III CZP 43/00

Uchwała z dnia 13 grudnia 2000 r., III CZP 43/00

Przewodniczący: Sędzia SN Andrzej Wypiórkiewicz

Sędziowie SN: Henryk Pietrzkowski (sprawozdawca), Marek Sychowicz

Sąd Najwyższy przy udziale Prokuratora Prokuratury Krajowej Piotra

Wiśniewskiego w sprawie z wniosku S.Z., spółki z o.o. w Z. o wpis do rejestru

handlowego, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym dnia 13 grudnia 2000 r.

zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy w Katowicach

postanowieniem z dnia 29 sierpnia 2000 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 390

k.p.c.:

„Czy zasób majątkowy Spółdzielni obejmujący rzeczy i prawa majątkowe

wnoszony na pokrycie podwyższenia kapitału zakładowego Spółki z ograniczoną

odpowiedzialnością ma zdolność aportową jako przedsiębiorstwo w rozumieniu art.

55 k.c.?”

podjął następującą uchwałę:

Dopuszczalne jest wniesienie przez spółdzielnię spożywców do spółki z

ograniczoną odpowiedzialnością aportu w postaci przedsiębiorstwa, chyba że

przedsiębiorstwo to stanowi cały majątek spółdzielni, niezbędny do

prowadzenia wspólnej działalności gospodarczej.

Uzasadnienie

Wnioskodawczyni S.Z., spółka z o.o., której kapitał zakładowy w kwocie 4000

zł pokryty został gotówką przez jej założyciela i jedynego udziałowca "Społem"

Powszechną Spółdzielnię Spożywców w Z., domagała się wpisu podwyższenia

kapitału zakładowego, którego nowe udziały w liczbie 190 131, każdy po 50 zł.,

objęte zostały przez Spółdzielnię i pokryte aportem w postaci jej przedsiębiorstwa.

Według dokonanych w sprawie ustaleń, zmiana umowy spółki przez

podwyższenie kapitału zakładowego, jego pokrycie wkładem niepieniężnym w

postaci przedsiębiorstwa Spółdzielni i objęcie przez nią podwyższonego kapitału,

nastąpiła na podstawie uchwały nadzwyczajnego zgromadzenia wspólników spółki

z dnia 20 września 1999 r., podjętej przy uwzględnieniu uchwały nadzwyczajnego

zebrania przedstawicieli Spółdzielni, zobowiązującej zarząd do utworzenia spółki z

ograniczoną odpowiedzialnością i wniesienia do niej przedsiębiorstwa.

Sąd Rejonowy w Katowicach odmówił dokonania w rejestrze handlowym

wpisu zmian wynikających z tej umowy, a Sąd Okręgowy w Katowicach,

rozpoznając apelację, przedstawił do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu

przytoczone na wstępie uchwały zagadnienie prawne budzące poważne

wątpliwości.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Z ustaleń poczynionych w sprawie wynika, że nie zostały objęte umową o

podwyższeniu kapitału zakładowego spółki udziały spółdzielni w spółce, a także

udziały spółdzielców, które odzwierciedla fundusz udziałowy, pozostający dalej w

spółdzielni. Na gruncie takich ustaleń uzasadnione jest stwierdzenie, że wniesienie

do spółki – tytułem aportu na pokrycie podwyższonego kapitału zakładowego –

przedsiębiorstwa spółdzielczego nie spowodowało ustania podmiotowości

Spółdzielni, ani też nie doprowadziło do, niedopuszczalnego w świetle

obowiązującego prawa, przekształcenia spółdzielni w spółkę kapitałową. Wniosek

ten, przeciwny przyjętemu przez Sąd Rejonowy, nie usuwa jednak wątpliwości

powziętych przez Sąd Okręgowy. Treść sformułowanego zagadnienia prawnego

wskazywałaby, że dotyczą one tylko kwestii, czy przedsiębiorstwo spółdzielcze ma

zdolność aportową; w istocie zagadnienie prawne sprowadza się – co wyraźnie

wynika z jego uzasadnienia – do kwestii, czy spółdzielnia może wnieść

przedsiębiorstwo tytułem aportu do spółki z ograniczoną odpowiedzialnością.

Zdolność aportowa przedsiębiorstwa, a więc możliwość jego wniesienia

tytułem wkładu na pokrycie udziałów w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością,

jest powszechnie przyjmowana w piśmiennictwie prawniczym. W tej kwestii

wypowiedział się także Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 22 maja 1996 r., III CZP

49/96 (OSNC 1996, nr 9, poz. 119), w której stwierdził, że dopuszczalne jest objęcie

udziałów w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością na zasadzie współwłasności

łącznej, w następstwie podwyższenia kapitału zakładowego wskutek wniesienia

aportu w postaci przedsiębiorstwa spółki cywilnej przez jej wyłącznych wspólników.

W uzasadnieniu tej uchwały Sąd Najwyższy zaznaczył, że bez znaczenia jest,

w jakiej formie prawnej prowadzone jest przedsiębiorstwo. Podzielając to

zapatrywanie wyjaśnić należy, że ustawodawca przyjął tzw. ekonomiczną

koncepcję przedsiębiorstwa jako kompleksu majątkowego przeznaczonego do

realizacji określonych zadań gospodarczych (art. 55-1

k.c.). Zgodnie z art. 55-2

k.c.,

czynność prawna mająca za przedmiot przedsiębiorstwo obejmuje wszystko, co

wchodzi w jego skład, chyba że co innego wynika z treści czynności prawnej albo z

przepisów szczególnych. Z przytoczonych przepisów wynika, że przedsiębiorstwo

jest samodzielnym przedmiotem obrotu. Przyjąć zatem należy, że może ono być

przedmiotem czynności prawnej wniesienia w formie aportu do spółki z ograniczona

odpowiedzialnością, przy czym przedsiębiorstwo nie musi wyczerpywać całego

majątku podmiotu prowadzącego określoną aktywność gospodarczą.

Wszystkie te stwierdzenia i wnioski odnieść należy do przedsiębiorstwa

spółdzielczego. Brak jest bowiem argumentów, które uzasadniałyby odmienne jego

traktowanie, jeśli odpowiada zakresowi pojęciowemu art. 55-1

k.c. Konkludując ten

wątek rozważań, należy dojść do wniosku, że przedsiębiorstwo spółdzielni

spożywców ma zdolność aportową.

Na tle tego stwierdzenia rodzi się, zasygnalizowane na wstępie, najistotniejsze

– z punktu widzenia przedstawionego zagadnienia prawnego – pytanie, czy

spółdzielnia spożywców może wnieść przedsiębiorstwo tytułem aportu do spółki

z ograniczoną odpowiedzialnością. Odpowiedzi na to pytanie poszukiwać należy w

przepisach ustawy z dnia 16 września 1982 r. – Prawo spółdzielcze (jedn. tekst:

Dz.U. z 1995 r. Nr 54, poz. 288 ze zm.) oraz wydanym na jej podstawie statucie

spółdzielni.

Z przepisów ogólnych Prawa spółdzielczego wynika, że zasadniczym celem

spółdzielni jest prowadzenie działalności gospodarczej i zaspokojenie w ten sposób

potrzeb jej członków (art. 1). Majątek spółdzielni w sensie ekonomicznym należy do

prywatnej, a nie uspołecznionej formy własności (art. 3). Cechą istotną zrzeszenia

będącego spółdzielnią jest samorządność, a więc możność decydowania o swoich

sprawach w granicach określonych przez prawo i zarządzania tymi sprawami w

sposób demokratyczny, dający wszystkim członkom faktyczną możność udziału w

nim, przy zachowaniu pełnej równości dla każdego (art. 36-38). Spółdzielnia

prowadzi działalność gospodarczą na zasadach rachunku ekonomicznego przy

zapewnieniu korzyści członkom (art. 67).

Dążenie do osiągnięcia wskazanych celów ustawowych spółdzielni może

przejawiać się w różny sposób, chociażby przez wniesienie wpisowego oraz

udziałów, stanowiących pierwotne źródło majątku. Istotna z omawianego punktu

widzenia jest niewątpliwie wspólna działalność gospodarcza spółdzielni. Z

przepisów Prawa spółdzielczego nie wynika jednak, aby wyodrębniona masa

majątkowa (przedsiębiorstwo) miała być warunkiem koniecznym powstania

i istnienia spółdzielni, a nawet nie stanowi podstawy jej działalności. Prowadzi to do

wniosku, że przedsiębiorstwo spółdzielcze jako zorganizowany zespół składników

materialnych i niematerialnych nie musi funkcjonować w ramach struktury

spółdzielni oraz że spółdzielnia, wyzbywając się zasobu majątkowego

stanowiącego przedsiębiorstwo w rozumieniu art. 55-1

k.c., nie pozbawia się

możliwości w zakresie realizacji celów, wynikających z ustawy i statutu spółdzielni.

Może się nawet okazać, że pełne ich osiągnięcie będzie możliwe, gdy

przedsiębiorstwo spółdzielcze uwolnione zostanie od wewnętrznych spółdzielczych

mechanizmów, które ograniczają jego sprawność na rynku i są źródłem słabości.

Jeśli ponadto uwzględni się, że o kierunkach rozwoju działalności gospodarczej

oraz społecznej i kulturalnej spółdzielni decydują – zgodnie z zasadą

samorządności – jej członkowie, to za dopuszczalne uznać należy wniesienie przez

spółdzielnię spożywców do spółki z ograniczoną odpowiedzialnością aportu w

postaci przedsiębiorstwa.

Gdyby się jednak okazało, że przedsiębiorstwo spółdzielcze wyczerpuje cały

majątek spółdzielni, możliwość taką należałoby wyłączyć. Samorządność

spółdzielni, a więc możność decydowania o swoich sprawach, ograniczona jest

prawem. Zgodnie z Prawem spółdzielczym, spółdzielnia jest zrzeszeniem osób,

które – jak już podkreślono – prowadzi działalność gospodarczą. Obligatoryjność jej

prowadzenia przez spółdzielnię wynika nie tylko z art. 1, ale także z przepisów

działu VII Prawa spółdzielczego, poświęconego gospodarce spółdzielni. Wyzbycie

się przedsiębiorstwa spółdzielczego, które stanowi cały majątek spółdzielni,

niezbędny do prowadzenia wspólnej działalności gospodarczej, spowodowałoby

niemożność jej prowadzenia. Nie ulega wątpliwości, że organizacja nie prowadząca

takiej działalności, mimo posiadania innych cech charakterystycznych dla

spółdzielni, nie jest spółdzielnią.

Z przytoczonych względów Sąd Najwyższy, na podstawie art. 390 k.p.c.,

rozstrzygnął przedstawione zagadnienie prawne, jak w uchwale.