II UKN 186/00

Wyrok z dnia 12 stycznia 2001 r.

II UKN 186/00

Dochód osiągnięty przez pracownika, który wykonuje umowę zlecenia

zawartą z jego pracodawcą, traktuje się jako wynagrodzenie z tytułu zatrudnie-

nia (art. 2 ust. 3 ustawy z dnia 19 grudnia 1975 r. o ubezpieczeniu społecznym

osób wykonujących pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlece-

nia, jednolity tekst: Dz.U. z 1995 r. Nr 65, poz. 333 ze zm.), niezależnie od tego,

czy pracownik podlega ubezpieczeniu osób wykonujących pracę na podstawie

umowy zlecenia, czy też takiemu ubezpieczeniu nie podlega wobec zatrudnie-

nia w pełnym wymiarze czasu pracy.

Przewodniczący SSN Jerzy Kuźniar, Sędziowie SN: Krystyna Bednarczyk

(sprawozdawca), Beata Gudowska.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 12 stycznia 2001 r. sprawy z wniosku

Państwowej Inspekcji Weterynaryjnej Wojewódzkiego Inspektoratu Weterynarii w C.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w C. o składki na ubez-

pieczenie społeczne, na skutek kasacji wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego

w Warszawie z dnia 15 grudnia 1999 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

U z a s a d n i e n i e

Decyzją z dnia 2 czerwca 1998 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w

C. wymierzył Państwowej Inspekcji Weterynaryjnej - Wojewódzkiemu Inspektoratowi

Weterynarii w C. składki na ubezpieczenie społeczne od wynagrodzeń za wykony-

wanie umów zlecenia osób będących pracownikami tej instytucji.

W odwołaniu od tej decyzji Wojewódzki Inspektorat Weterynarii w C. zarzucił,

że usługi polegające na badaniu zwierząt i mięsa były wykonywane przez lekarzy

weterynarii na podstawie umowy o dzieło w ramach prowadzonej przez nich działal-

ności gospodarczej.

2

Wyrokiem z dnia 21 grudnia 1998 r. [...] Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubez-

pieczeń Społecznych w Warszawie oddalił odwołanie. Sąd ustalił, że Wojewódzki

Zakład Weterynarii w C., który po zmianach w 1997 r. został przekształcony w Woje-

wódzki Inspektorat Weterynarii, zawierał ze swoimi pracownikami - lekarzami wete-

rynarii, którzy zostali uprzednio wyznaczeni przez Wojewódzkiego Lekarza Wetery-

narii do wykonywania urzędowego badania zwierząt rzeźnych i mięsa na terenie

określonego obwodu - umowy zlecenia na wykonywanie badań. Osoby te zgłosiły we

właściwych urzędach prowadzenie działalności gospodarczej, której przedmiotem

były usługi weterynaryjne. Wysokość opłat za badania była ustalona przez Woje-

wódzkiego Lekarza Weterynarii, rachunki za usługi wystawiane były w imieniu Woje-

wódzkiego Zakładu Weterynarii, część opłaty w wysokości 15% była przekazywana

na jego konto, a pozostała część stanowiła wynagrodzenie wykonującego badanie

lekarza. Umowy o wykonywanie badań były zawierane na rok kalendarzowy, zawie-

rały postanowienia dotyczące wysokości wynagrodzenia oraz termin, w jakim pobra-

ne opłaty powinny być przekazane na konto Zakładu Weterynarii, który przekazywał

je do budżetu. Oceniając te umowy Sąd uznał, że nie były one umowami o dzieło w

rozumieniu art. 627 KC, lecz umowami zlecenia, o których mowa w art. 734 KC.

Istotnym elementem umowy o dzieło jest indywidualnie oznaczony rezultat, a nie sta-

ranie o jego osiągnięcie. Przedmiotem umów było badanie zwierząt rzeźnych i

mięsa, a nie to, czy w wyniku tych badań zostanie wydane świadectwo weterynaryj-

ne, zezwalające na wprowadzenie mięsa do obrotu. Lekarze weterynarii nie wyko-

nywali badań w ramach działalności gospodarczej w zakresie usług weterynaryjnych.

Umowy były zawierane z osobami fizycznymi, a nie podmiotami gospodarczymi, na

co wskazuje treść tych umów. Udzielane lekarzom upoważnienia do wykonywania

badań były upoważnieniami imiennymi, przy czym czynności objęte upoważnieniem

mogły być wykonywane w godzinach urzędowych. Ponieważ umowy zlecenia były

zawierane z pracownikami, osiągnięty dochód stanowi podstawę wymiaru składki na

ubezpieczenie społeczne pracowników stosownie do uregulowań zawartych w art. 2

ust. 3 ustawy z dnia 19 grudnia 1975 r. o ubezpieczeniu społecznym osób wykonują-

cych pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia (jednolity tekst:

Dz.U. z 1995 r. Nr 65, poz. 333 ze zm.).

Apelacja Wojewódzkiego Inspektoratu Weterynarii w W. - następcy prawnego

Wojewódzkiego Inspektoratu Weterynarii w C. - została oddalona wyrokiem Sądu

Apelacyjnego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia 15 grud-

3

nia 1999 r. [...]. Sąd Apelacyjny uznał za prawidłowe ustalenia faktyczne Sądu pierw-

szej instancji i podzielił jego pogląd prawny.

Od tego wyroku wniósł kasację Wojewódzki Inspektorat Weterynarii w W. i

wskazując jako podstawę kasacji naruszenie prawa materialnego przez niewłaściwe

zastosowanie art. 2 ust. 3 ustawy z dnia 19 grudnia 1975 r. o ubezpieczeniu spo-

łecznym osób wykonujących pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zle-

cenia (jednolity tekst: Dz.U. z 1995 r. Nr 65, poz. 333 ze zm.) i art. 734 KC oraz

błędną wykładnię art. 6 ust. 2 ustawy z dnia 17 maja 1990 r. o podziale zadań i kom-

petencji określonych w ustawach szczególnych pomiędzy organy gminy i organy ad-

ministracji rządowej oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. Nr 34, poz. 198) w

związku z art. 40 ustawy z dnia 22 marca 1990 r. o terenowych organach administra-

cji ogólnej, wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz poprzedzającego go wyro-

ku Sądu pierwszej instancji i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w Warszawie

do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu kasacji skarżący podniósł, że zgodnie z

ostatnimi powołanymi przy określeniu podstaw kasacji przepisami wyznaczanie or-

ganów urzędowego badania zwierząt i mięsa należy do właściwych podległych wo-

jewodom rejonowych organów administracji ogólnej. Organy te w praktyce przekazy-

wały kompetencje rejonowym lekarzom weterynarii. Organem właściwym do wyzna-

czania lekarzy weterynarii do badań był kierownik urzędu rejonowego. Tak więc rejo-

nowy lekarz weterynarii wyznaczając lekarzy do badania mięsa działał jako przed-

stawiciel organu administracji ogólnej na podstawie zawartego porozumienia. Bez-

podstawne jest zatem twierdzenie, że badając mięso lekarze weterynarii działali jako

pracownicy Zakładu Weterynarii wykonujący odrębną umowę zlecenia zawartą ze

swoim pracodawcą. Stosunek prawny lekarza badającego mięso z organem wyzna-

czającym go do tego badania to - zdaniem skarżącego - umowa o dzieło w rozumie-

niu art. 627 KC i przepis art. 750 KC nie znajduje tu zastosowania. Lekarz bowiem

odpowiada za prawidłowe wydanie zaświadczenia o tym, czy zwierzę lub mięso

nadaje się do wprowadzenia do obrotu. Umowy były zwierane z osobami prowadzą-

cymi działalność gospodarczą, które podlegały ubezpieczeniu społecznemu na pod-

stawie ustawy z dnia 18 grudnia 1976 r. o ubezpieczeniu społecznym osób prowa-

dzących działalność gospodarczą (jednolity tekst: Dz.U. z 1989 r. Nr 46, poz. 250 ze

zm.). Takie osoby wyłączone są z ubezpieczenia osób wykonujących pracę na pod-

stawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia.

4

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Przepisy ustawy z dnia 17 maja 1990 r. o podziale zadań i kompetencji okre-

ślonych w ustawach szczególnych pomiędzy organy gminy i organy administracji

rządowej oraz o zmianie niektórych ustaw nie miały w tej sprawie zastosowania za-

tem zarzut naruszenia art. 6 ust. 2 tej ustawy jest bezzasadny. Wyznaczenie przez

terenowy organ administracji państwowej lekarzy weterynarii do badania zwierząt

rzeźnych i mięsa jest urzędowym upoważnieniem stwierdzającym uprawnienia wy-

znaczonego lekarza. Ta czynność urzędowa nie ma charakteru umowy i nie upraw-

nia legitymującego się upoważnieniem lekarza do wynagrodzenia. Podstawą do

uzyskania wynagrodzenia jest wykonanie usługi na podstawie umowy zawartej z

Wojewódzkim Inspektoratem Weterynarii. Wyznaczenie przez właściwy organ admi-

nistracji państwowej ma ten skutek, że umowa o świadczenie usług może być za-

warta tylko z uprawnionym do wykonywania badań lekarzem weterynarii. Istnienie

obowiązku odprowadzenia składki na ubezpieczenie społeczne zależy od treści tej

umowy, na podstawie której ustala się czy, wykonywanie umowy mieści się w któ-

rymś z systemów obowiązkowego ubezpieczenia społecznego.

Oceniając treść zawieranych z lekarzami weterynarii umów Sąd Apelacyjny

słusznie uznał, że były to umowy świadczenia usług, do których na podstawie art.

750 KC stosuje się przepisy o umowie zlecenia - art. 734 i nast. KC. Nie były to

umowy o dzieło w rozumieniu art. 627 KC , który stanowi, że przez umowę o dzieło

przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, a za-

mawiający do zapłaty wynagrodzenia. Umowa o dzieło różni się od innych umów o

świadczenie usług - umowy o pracę i umowy zlecenia - tym, że jest umową rezultatu.

Zgodnie z powołanym przepisem dzieło powinno być oznaczone w umowie, a zatem

z treści umowy musi wynikać rezultat, jaki zamawiający spodziewa się uzyskać. W

umowie powinien być także określony termin końcowy wykonania dzieła oraz wyso-

kość wynagrodzenia. Umowa o świadczenie usług może być uznana za umowę o

dzieło tylko w przypadku, gdy w umowie oznaczone są cechy zamówionego dzieła,

aby po wykonaniu umowy można było ocenić, czy osiągnięty rezultat jest zgodny z

zamówieniem. Warunków tych nie spełniają umowy zawierane z lekarzami weteryna-

rii, gdyż określają one rodzaj czynności, jakie mają być wykonane w okresie obowią-

zywania umowy, a wynagrodzenie uzależnione jest od ilości wykonanych czynności,

która nie jest w umowie z góry określona. Skoro umowy o wykonanie badań wetery-

5

naryjnych nie są umowami o dzieło i nie należą do umów odrębnie uregulowanych w

Kodeksie cywilnym, zgodnie z art. 750 KC stosuje się do nich przepisy o zleceniu.

Zarzut naruszenia tego przepisu oraz przepisu art. 627 KC okazał się nieuzasad-

niony.

Zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 19 grudnia 1995 r. o ubezpieczeniu spo-

łecznym osób wykonujących pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zle-

cenia osoby wykonujące odpłatnie pracę na podstawie umowy zlecenia podlegają

obowiązkowi ubezpieczenia społecznego. Nie jest słuszny zarzut, że lekarze wetery-

narii prowadzący działalność gospodarczą byli z tego ubezpieczenia wyłączeni.

Przepis art. 3 tej ustawy stanowi, że osoby spełniające warunki do objęcia ubezpie-

czeniem społecznym określonym ustawą i ubezpieczeniem społecznym osób prowa-

dzących działalność gospodarczą podlegają ubezpieczeniu społecznemu osób pro-

wadzących działalność gospodarczą. Przepis ten określa pierwszeństwo jednego

systemu ubezpieczeniowego w stosunku do drugiego. Natomiast nie zwalnia on z

obowiązku ubezpieczenia społecznego osób wykonujących umowę zlecenia, które

jednocześnie prowadzą działalność gospodarczą, jeżeli z tytułu prowadzenia tej

działalności nie podlegają ubezpieczeniu. Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 18

grudnia 1976 r. o ubezpieczeniu społecznym osób prowadzących działalność gos-

podarczą oraz ich rodzin nie podlegają ubezpieczeniu na podstawie tej ustawy osoby

będące jednocześnie pracownikami. Osoby takie nie spełniają więc warunków do

objęcia ubezpieczeniem społecznym osób prowadzących działalność gospodarczą i

przepis art. 3 ustawy o ubezpieczeniu społecznym osób wykonujących pracę na

podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia nie ma do nich zastosowania.

Osoby będące pracownikami mogą być wyłączone z ubezpieczenia osób wykonują-

cych umowę zlecenia na podstawie art. 2 ust. 1 pkt 2 tej ostatniej ustawy, jeżeli są

zatrudnione co najmniej w pełnym wymiarze czasu pracy. Jednakże dochód osią-

gnięty przez pracownika, który wykonuje umowę zlecenia zawartą z jego pracodawcą

traktuje się zgodnie z art. 2 ust. 3 jako wynagrodzenie z tytułu zatrudnienia,

niezależnie od tego czy podlega on ubezpieczeniu osób wykonujących pracę na

podstawie umowy zlecenia czy też wobec zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu

pracy takiemu ubezpieczeniu nie podlega. Zasadę te stosuje się także w sytuacji,

gdy pracownik przyjmuje zlecenie w ramach prowadzonej przez siebie działalności

gospodarczej. Taki pogląd zaprezentował Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 9 wrze-

śnia 1998 r., II UKN 194/98 (OSNAPiUS 1999 nr 17, poz. 562), stwierdzając, że do-

6

chód za wykonanie zlecenia na rzecz pracodawcy, uzyskany przez pracownika, który

zlecenie to przyjął w ramach prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej,

powinien być przez pracodawcę traktowany jak wynagrodzenie dla celów ubezpie-

czenia społecznego. Przy prawidłowym ustaleniu, że lekarze weterynarii wykonywali

umowy zlecenia zawierane z ich pracodawcą zastosowanie tego ostatniego przepisu

było również prawidłowe.

Kasacja okazała się pozbawiona usprawiedliwionych podstaw i z tych przy-

czyn Sąd Najwyższy w oparciu o przepis art. 39312

KPC ją oddalił.

========================================