I PKN 171/00

Wyrok z dnia 9 stycznia 2001 r.

I PKN 171/00

Od dnia ogłoszenia upadłości przestają pracodawcę obowiązywać prze-

pisy ograniczające możliwość wypowiadania i rozwiązywania umów o pracę, a

ogłoszenie upadłości jest wystarczającą przyczyną wypowiedzenia umowy o

pracę. Od tej chwili niedopuszczalną ingerencją w sprawy związane z proce-

sem upadłościowym byłoby ze strony sądu pracy badanie stopnia zaawanso-

wania postępowania upadłościowego i rozstrzyganie, w jakim momencie po-

winna nastąpić likwidacja określonej działalności, sprzedaż składników mająt-

kowych, zwalnianie poszczególnych pracowników oraz jego kolejność.

Przewodniczący SSN Józef Iwulski, Sędziowie SN: Jadwiga Skibińska-

Adamowicz (sprawozdawca), Barbara Wagner.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 9 stycznia 2001 r. sprawy z powódz-

twa Mieczysława B. przeciwko Syndykowi K. Zakładów Narzędzi Gospodarczych w

K. o przywrócenie do pracy, na skutek kasacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego-

Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Kielcach z dnia 24 listopada 1999 r. [...]

1. o d d a l i ł kasację;

2. oddalił wniosek strony pozwanej o zasądzenie na jej rzecz kosztów postę-

powania kasacyjnego.

U z a s a d n i e n i e

Powód Mieczysław B. wniósł pozew o uznanie za bezskuteczne wypowiedze-

nia umowy o pracę dokonanego dnia 8 lipca 1999 r. przez syndyka K. Zakładów Na-

rzędzi Gospodarczych w K. Wyjaśnił, że jako radny Gminy B. podlegał szczególnej

ochronie przed wypowiedzeniem umowy o pracę, a ponadto pismo zawierające

oświadczenie pracodawcy o wypowiedzeniu zostało mu wręczone dnia 8 lipca 1999

r., chociaż wskazywało bieg okresu wypowiedzenia od 1 lipca 1999 r.

2

Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Końskich wyrokiem z dnia 21 września 1999 r.

oddalił powództwo. Ustalił, że w pozwanych Zakładach od 1994 r. toczy się postępo-

wanie upadłościowe oraz są podejmowane działania zmierzające do likwidacji przed-

siębiorstwa. W celu sprzedaży wyprodukowanych narzędzi syndyk zatrudnił kilku

pracowników, w tym od 1997 r. także powoda. Początkowo powód był zatrudniony na

stanowisku kierownika do spraw normowania i jakości produkcji. W dniu 3 lutego

1999 r. otrzymał wypowiedzenie warunków pracy, w którym na miejsce dotychcza-

sowego stanowiska syndyk zaproponował mu stanowisko dozorcy Muzeum Techniki

w M. Od tego też dnia powód zaczął chorować i korzystał ze zwolnienia lekarskiego.

Wobec tego na stanowisku dozorcy została zatrudniona inna osoba (Lucjan Z.) na

czas określony, do 5 września 1999 r. Ponadto w charakterze dozorcy na czas okre-

ślony do 10 października 1999 r. został zatrudniony Karol N. Do maja 1999 r. zostały

sprzedane nieruchomości stanowiące własność strony pozwanej, z wyjątkiem nieru-

chomości w M., której sprzedaż wymaga zatwierdzenia sędziego komisarza. Pozwa-

ne Zakłady nie prowadzą produkcji ani sprzedaży swoich wyrobów, wobec czego

syndyk masy upadłości wypowiedział pracownikom umowy o pracę z przyczyn doty-

czących zakładu pracy.

Sąd Rejonowy ustalił ponadto, iż powód jest radnym Gminy B. Z tego względu

syndyk zwrócił się do Rady Gminy o zajęcie stanowiska w sprawie wypowiedzenia

powodowi umowy o pracę. Rada Gminy nie podjęła jednak uchwały, gdyż nie otrzy-

mała wyjaśnień dotyczących sytuacji zwalnianych osób oraz sytuacji przedsiębior-

stwa. Jednak zdaniem Sądu Rejonowego, okoliczność ta nie ma znaczenia. Wypo-

wiedzenie powodowi umowy o pracę nastąpiło bowiem na podstawie ustawy z dnia

28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosun-

ków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy, której art. 5 wprowadził ogranicze-

nie ochrony trwałości stosunku pracy przewidzianej w przepisach szczególnych, wy-

łączając tym samym stosowanie art. 25 ust. 2 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samo-

rządzie terytorialnym. W konkluzji Sąd Rejonowy stwierdził, że ogłoszona i zaawan-

sowana likwidacja pracodawcy oraz zniesienie w takiej sytuacji szczególnej ochrony

pracowników przed wypowiedzeniem i rozwiązaniem stosunków pracy sprawiły, że

wypowiedzenie powodowi umowy o pracę było uzasadnione i zgodne z prawem.

Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Kielcach wyrokiem z

dnia 24 listopada 1999 r. oddalił apelację powoda opartą na zarzucie nienależytego

rozważenia przez Sąd pierwszej instancji okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia

3

sprawy, a mianowicie tych, że Rada Gminy B. nie wyraziła zgody na wypowiedzenie

powodowi, będącemu radnym tej Gminy, umowy o pracę oraz że po dokonaniu po-

wodowi wypowiedzenia umowy syndyk zatrudnił osiem osób, co dobitnie świadczy o

możliwości dalszego zatrudniania powoda.

Sąd Okręgowy stwierdził, że wobec ogłoszenia upadłości K. Zakładów Narzę-

dzi Gospodarczych w 1994 r. i sprzedaży całego majątku oraz rozpoczęcia w dniu 5

maja 1999 r. produkcji przez nowego właściciela, zarówno powód jak i inni pracowni-

cy otrzymali wypowiedzenia umów o pracę z przyczyn ekonomicznych dotyczących

zakładu pracy. Decyzja ta była więc koniecznością, której nie mógł ubezskutecznić

fakt, że powód był radnym. W myśl bowiem art. 411

§ 1 KP przepisy przewidujące

szczególną ochronę przed wypowiedzeniem lub rozwiązaniem stosunku pracy, mię-

dzy innymi pracowników będących radnymi, zostają wyłączone w razie ogłoszenia

upadłości pracodawcy.

Od powyższego wyroku powód wniósł kasację, w której jako jej podstawę po-

dał naruszenie art. 233 § 1 KPC wskutek pominięcia przez Sąd Okręgowy jego wyja-

śnień świadczących o tym, że strona pozwana zatrudniła na stałe osoby spoza za-

kładu pracy oraz że stopień zaawansowania likwidacji nie wymagał zwolnienia skar-

żącego, gdyż prawdopodobnie potrwa ona do końca 2000 r. Poza tym powód zarzu-

cił naruszenie art. 1 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasa-

dach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakła-

du pracy wskutek ustalenia, że istniała uzasadniona przyczyna wypowiedzenia po-

wodowi umowy o pracę ze względu na likwidację stanowiska dozorcy, chociaż sta-

nowisko to do tej pory nie zostało zlikwidowane. Wniósł o uchylenie zaskarżonego

wyroku oraz wyroku Sądu pierwszej instancji i przekazanie sprawy do ponownego

rozpoznania.

Strona pozwana wniosła o oddalenie kasacji i zasądzenie na jej rzecz od poz-

wanego kosztów postępowania kasacyjnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zakres postępowania dowodowego w sprawie zależał od faktów, które miały

istotne znaczenie dla jej rozstrzygnięcia (art. 227 KP). Z kolei istotność tych faktów

zależała od przedmiotu postępowania ocenianego z punktu widzenia prawa mate-

rialnego. W sprawie powoda, której przedmiotem było uznanie bezskuteczności wy-

4

powiedzenia umowy o pracę, a potem przywrócenie do pracy, istotne znaczenie

miało to, czy - jak tego wymaga art. 45 § 1 KP - istniała uzasadniona przyczyna wy-

powiedzenia umowy o pracę oraz czy strona pozwana nie naruszyła przepisów o

wypowiadaniu umów o pracę, w tym także przepisów ustanawiających szczególną

ochronę stosunku pracy pracowników ze względu na pełnione przez nich funkcje

związkowe lub społeczne albo znajdujących się w określonej sytuacji życiowej.

Kwestie te zostały właściwie postawione przez Sądy obu instancji i trafnie

przez nie rozstrzygnięte. Sąd drugiej instancji ustalił w szczególności, że przyczyną

wypowiedzenia powodowi umowy o pracę pismem z dnia 28 czerwca 1999 r. była

całkowita sprzedaż K. Zakładów Narzędzi Gospodarczych w K. w maju 1999 r.

Sprzedaż ta była następstwem ogłoszenia upadłości Zakładów w 1994 r. Mimo jed-

nak ogłoszenia upadłości strona pozwana zatrudniała powoda tak długo, jak długo

było to możliwe - na różnych stanowiskach pracy (od dyrektora do spraw produkcji

do dozorcy Muzeum Techniki w M.). Ostatecznie, ze względu na sprzedaż całego

majątku i rozpoczęcie od dnia 5 maja 1999 r. produkcji przez nowego właściciela,

syndyk wypowiedział powodowi umowę o pracę.

Ogłoszenie upadłości pracodawcy, które jest następstwem braku środków fi-

nansowych między innymi na wynagrodzenia dla pracowników, jest uzasadnioną

przyczyną wypowiedzenia umowy o pracę. Ogłoszenie upadłości znosi zarazem

ograniczenia w zakresie wypowiadania przez pracodawcę umów o pracę przewidzia-

ne w art. 38, art. 39 i art. 41 KP oraz w przepisach szczególnych dotyczących

ochrony pracowników przed wypowiedzeniem lub rozwiązaniem umów o pracę. Wy-

nika to wprost z treści art. 411

§ 1 KP, który stanowi, że w razie ogłoszenia upadłości

lub likwidacji pracodawcy nie stosuje się przepisów art. 38, art. 39 i art. 41 ani prze-

pisów szczególnych dotyczących ochrony pracowników przed wypowiedzeniem lub

rozwiązaniem umowy o pracę. Co więcej, według tego przepisu, zwolnienie praco-

dawcy z ograniczeń dotyczących wypowiadania i rozwiązywania umów o pracę nie

zależy od etapu (zaawansowania) procesu likwidacyjnego, lecz wyłącznie od chwili,

w której nastąpiło ogłoszenie upadłości. Według bowiem art. 15 w związku z art. 8 §

2 rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 24 czerwca 1934 r. Prawo upadłościowe

(jednolity tekst: Dz.U. z 2000 r. Nr 114, poz. 1193 ze zm.), datą upadłości jest data

ogłoszenia postanowienia sądu. Skoro więc od chwili ogłoszenia upadłości przestają

pracodawcę obowiązywać przepisy ograniczające możliwość wypowiadania i rozwią-

zywania umów o pracę, to tym samym fakt ogłoszenia upadłości staje się wystar-

5

czającą przyczyną wypowiedzenia pracownikowi umowy o pracę, jeżeli okazał się

rzeczywistą jego przyczyną. Ponadto, skoro zasadność owej przyczyny powstaje w

chwili ogłoszenia upadłości pracodawcy i wskutek ogłoszenia upadłości, to niedo-

puszczalną ingerencją ze strony sądu pracy w sprawy związane z procesem upadło-

ściowym byłoby badanie stopnia zaawansowania postępowania upadłościowego i

rozstrzyganie, w jakim momencie powinna nastąpić likwidacja określonej działalno-

ści, sprzedaż składników majątkowych i zwalnianie poszczególnych pracowników.

Co więcej, jeżeli z powodu ogłoszenia upadłości pracodawcy ustaje szczególna

ochrona pracowników przed wypowiadaniem i rozwiązywaniem umów o pracę –

właśnie dlatego, że ogłoszenie upadłości jest samo w sobie wystarczającą przyczyną

zniesienia tej ochrony – to tym samym ogłoszenie upadłości należy uznać za dosta-

tecznie ważną przyczynę wypowiedzenia umowy o pracę, bez konieczności badania

stanu zatrudnienia, kolejności zwolnień, potrzeby zatrudnienia innych osób na czas

określony lub na innej podstawie niż umowa o pracę itp.

W świetle przedstawionego poglądu nie mogły odnieść skutku zarzuty skarżą-

cego, sprowadzające się do twierdzenia, że Sąd Okręgowy powinien ustalić - czego

nie uczynił - w jakim etapie postępowania upadłościowego została powodowi wypo-

wiedziana umowa o pracę, czy po jego zwolnieniu syndyk zatrudnił „na stałe osoby

spoza upadłego” - jak utrzymywał powód - oraz czy ostatnie stanowisko skarżącego,

tj. dozorcy Muzeum Techniki w M., zostało zlikwidowane czy nie. Bezskuteczność

powyższych zarzutów wynika również stąd, że Sąd Rejonowy poświęcił tym kwe-

stiom wystarczająco dużo uwagi i ustalił, że wobec długotrwałego zwolnienia lekars-

kiego powoda syndyk masy upadłości zmuszony był zatrudnić na stanowisku dozor-

cy inną osobę, lecz zawarł z nią umowę o pracę na czas określony. Poza tym syndyk

zatrudnił na podstawie umowy zlecenia sześć osób na okres 14 dni w celu rozlicze-

nia zarobków pracowników Muzeum Techniki w M. oraz przygotowania do archiwum

akt osobowych pracowników. Sąd Okręgowy nie miał potrzeby powtarzać tych usta-

leń w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, skoro ocenił je jako trafne.

Z przedstawionych względów Sąd Najwyższy oddalił kasację jako niezasadną

(art. 39312

KPC).

========================================