającego na podłączeniu

przez oskarżonego instalacji elektrycznej w mieszkaniu do instalacji klatki

schodowej w piwnicy budynku i kradzieży energii elektrycznej o nieustalonej

wartości.

Zdaniem Sądu Okręgowego okoliczności przytoczonego stanu faktyczne-

go nasuwają wątpliwość, czy wypadki kradzieży energii elektrycznej o wartości

nie przekraczającej 250,- złotych stanowią wykroczenie, czy przestępstwo okre-

ślone w art. 278 §5 k.k.

Sąd Okręgowy dostrzega, że ustawodawca zastępując w kodeksie karnym

z 1997 r. zwrot „mienie ruchome”, pojęciem „rzecz ruchoma” w rozumieniu

przyjętym w prawie cywilnym (art. 45 k.c.), wprowadził równocześnie (w art.

278 § 5 k.k.) odrębne typy kradzieży cudzego mienia, tzn. karty do bankomatu

oraz energii, do których pojęcia „rzeczy ruchomej” odnieść nie można. Ponie-

waż jednak, w przeciwieństwie do karty uprawniającej do podjęcia pieniędzy z

automatu bankowego, w przypadku kradzieży energii możliwe jest ustalenie

wartości przedmiotu przestępstwa, pojawia się wątpliwość, czy zwrot nakazują-

cy „odpowiednie stosowanie”, w przypadku kradzieży energii, przepisów o kra-

dzieży „rzeczy ruchomej” - które wchodzą w grę gdy wartość przedmiotu kra-

dzieży przekracza 250,- złotych - nie oznacza konieczności kwalifikowania wy-

padków kradzieży energii o wartości nie przekraczającej 250,- złotych jako wy-

kroczenia.

3

Sąd przypomina, że w okresie bezpośrednio poprzedzającym wprowadze-

nie omawianej regulacji karnej, kradzież energii elektrycznej, niezależnie od jej

wartości, stanowiła jedynie wykroczenie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kodeks karny z 1997 r., oprócz typu podstawowego, określonego w art.

278 § 1, przewiduje w art. 278 § 5 odrębny typ kradzieży, którego przedmiotem

jest energia oraz karta uprawniająca do podjęcia pieniędzy z automatu banko-

wego.

Wprowadzona w określeniu typu podstawowego przestępstwa kradzieży

zmiana terminologiczna, polegająca na zastąpieniu sformułowania „cudze mie-

nie ruchome” pojęciem „cudza rzecz ruchoma”, spowodowała konieczność wy-

odrębnienia szczególnego typu kradzieży, której przedmiot obejmowany był do-

tychczas w praktyce sądowej i piśmiennictwie terminem „mienie ruchome”. Do

pojęcia „mienie ruchome” zaliczano, oprócz rzeczy, także energię oraz inne

przedmioty majątkowe, których wartość można było wyrazić w pieniądzu.

Przedmiotem bezpośredniego działania sprawcy przestępstwa kradzieży,

określonego w art. 278 § 1 k.k., jest natomiast wyłącznie „rzecz ruchoma”, a

więc zgodnie z definicją zawartą w art. 45 k.c. - przedmiot materialny, wyod-

rębniony, mogący samodzielnie występować w obrocie oraz przedstawiający

wartość majątkową.

Odrębnie natomiast został określony przedmiot przestępstwa kradzieży w

art. 278 § 5 k.k. Przedmiotem czynności wykonawczej typu przestępstwa kra-

dzieży wyodrębnionego w art. 278 § 5 k.k., nie jest bowiem „rzecz ruchoma” w

ujęciu prawa cywilnego, ale, w przypadku kradzieży energii, odpowiedni nośnik

energii, podlegający pomiarowi zarówno co do ilości, jak i jakości.

Kradzież energii została wyodrębniona, „gdyż nie obejmuje jej nazwa

>cudza rzecz ruchoma<”, jak wyjaśnia to uzasadnienie rządowego projektu ko-

deksu karnego (por. Nowe kodeksy karne z 1997 r. z uzasadnieniami, Warszawa

1997, s. 206).

4

Wyodrębniając szczególny typ przestępstwa, kryminalizującego kradzież

energii (oraz karty uprawniającej do podjęcia pieniędzy z automatu bankowego),

ustawodawca, przez wprowadzenie do treści tego przepisu formuły odpowied-

niego stosowania przepisów art. 278 § 1, 278 § 3 i 278 § 4, dokonał zabiegu re-

dakcyjnego, mającego na celu skrócenie tekstu prawnego przepisu art. 278 § 5

k.k.

W piśmiennictwie zwraca się uwagę, że wprowadzenie do normy karnej

formuły redakcyjnej „odpowiedniego stosowania” nie zawsze pozwala na pre-

cyzyjne ustalenie zakresu zastosowania przepisu, który uzupełniony został tą

formułą, przez inne przepisy ustawy karnej (por. Z. Siwik, Systematyczny ko-

mentarz do ustawy karnej skarbowej. Część ogólna, Wrocław 1993, s. 58 i n.;

M. Dąbrowska-Kardas i P. Kardas w: Kodeks karny. Część szczególna, pod

red. A. Zolla, Komentarz do k.k., t. 3, 1999, s. 16).

W literaturze wymienia się trzy sposoby odpowiedniego stosowania

przepisów, a mianowicie:

- stosowanie wymienionych przepisów wprost, bez jakichkolwiek zmian

czy modyfikacji;

- z dokonaniem w ich brzmieniu zmian dostosowujących je do wypadków

przewidzianych w przepisie zawierającym odesłanie; oraz

- sytuacje, w których wymienione, jako podlegające odpowiedniemu sto-

sowaniu przepisy nie mogą być zastosowane (są bowiem albo bezprzedmiotowe

albo sprzeczne).

Wprowadzenie do art. 278 § 5 k.k. sformułowania „przepisy § 1, 3 i 4 sto-

suje się odpowiednio” rzeczywiście nie ułatwia precyzyjnego ustalenia zakresu

stosowania wymienionych przepisów

W przedmiotowej sprawie formuła odpowiedniego stosowania przepisów

dotyczących podstawowego typu kradzieży do kradzieży energii elektrycznej

polegać jednak winna na wykorzystaniu przepisów wymienionych w art. 287

5

§ 5, przez odpowiednią ich modyfikację, dostosowującą ich treść normatywną

do szczególnych typów kradzieży wymienionych w cyt. przepisie.

Zawarty w art. 278 § 5 zwrot „przepisy § 1, 3 i 4 stosuje się odpowied-

nio”, oznacza zastosowanie znamion przestępstwa kradzieży i przewidzianych

za to przestępstwo sankcji do wypadku kradzieży energii. Zastosowanie oma-

wianej formuły wpływa zatem na opis czynu zabronionego polegającego na kra-

dzieży energii w taki sposób, że w art. 278 § 1 zamiast określenia przedmiotu

czynności wykonawczej jako „cudzej rzeczy ruchomej” wprowadza się przed-

miot w postaci „energii”, natomiast pozostała treść przepisu nie ulega zmianie.

Stosownym modyfikacjom, w przypadku kradzieży energii, podlegać winny

także przepisy art. 278 § 3 i art. 278 § 4. Formuła odpowiedniego zastosowania

oznacza tu możliwość zakwalifikowania czynu polegającego na kradzieży ener-

gii jako wypadku mniejszej wagi (§ 3), a także kryminalizację czynu polegają-

cego na kradzieży energii na szkodę osoby najbliższej (§ 4).

Tego rodzaju poglądy wyrażone zresztą zostały w literaturze (M. Dą-

browska-Kardas i P. Kardas, op. cit. s.17-18).

Omawiana formuła nie stwarza natomiast podstawy do stosowania, w

wypadku kradzieży energii o wartości nie przekraczającej 250,- złotych, przepi-

su art. 119 § 1 kodeksu wykroczeń. Przedmiotem czynności wykonawczej wy-

kroczenia określonego w art. 119 § 1 k.w. jest bowiem wyłącznie „cudza rzecz

ruchoma, jeżeli jej wartość nie przekracza 250,- złotych”. W Kodeksie wykro-

czeń brak odniesienia do tego rodzaju przedmiotu jak energia czy karta do ban-

komatu. Zakwalifikowanie kradzieży energii o wartości nie przekraczającej

250,- złotych, jako wykroczenia, wyłącza więc klauzula lex specialis derogat

legi generali.

Przepis art. 119 § 1 k.w., w którym przedmiot czynności wykonawczej

określony został odrębnie, nie ma zatem zastosowania do kradzieży energii.

6

Powyższe stanowisko jest zgodne z poglądami prezentowanymi w tej

kwestii w piśmiennictwie (por. J. Wojciechowski, Kodeks wykroczeń. Komen-

tarz. Orzecznictwo, Warszawa 1999, s. 165; B. Michalski, Przestępstwa prze-

ciwko mieniu, Rozdział XXXV Kodeksu karnego. Komentarz, Warszawa 1999,

s. 78; podobny wniosek nasuwają rozważania O. Górniok, odnoszące się do pro-

jektowanej nowelizacji Kodeksu wykroczeń, por. Zmiany dotyczące przestępstw

przeciwko mieniu w: Nowa kodyfikacja karna, Kodeks karny, Krótkie komenta-

rze, z. 7, wyd. Min. Spr., Warszawa, 1998, s. 55-56).

Nie bez znaczenia dla zajęcia stanowiska w omawianej sprawie, jest także

argument podniesiony we wniosku Prokuratury Krajowej. Zdaniem Autora tego

wniosku, nie może być mowy o tzw. przepołowieniu przestępstwa kradzieży

energii, ze względu na fakt, iż ten sam przepis (art. 278 § 5 k.k.) kryminalizuje

kradzież karty do podjęcia pieniędzy z automatu bankowego, której wartość,

jako przedmiotu przestępstwa kradzieży, nigdy nie przekroczy 250,- złotych.

Gdyby zatem założyć, że omawiany przepis kryminalizuje jedynie kradzież

energii, której wartość przekracza 250,- złotych, brak byłoby racjonalnych prze-

słanek do wprowadzenia do tego przepisu przedmiotu ochrony w postaci karty

do bankomatu.

Z tych względów Sąd Najwyższy uchwalił jak na wstępie.