I PKN 176/00

Wyrok z dnia 9 stycznia 2001 r.

I PKN 176/00

Przeniesienie nauczyciela w stan nieczynny (art. 20 ust. 1 ustawy z dnia

26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela, jednolity tekst: Dz.U. z 1997 r. Nr 56,

poz. 357 ze zm.) pogarsza jego sytuację prawną.

Przewodniczący SSN Józef Iwulski, Sędziowie SN: Jadwiga Skibińska-

Adamowicz, Barbara Wagner (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 9 stycznia 2001 r. sprawy z powódz-

twa Alicji M. przeciwko Szkole Podstawowej [...] w S. o uznanie przeniesienia w stan

nieczynny za bezskuteczne, na skutek kasacji powódki od wyroku Sądu Okręgowe-

go-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Kielcach z dnia 27 października 1999

r. [...]

u c h y l i ł zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi Okręgowemu-Są-

dowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Kielcach do ponownego rozpoznania po-

zostawiając temu Sądowi orzeczenie o kosztach postępowania kasacyjnego.

U z a s a d n i e n i e

Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Kielcach wyrokiem z

dnia 27 października 1999 r. [...] oddalił apelację Alicji M. od wyroku Sądu Rejono-

wego-Sądu Pracy w Starachowicach z dnia 29 czerwca 1999 r. [...], oddalającego jej

powództwo o uznanie za bezskuteczne przeniesienia jej w stan nieczynny.

Sąd ustalił, że Alicja M., zatrudniona w Szkole Podstawowej [...] w S., otrzy-

mała w dniu 31 maja 1999 r. pismo przenoszące ją z dniem 1 września 1999 r. w

stan nieczynny w związku ze zmianami organizacyjnymi polegającymi na zmniejsze-

niu liczby oddziałów. Od 14 kwietnia 1999 r. powódka korzystała ze zwolnienia lekar-

skiego. Alicja M. jest członkiem NSZZ „Solidarność” i członkiem Komisji Zakładowej

Pracowników Oświaty i Wychowania w S. Komisja Zakładowa pismem z dnia 25

maja 1999 r. odmówiła zgody na zastosowanie do powódki art. 20 ustawy z dnia 26

2

stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela. W roku szkolnym 1999/2000 w pozwanej szkole

zmniejszyła się liczba oddziałów o jeden. Powódka ukończyła Wyższą Szkołę Peda-

gogiczną w zakresie filologii rosyjskiej o specjalności nauczycielskiej i uczyła języka

polskiego. Tego samego przedmiotu nauczały też Zofia S. i Wanda B. Dokonując

wyboru nauczyciela do przeniesienia w stan nieczynny pracodawca uwzględnił kieru-

nek ukończenia studiów, staż zatrudnienia w zawodzie oraz uzyskiwane oceny

pracy. Zofia S., absolwentka polonistyki, jest nauczycielem mianowanym o 32-letnim

stażu pracy, wykonującym swoje obowiązki w sposób wyróżniający. Wanda B., z wy-

kształcenia polonistka, posiadająca także ukończone kursy w zakresie nauczania

początkowego, matematyki w klasach od 1 - 3, zajęć wychowawczo - profilaktycz-

nych i uprawniający do prowadzenia wycieczek szkolnych, jest zatrudniona w zawo-

dzie od 29 lat, a za wykonywanie obowiązków nauczyciela uzyskała ocenę bardzo

dobrą.

W ocenie Sądu, przeniesienie powódki w stan nieczynny było uzasadnione i

zgodne z przepisami. Pracodawca dokonując tej czynności nie naruszył art. 32

ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych. Powołany przepis wymaga

zgody zarządu zakładowej organizacji związkowej na wypowiedzenie lub rozwiązanie

stosunku pracy z pracownikiem będącym działaczem związkowym. Przeniesienie w

stan nieczynny nie jest żadną z tych czynności. Konsekwencją przeniesienia w stan

nieczynny może być wprawdzie wygaśnięcie stosunku pracy, ale ustanie zatrudnie-

nia w takim przypadku jest ustawowym skutkiem upływu czasu, a nie oświadczenia

woli pracodawcy.

Alicja M. zaskarżyła ten wyrok kasacją. Wskazując jako jej podstawę narusze-

nieprawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 32

ust. 1 i 2 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych, wniosła o uchyle-

nie zaskarżonego wyroku i uznanie przeniesienia jej w stan nieczynny za bezsku-

teczne, ewentualnie o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi drugiej instancji

do ponownego rozpoznania, w każdym przypadku z zasądzeniem od strony pozwa-

nej kosztów zastępstwa procesowego. Sąd błędnie zastosował do niewadliwie usta-

lonego stanu faktycznego art. 32 ust. 1 ustawy o związkach zawodowych, nie oce-

niając go w kontekście ust. 2. Według art. 32 ust. 2 tej ustawy pracodawca nie może

bez zgody zarządu zakładowej organizacji związkowej zmienić jednostronnie warun-

ków pracy i płacy na niekorzyść pracownika będącego członkiem zarządu zakłado-

wej organizacji związkowej w czasie trwania mandatu oraz w okresie jednego roku

3

po jego wygaśnięciu. Zdaniem pełnomocnika skarżącej, przeniesienie nauczyciela w

stan nieczynny należy traktować jako „jednostronne wypowiedzenie przez pracodaw-

cę warunków pracy i płacy (tzw. wypowiedzenie zmieniające)”. Przeniesienie w stan

nieczynny jest jednostronną zmianą warunków pracy na niekorzyść nauczyciela, któ-

rej w stosunku do działacza związkowego nie można dokonać bez zgody zarządu

zakładowej organizacji związkowej.

W odpowiedzi na kasację strona pozwana wniosła o jej oddalenie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kasacja Alicji M. jest usprawiedliwiona. Art. 32 ustawy z dnia 23 maja 1991 r.

o związkach zawodowych (Dz.U. Nr 55, poz. 234 ze zm.) chroni trwałość stosunku

pracy członka zarządu zakładowej organizacji związkowej poprzez wymóg uzyskania

zgody tego zarządu na wypowiedzenie i rozwiązanie stosunku pracy (ust. 1) oraz

jednostronną zmianę treści stosunku pracy (warunków pracy i płacy) na niekorzyść

pracownika (ust. 2). Przedmiotem ochrony prawnej jest trwałość stosunku pracy, nie-

zależnie od podstawy jego nawiązania. Przeniesienie w stan nieczynny jest jednym

ze sposobów zmiany stosunku pracy z mianowania. Jest czynnością jednostronną

pracodawcy. Zbędne jest przeto, w celu uzasadnienia twierdzenia, że art. 32 ust. 2

ustawy o związkach zawodowych ma zastosowanie do przeniesienia nauczyciela w

stan nieczynny, odwoływanie się do art. 42 KP, dotyczącego zmiany warunków pracy

i płacy wynikających z umowy o pracę.

Przewidziane w art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczy-

ciela (jednolity tekst: Dz.U. z 1997 r. Nr 56, poz. 357 ze zm.) przeniesienie nauczy-

ciela w stan nieczynny pogarsza jego sytuację w porównaniu z tą, w jakiej znajdował

się wykonując pracę. Decydują o tym nie tyle nawet warunki pracy i płacy w okresie

trwania stanu nieczynnego, ile fakt, że po upływie sześciu miesięcy pozostawania w

stanie nieczynnym stosunek pracy wygasa. W istocie więc stan nieczynny jest, co do

zasady, okresem poprzedzającym ustanie zatrudnienia. Przeniesienie nauczyciela w

stan nieczynny uzasadniają bowiem okoliczności planowane na co najmniej najbliż-

szy rok szkolny lub trwające przynajmniej przez rok szkolny (zmniejszenie liczby od-

działów, zmiana planu nauczania). Wyjątkowo zdarza się, by przyczyny braku możli-

wości zatrudnienia nauczyciela w pełnym wymiarze zajęć, istniejące na początku

roku szkolnego, ustały przed jego zakończeniem, a tym bardziej przed upływem sze-

4

ściomiesięcznego okresu pozostawania nauczyciela w stanie nieczynnym. Gdyby

jednak nawet pominąć w ocenie korzystności przeniesienia w stan nieczynny skutki

upływu czasu, to i tak należy uznać tę czynność na pogarszającą sytuację nauczy-

ciela. W okresie stanu nieczynnego słabsza jest stabilizacja zatrudnienia i zwiększo-

na dyspozycyjność. Tak np. dyrektor szkoły „przywraca” nauczyciela do pracy nie

tylko na zajmowanym, ale także na innym stanowisku, zaś odmowa podjęcia pracy

powoduje wygaśnięcie stosunku pracy z dniem odmowy (art. 20 ust. 7 Karty Nauczy-

ciela). Pozostaje jeszcze kwestia dyskomfortu psychicznego nauczyciela przeniesio-

nego w stan nieczynny (realne prawdopodobieństwo utraty pracy), która to okolicz-

ność nie powinna być pomijana przy ocenie korzystności zmiany warunków pracy.

Skarżąca była członkiem Komisji Zakładowej Pracowników Oświaty i Wycho-

wania NSZZ „Solidarność” w S. Komisja odmówiła zgody na przeniesienie jej w stan

nieczynny. Pomimo to pozwana szkoła dokonała tej czynności. Przeniesienie Alicji

M. w stan nieczynny zostało dokonane z naruszeniem art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 23

maja 1991 r. o związkach zawodowych.

Mając powyższe na względzie Sąd Najwyższy, stosownie do art. 39313

KPC,

orzekł jak w sentencji.

========================================