I PKN 703/00

Wyrok z dnia 11 stycznia 2001 r.

I PKN 703/00

Wykrycie dokumentu w postępowaniu karnym, w którym pracownik zo-

stał uniewinniony od zarzutu popełnienia przestępstwa, będącego przyczyną

rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia w trybie art. 52 § 1 pkt 2 KP,

stanowi podstawę wznowienia postępowania w rozumieniu art. 403 § 2 KPC.

Przewodniczący SSN Kazimierz Jaśkowski, Sędziowie SN: Zbigniew Myszka

(sprawozdawca), Walerian Sanetra.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 11 stycznia 2001 r. sprawy z po-

wództwa Andrzeja K. przeciwko Przedsiębiorstwu Niemiecko-Polskiemu „P.-S.”

Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w S. o wznowienie postępowania, na

skutek kasacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Krośnie z dnia 7 kwietnia 2000 r. [...]

u c h y l i ł zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi Okręgowemu-Są-

dowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krośnie do ponownego rozpoznania.

U z a s a d n i e n i e

Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krośnie wyrokiem z

dnia 7 kwietnia 2000 r. oddalił apelację powoda Andrzeja K. od wyroku Sądu Rejo-

nowego w Sanoku z dnia 21 grudnia 1999 r. [...], oddalającego skargę o wznowienie

postępowania w sprawie zakończonej prawomocnym wyrokiem Sądu Wojewódzkie-

go-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Rzeszowie z dnia 12 października

1994 r. W sprawie tej pozwany pracodawca (Przedsiębiorstwo Polsko-Niemieckie

„P.-S.” Spółka z o.o. w S.) rozwiązał z powodem umowę o pracę bez wypowiedzenia

w trybie art. 52 § 1 pkt 2 KP, zarzucając mu popełnienie przestępstwa zagarnięcia

mienia należącego do zakładu pracy. Sądy pracy oddaliły odwołanie powoda kwe-

stionującego zgodność z prawem tego trybu rozwiązania stosunku pracy. Następnie

jednak w postępowaniu karnym powód został uniewinniony od zarzutu popełnienia

2

przestępstwa. Na tej podstawie wniósł skargę o wznowienie postępowania w prawo-

mocnie zakończonej sprawie pracowniczej, która ostatecznie stała się przedmiotem

kasacyjnego postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 7 listopada 1996 r., I PKN

8/96, który uwzględnił kasację powoda, potwierdzając rażące naruszenie przepisów

art. 410 i 403 § 2 KPC przez Sąd drugiej instancji.

Następnie sprawa była przedmiotem długotrwałego postępowania sądowego.

Sąd drugiej instancji skierował skargę do rozpoznania przez Sąd Rejonowy w San-

oku, który wyrokiem z dnia 21 października 1997 r. wznowił postępowanie w sprawie,

uchylił zapadłe w niej wyroki i zasądził od pozwanego na rzecz powoda odszkodo-

wanie w wysokości trzymiesięcznego wynagrodzenia za pracę z tytułu niezgodnego

z prawem rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia oraz sprostował świadec-

two pracy w części określającej tryb rozwiązania stosunku pracy oraz oddalił rosz-

czenie powoda o przywrócenie do pracy. Sąd drugiej instancji po rozpoznaniu apela-

cji obu stron uchylił ten wyrok do ponownego rozpoznania, po którym Sąd Rejonowy

w Sanoku postanowieniem z dnia 8 czerwca 1998 r. odrzucił skargę powoda o

wznowienie postępowania. Także to orzeczenie zostało uchylone do ponownego

rozpoznania, po którym Sąd Rejonowy w Sanoku wyrokiem z dnia 10 marca 1999 r.

oddalił skargę powoda o wznowienie postępowania. Również ten wyrok uchylił Sąd

drugiej instancji do ponownego rozpoznania wyrokiem z dnia 28 czerwca 1999 r. Po-

nownie rozpoznając sprawę Sąd Rejonowy w Sanoku wyrokiem z dnia 21 grudnia

1999 r. oddalił skargę powoda, uznając, że w prawomocnie zakończonej sprawie

pracowniczej Sądy meriti „w sposób nie budzący wątpliwości” ustaliły zaistnienie

przesłanki z art. 52 § 1 pkt 2 KP, że powód „nadużył swoich uprawnień pracowni-

czych”. Sąd drugiej instancji oddalając apelację od tego wyroku, uznał, iż uzyskany

przez powoda karny wyrok uniewinniający go od zarzutów popełnienia przestępstwa

na szkodę pracodawcy zapadł po uprawomocnieniu się wyroku w sprawie pracow-

niczej i nie może stanowić podstawy ani uzasadnienia wznowienia postępowania w

sprawie z zakresu prawa pracy według wymagań określonych w art. 403 § 2 KPC lub

art. 403 § 3 KPC.

W kasacji powoda podniesiono zarzuty naruszenia art. 403 § 2 i 3 KPC przez

bezpodstawne przyjęcie, że okoliczności i dowody uzyskane w postępowaniu karnym

zakończonym prawomocnym wyrokiem uniewinniającym go od zarzutu popełnienia

przestępstwa na szkodę pracodawcy, które zostało wskazane jako podstawa na-

tychmiastowego zwolnienia go z pracy w trybie art. 52 § 1 pkt 2 KP, nie wypełniają

3

przesłanek wznowienia postępowania w trybie art. 403 § 2 i 3 KPC. Ponadto - zda-

niem skarżącego - wyroki w sprawach pracowniczych zostały oparte na nieprawdzi-

wych i sfałszowanych dokumentach w rozumieniu art. 403 § 1 i 2 KPC. W uzasad-

nieniu kasacji skarżący argumentował, że na gruncie prawa pracy powód w dalszym

ciągu jest traktowany jako przestępca, pomimo że został prawomocnie uniewinniony

od zarzutu popełnienia przestępstw, które przypisały mu sądy pracy w prawomocnie

zakończonym postępowaniu pracowniczym, co wymaga wznowienia tego postępo-

wania w trybie powołanych podstaw kasacyjnych.

W odpowiedzi na kasację strona pozwana wniosła o jej oddalenie, twierdząc,

że kasacyjne zarzuty są całkowicie bezpodstawne i nieuzasadnione.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kasacja jest uzasadniona z powodu oczywistego naruszenia art. 403 § 2 KPC,

którego rażące naruszenie uznał już Sąd Najwyższy we wcześniejszym postanowie-

niu z dnia 7 listopada 1996 r., I PKN 9/96, wskazując na potrzebę wnikliwego rozpa-

trzenia sprawy wznowienia postępowania zmierzającego do ponownego zbadania

zasadności prawomocnego wyroku wydanego w sprawie pracowniczej powoda w

sytuacji, gdy w postępowaniach karnych zapadły orzeczenia niweczące powołaną

przyczynę rozwiązania z nim umowy o pracę bez wypowiedzenia. To wiążące zale-

cenie Sądu Najwyższego wymagało koniecznego zweryfikowania postępowania po-

zwanego pracodawcy, który powołał jako wyłączną przyczynę niezwłocznego rozwią-

zania z powodem umowy o pracę popełnienie w czasie jej trwania „oczywistego”

przestępstwa, które miało dyskwalifikować pracownika na zajmowanym stanowisku

pracy (art. 52 § 1 pkt 2 KP), co przekreśliły wyniki postępowań karnych, w których

pracownik został uniewinniony od jakichkolwiek zarzutów popełnienia czynów prze-

stępczych na szkodę pracodawcy. Przyjęcie zgodności z prawem zastosowania

przez pracodawcę szczególnego sposobu natychmiastowego pozbycia się pracow-

nika na podstawie art. 52 § 1 pkt 2 KP, któremu pracodawca zarzucił oczywiste po-

pełnienie przestępstwa uniemożliwiającego dalsze zatrudnienie, wymaga istnienia tej

oczywistości przed złożeniem oświadczenia woli pracodawcy w przedmiocie rozwią-

zania z tego powodu umowy o pracę i nie może być wynikiem przeprowadzonego

postępowania dowodowego w sprawie pracowniczej. Sąd pracy powinien jedynie

bezspornie ustalić zaistnienie oczywistego czynu kwalifikowanego przez prawo karne

4

jako przestępstwo na podstawie uzasadnionego przekonania o braku jakichkolwiek

wątpliwości co do wyniku ewentualnego postępowania karnego, w którym sąd karny

mógłby potwierdzić oczywistość popełnienia przestępstwa. W sytuacjach prowadzo-

nych równocześnie postępowań w sprawie pracowniczej i karnej wymaga to z reguły

zawieszenia postępowania cywilnego z uwagi na ujawnienie się czynu, którego

ustalenie w drodze karnej mogłoby wywrzeć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy cywil-

nej (na podstawie art. 177 § 1 pkt 4 KPC), ponieważ prawomocne orzeczenie sądu

karnego uniewinniające pracownika wyłącza możliwość przyjęcia przez sąd pracy, że

przestępstwo miało charakter oczywisty w rozumieniu art. 52 § 1 pkt 2 KP. W przy-

padku gdy karny wyrok uniewinniający zapadł po prawomocnie zakończonym postę-

powaniu w sprawie pracowniczej, w której sąd pracy przyjął „oczywistość” popełnie-

nia zarzucanego pracownikowi czynu przestępczego jako zgodną z prawem przyczy-

nę rozwiązania umowy o pracę z winy pracownika w trybie art. 52 § 1 pkt 2 KP za-

chodzi kardynalna rozbieżność kwalifikacji prawnych powodująca, że uniewinniony

przez sąd karny pracownik może być nadal traktowany jako przestępca na gruncie

prawa pracy, która - w przypadku skargi pracownika o wznowienie postępowania

cywilnego - w sposób oczywisty wymaga roztropnego rozważenia, czy okoliczności

faktyczne lub środki dowodowe, jakie w postępowaniu karnym doprowadziły do

uniewinnienia pracownika, nie mogły mieć wpływu na wynik sprawy pracowniczej, z

których pracownik nie mógł skorzystać w poprzednim postępowaniu (art. 403 § 2

KPC). Konieczna rozwaga sądów meriti w rozpoznawanej sprawie powinna prowa-

dzić do wydania nowego orzeczenia w sprawie pracowniczej już w następstwie po-

stanowienia z dnia 7 listopada 1996 r., w którym Sąd Najwyższy w istocie rzeczy

potwierdził zaistnienie podstaw do wznowienia postępowania. Należało bowiem mieć

na uwadze, że w poprzednim prawomocnie zakończonym postępowaniu pracowni-

czym pozwany pracodawca posłużył się sfałszowaną kopią faktury zakupu na nazwi-

sko powoda samochodu, który błędnie został zarejestrowany jako prywatny pojazd

pracownika, co stanowiło przyczynę rozwiązania z nim umowy o pracę na podstawie

art. 52 § 1 pkt 2 KP, określaną jako popełnienie przestępstwa zagarnięcia mienia na

szkodę pracodawcy, z którego następnie powód został oczyszczony (uniewinniony)

przez sąd karny, który orzekał na podstawie prawdziwego dokumentu, który wskazy-

wał pozwanego pracodawcę jako właściciela nabytego samochodu. Wykrycie praw-

dziwego dokumentu w prawomocnie zakończonym postępowaniu karnym, w wyniku

którego pracownik został uniewinniony od zarzutu popełnienia przestępstwa na

5

szkodę pracodawcy, powołanego jako przyczyna rozwiązania umowy o pracę bez

wypowiedzenia w trybie art. 52 § 1 pkt 2 KP, stanowi uzasadnioną podstawę wzno-

wienia postępowania w rozumieniu art. 403 § 2 KPC. Ten środek dowodowy obiek-

tywnie istniał już przed uprawomocnieniem się wyroku w sprawie pracowniczej, ale

powód mógł z niego skorzystać dopiero wskutek ujawnienia go w późniejszym po-

stępowaniu karnym.

Powyższe spowodowało wydanie przez Sąd Najwyższy na podstawie art.

39313

KPC wyroku kasatoryjnego, który zobowiązuje sądy meriti do wydania w grani-

cach określonych w art. 412 KPC i na podstawie art. 56 KP w związku z art. 97 § 3

KP ponownego orzeczenia merytorycznego w sprawie pracowniczej powoda - z

uwzględnieniem faktu, że prawomocne orzeczenia sądów karnych uniewinniające

powoda wykluczają przyjęcie, iż zarzucane mu przestępstwo jako przyczyna rozwią-

zania umowy o pracę w trybie art. 52 § 1 pkt 2 KP miało charakter oczywisty.

========================================