III RN 45/00

Postanowienie z dnia 5 stycznia 2001 r.

III RN 45/00

Na decyzję o odmowie przyznania stypendium naukowego przysługuje

skarga do Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Przewodniczący SSN Andrzej Wróbel (sprawozdawca), Sędziowie SN: Jerzy

Kwaśniewski, Andrzej Wasilewski.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 5 stycznia 2001 r. sprawy ze skargi

Pawła O. na decyzję Prorektora Akademii [...] w K. z dnia 30 grudnia 1998 r. w

przedmiocie odmowy przyznania stypendium naukowego, o rentę z tytułu niezdolno-

ści do pracy, na skutek rewizji nadzwyczajnej Prezesa Naczelnego Sądu Administra-

cyjnego [...] na postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego-Ośrodka Zamiej-

scowego w Krakowie z dnia 9 lipca 1999 r. [...]

u c h y l i ł zaskarżone postanowienie.

U z a s a d n i e n i e

Prodziekan Wydziału Elektroniki, Automatyki, Informatyki i Elektroniki Akade-

mii [...] w K. decyzją z dnia 25 listopada 1998 r. odmówił przyznania Pawłowi O. sty-

pendium za wyniki w nauce w roku akademickim 1997/1998 z powodu nieprzedłoże-

nia indeksu w dziekanacie Wydziału do dnia 30 września 1998 r.

Prorektor Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie decyzją z dnia 30 grudnia

1998 r. utrzymał w mocy decyzję zaskarżoną przez Pawła O.

Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie-Ośrodek Zamiejscowy w Krako-

wie postanowieniem z dnia 9 lipca 1999 r. [...] odrzucił skargę Pawła O. na powyższą

decyzję organu drugiej instancji.

W ocenie Sądu przepis art. 161 ustawy z dnia 12 września 1990 r. o szkol-

nictwie wyższym (Dz.U. Nr 65, poz. 358 ze zm.) jest bez wątpienia przepisem „bar-

dziej szczegółowym” od generalnej klauzuli art. 16 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 11 maja

1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz.U. Nr 74 poz. 368 ze zm.). Art.

2

161 ustawy o szkolnictwie wyższym ustalił zamknięty katalog rozstrzygnięć szkół

wyższych, które podlegają kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego. Dlatego

wnioskując a contrario należy przyjąć, stwierdził Sąd, że wszystkie pozostałe rozs-

trzygnięcia organów szkół wyższych nie są objęte kognicją Naczelnego Sadu Admi-

nistracyjnego. Sąd jest zdania, że „ustalenia organów szkół wyższych w sprawach

stypendialnych” nie zostały przez ustawodawcę poddane kontroli Naczelnego Sądu

Administracyjnego, bowiem przepis art. 152 ustawy regulujący stypendia naukowe

przyznawane studentom ani żaden z przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z

dnia 22 stycznia 1991 r. w sprawie warunków, form, trybu przyznawania i wypłacania

oraz wysokości świadczeń pomocy materialnej dla studentów studiów dziennych

(Dz.U. Nr 9, poz. 32) nie został wymieniony w art. 161 ustawy o szkolnictwie wyż-

szym.

Prezes Naczelnego Sądu Administracyjnego zaskarżył powyższe postanowie-

nie rewizją nadzwyczajną, w której zarzucił rażące naruszenie art. 16 ust. 1 pkt 1 ,

art. 20 ust. 3 i art. 27 ust. 2 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym w związku

z art. 2, 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i wniósł o

uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Naczelnemu Sądowi Admini-

stracyjnemu-Ośrodkowi Zamiejscowemu w Krakowie do ponownego rozpoznania. W

ocenie Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego z zasady demokratycznego

państwa prawnego ( art. 2 Konstytucji) wynika dyrektywa interpretacyjna zakazująca

zawężającej wykładni prawa do sądu ustanowionego w art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2

Konstytucji RP. Potwierdzają to orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, Sądu Naj-

wyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zdaniem Prezesa Naczelnego

Sądu Administracyjnego przepis art. 161 ustawy o szkolnictwie wyższym budzi wątp-

liwości interpretacyjne. Redakcja tego przepisu może wskazywać, że w sprawach

indywidualnych studentów i nadzoru nad działalnością uczelnianych organów samo-

rządu studenckiego stosuje się przepisy KPA, lecz nie przysługuje skarga do NSA,

zaś w innych sprawach, wymienionych w zdaniu drugim, do których nie stosuje się

przepisów KPA – skarga do NSA przysługuje. Podział taki nie jest, zdaniem Prezesa

Naczelnego Sądu Administracyjnego, uzasadniony. W sprawach, o których mowa w

art. 141 ust. 5, 148 i 159 ust. 2 i 5 ustawy o szkolnictwie wyższym, wskazanych w art.

161 tej ustawy jako zaskarżalne do Naczelnego Sądu Administracyjnego w trybie i na

zasadach określonych w KPA, sama ustawa o szkolnictwie wyższym – w rozdziale 2

Samorząd i organizacje studenckie - ustaliła tryb postępowania i z tego względu

3

konieczna była wyraźna regulacja prawna, że także w tych sprawach przysługuje

skarga do NSA. Takiej między innymi sytuacji dotyczy przepis art. 16 ust. 2 ustawy o

Naczelnym Sądzie Administracyjnym. W ocenie Prezesa Naczelnego Sądu Admini-

stracyjnego z przepisu art. 161 ustawy o szkolnictwie wyższym nie wynika, że podle-

gają zaskarżeniu tylko sprawy określone w jego zdaniu drugim, lecz że decyzje wy-

dane w tych sprawach, mimo odrębnego trybu postępowania, także podlegają zas-

karżeniu do NSA. Wyraźny „zapis” w ustawie, iż do decyzji podjętych przez organy

uczelni w indywidualnych sprawach studenckich stosuje się odpowiednio przepisy

KPA i brak w art. 19 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym wyłączenia tego

rodzaju spraw spod właściwości sądu administracyjnego oznacza, iż podlegają one

zaskarżeniu do tego Sądu zgodnie z przepisem art. 16 ust. 1 pkt 1 i art. 20 ust. 3

ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym. Wykładnia taka odpowiada konstytu-

cyjnej zasadzie prawa do sądu, a ponadto jest wykładnią ustawy w zgodzie z Kons-

tytucją.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W rozpoznawanej sprawie jest sporne, czy decyzja organu szkoły wyższej

odmawiająca przyznania studentowi stypendium za wyniki w nauce, podlega zaskar-

żeniu do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Rozstrzygnięcie tej kwestii wymaga

uprzedniego rozważenia charakteru prawnego tej decyzji oraz relacji zachodzących

między przepisem art. 161 ustawy z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyż-

szym (Dz.U. Nr 65, poz. 358 ze zm.) a przepisem art. 16 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia

11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz.U. Nr 74, poz. 368 ze

zm.).

Odnośnie do pierwszego z tych zagadnień prawnych należy wskazać, że

zgodnie z przepisem art. 152 ust. 1 ustawy o szkolnictwie wyższym studentowi przy-

sługuje prawo do pomocy materialnej, w tym także do stypendium socjalnego, ze

środków przeznaczonych na ten cel w budżecie państwa. Prawo do pomocy mate-

rialnej w rozumieniu powyższego przepisu ustawy obejmuje także prawo do świad-

czeń w postaci stypendium za wyniki w nauce ( § 1 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Rady

Ministrów dnia 22 stycznia 1991 r. w sprawie warunków, form, trybu przyznawania i

wypłacania oraz wysokości świadczeń pomocy materialnej dla studentów studiów

dziennych, które jest przyznawane na zasadach i w trybie określonym w tym rozpo-

4

rządzeniu. Nie ulega wątpliwości, że rozstrzygnięcie organu szkoły wyższej w

przedmiocie stypendium za wyniki w nauce jest decyzją administracyjną, do której

stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego ( art.

161 zdanie pierwsze ustawy). Jest bowiem bezsporne, że przedmiotem takiego roz-

strzygnięcia jest sprawa indywidualna (prawo do stypendium za wyniki w nauce),

której załatwienie należy do właściwości organu administracji publicznej w znaczeniu

funkcjonalnym (organu szkoły wyższej), zaś samo rozstrzygnięcie ma formę decyzji

administracyjnej w rozumieniu art. 104 i 107 Kodeksu postępowania administracyj-

nego.

Odnośnie zaś do relacji między przepisem art. 161 zdanie drugie ustawy sta-

nowiącym, że „na decyzje ostateczne w sprawach, o których mowa w art. 141 ust. 5,

art. 148 i art. 159 ust. 2 i 5, przysługuje skarga do Naczelnego Sądu Administracyj-

nego w trybie i na zasadach określonych w Kodeksie postępowania administracyjne-

go” a przepisem art. 16 ust. 1 pkt 1 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym,

który przewiduje, iż sąd orzeka w sprawach skarg na decyzje administracyjne, należy

stwierdzić, że błędny jest pogląd Sądu wyrażony w uzasadnieniu zaskarżonego wy-

roku, jakoby przepis art. 161 ustawy o szkolnictwie wyższym był bez wątpienia prze-

pisem bardziej szczegółowym od klauzuli generalnej zawartej w wymienionym prze-

pisie ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym. Przeciwnie, należy stwierdzić,

że relacje między tymi przepisami nie mogą być rozpatrywane w kategoriach lex

specialis- lex generalis, bowiem przyjęcie tego błędnego założenia prowadziłoby nie-

uchronnie do wniosku, że w sytuacji, gdy przepis ustawy szczególnej przewiduje zas-

karżanie do sądu administracyjnego tylko niektórych, wyraźnie w nim wymienionych,

spraw administracyjnych, to przepis taki zarazem wyłącza dopuszczalność złożenia

do sądu administracyjnego skargi na decyzje administracyjne rozstrzygające sprawy

administracyjne nie wymienione w tym przepisie, lecz uregulowane w tej ustawie

szczególnej. Wnioskowanie przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku

prowadzi ponadto do paradoksalnego wniosku, że przepis art. 161 zdanie drugie

ustawy o szkolnictwie wyższym, którego pierwotnym celem było poszerzenie przed-

miotowego zakresu sądowej kontroli decyzji administracyjnych, jest wykorzystywany

niezgodnie z tym jego celem do bezpodstawnego ograniczania kompetencji Naczel-

nego Sądu Administracyjnego określonych w art. 16 ust. 1 pkt 1 ustawy o Naczelnym

Sądzie Administracyjnym. W przepisie tym przewidziano bowiem (generalną) kom-

petencję tego Sądu do rozpatrywania skarg na decyzje administracyjne, zaś wyjątki

5

od tej zasady określa przepis art. 19 tej ustawy, co oznacza, że niedopuszczalność

zaskarżenia do Naczelnego Sądu Administracyjnego decyzji administracyjnej wyda-

nej w trybie i na zasadach określonych w Kodeksie postępowania administracyjnego

może wynikać wyłącznie z wyraźnego przepisu ustawy szczególnej, np. przewidują-

cej w tym zakresie właściwość sądu powszechnego. Nie ulega natomiast żadnej

wątpliwości, że niedopuszczalności takiej nie można domniemywać. Należy zatem

przyjąć, że wyłączenie decyzji administracyjnych o odmowie przyznania stypendium

za wyniki w nauce z zakresu kontroli wykonywanej przez Naczelny Sąd Administra-

cyjny mogłoby nastąpić na podstawie wyraźnego przepisu ustawowego, co podlega-

łoby jednakże odrębnej ocenie z punktu widzenia konstytucyjności takiego wyłącze-

nia. W rozpoznawanej sprawie, ani przepis art. 161 ustawy o szkolnictwie wyższym,

ani żaden z przepisów ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym nie daje pod-

staw do przyjęcia, że Naczelny Sąd Administracyjny nie jest właściwy w sprawach

skarg na decyzje administracyjne o odmowie przyznania stypendium za wyniki w na-

uce.

Biorąc powyższe pod rozwagę Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.

========================================