V CKN 191/00

Wyrok z dnia 18 stycznia 2001 r., V CKN 191/00

Uchwała walnego zgromadzenia rolniczej spółdzielni produkcyjnej, w

której przeznaczono na wypłaty nagród dla członków środki pochodzące z

innych źródeł niż dochód spółdzielni, jest nieważna.

Przewodniczący: Sędzia SN Lech Walentynowicz

Sędziowie SN: Tadeusz Domińczyk (sprawozdawca), Henryk Pietrzkowski

Sąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 18 stycznia 2001 r. na rozprawie

sprawy z powództwa Stanisława H. przeciwko Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej

„R.” w C. w likwidacji o uchylenie uchwały, na skutek kasacji strony pozwanej od

wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 6 sierpnia 1998 r.,

oddalił kasację.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 19 listopada 1997 r. Sąd Wojewódzki w Bielsku-Białej oddalił

powództwo Stanisława H. o uchylenie uchwały walnego zgromadzenia Rolniczej

Spółdzielni Produkcyjnej „R.” w C. z dnia 6 czerwca 1997 r. Uchwałą tą

wprowadzono zmiany w statucie przez wyeliminowanie dotychczasowego sposobu

przyznawania nagród okolicznościowych i zastąpiono go nowym. Przyjęto

mianowicie, że z okazji Dnia Spółdzielcy prawo do nagród przysługiwać będzie

osobom, które „w roku kalendarzowym poprzedzającym dzień wypłaty

przepracowały jako członkowie … przynajmniej przez okres 6 miesięcy” – w

wysokości 100 % kwoty bazowej. Pozostałym członkom nie spełniającym tego

warunku i kandydatom, wysokość nagrody określono jako równą 20 % kwoty

bazowej. Ustalenie wysokości kwoty bazowej natomiast pozostawiono uznaniu

zarządu spółdzielni w porozumieniu z komisją rewizyjną. Określona w tych

okolicznościach kwota bazowa wyniosła 15 000 zł. W konsekwencji dla członków,

którzy nie osiągnęli limitu czasowego wykonywania pracy, w tym także rencistom i

kandydatom, przypadła kwota 3000 zł.

W ocenie Sądu Wojewódzkiego, przyjęte kryterium przyznania nagród z

funduszu już wcześniej utworzonego na ten cel, nie pozostaje w sprzeczności z

brzmieniem art. 1 i 158 ustawy z dnia 16 września 1982 r. – Prawo spółdzielcze

(jedn. tekst: Dz.U. z 1995 r. Nr 54, poz. 288 ze zm. – dalej "Pr.spółdz.") oraz z

postanowieniami statutu spółdzielni. Określenie zaś wysokości kwoty bazowej

leżało w gestii zarządu spółdzielni i przeszkodą w tym względzie nie była

okoliczność, że przyznano na nagrody środki pochodzące ze sprzedaży majątku

trwałego.

Zaskarżonym wyrokiem Sąd Apelacyjny zmienił wyrok Sądu Wojewódzkiego i

powołaną uchwałę uchylił oraz orzekł o kosztach. W myśl stanowiska Sądu

Apelacyjnego, uchwała ta narusza postanowienia § 62 ust. 4 statutu, według

którego zasady tworzenia i wykorzystania funduszu określają uchwały walnego

zgromadzenia. Oznacza to, że kwotę bazową nagrody bądź zasady jej ustalania,

powinno określić walne zgromadzenie. Odstąpienie od tego wymogu doprowadziło

do naruszenia przepisu art. 125 § 5 Pr.spółdz., traktującego o podziale majątku

spółdzielni, pozostałego po jej likwidacji. Na nagrody przeznaczono bowiem środki

pochodzące z wyprzedaży majątku spółdzielni zgromadzonego w ciągu

kilkudziesięciu lat jej istnienia, gdy tymczasem bieżące wynagrodzenie członków

wynosiło kwotę 600 zł miesięcznie. Wysokość tego wynagrodzenia w stosunku do

wysokości nagrody nie odpowiada wskazaniom płynącym z brzmienia art. 158

Pr.spółdz.; nie pozostaje mianowicie w stosownej proporcji do nakładu pracy

członków i w istocie eliminuje podział majątku pozwanej spółdzielni, postawionej w

stan likwidacji we wrześniu 1997 r.

W kasacji opartej na podstawie naruszenia prawa materialnego pozwana

Spółdzielnia wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku przez oddalenie apelacji,

względnie uchylenie tego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania

z uwzględnieniem kosztów postępowania kasacyjnego. Skarżąca zarzuciła

naruszenie przepisów art. 2, 3, 38 § 1 pkt 5, art. 125 § 5, art. 158, 167 Pr.spółdz.

oraz § 62 ust. 3 i 4, § 49 ust. 2a, 2o i 2s, § 37 pkt 19 i § 19 ust. 1 i 3 statutu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 18 Pr.spółdz., członek spółdzielni ma prawo korzystać

ze świadczeń spółdzielni. W zakresie określonym w statucie, uwzględniając

specyfikę rolniczych spółdzielni produkcyjnych, przepis art. 158 Pr.spółdz.

ustanawia regułę, że członkowie tych spółdzielni wynagradzani są za pracę,

uczestnicząc w podziale osiągniętego przez nie dochodu, a ściślej tzw. dochodu

podzielnego, powstałego po odliczeniu od dochodu ogólnego (art. 166) odpisów na

fundusze, przewidziane w art. 168 i 171 Pr.spółdz..

Jest to jedyny przewidziany w ustawie sposób wynagradzania członków, przy

czym według wskazań zawartych w art. 158 § 3 Pr.spółdz., wysokość

wynagrodzenia ustala się z uwzględnieniem wkładu pracy, jej uciążliwości,

niezbędnych kwalifikacji oraz odpowiedzialności z tytułu powierzonej funkcji.

Ewentualne ryzyko nieosiągnięcia spodziewanego dochodu i związanego z tym

zagrożenia dla wypłaty wynagrodzeń łagodzić może dokonywanie odpisów z

dochodu podzielnego na rezerwę stabilizacji udziału w dochodzie członków i

domowników w latach następnych. Tworzenie tego rodzaju rezerwy wymaga

stosownego postanowienia w statucie.

Prawo spółdzielcze nie przewiduje możliwości wynagrodzenia członków

rolniczych spółdzielni produkcyjnych w postaci premii i nagród. Nie oznacza to

jednak wyłączenia takiej możliwości. Jak to bowiem wyjaśnił Sąd Najwyższy w

wyroku z dnia 18 marca 1986 r., IV CR 19/86 (OSNC 1987, nr 2-3, poz. 43)

unormowanie w art. 158 Pr.spółdz. sposobu wynagradzania członków rolniczych

spółdzielni produkcyjnych za pracę – w formie udziału w dochodzie spółdzielni

stosownie do wkładu pracy – nie wyłącza możliwości wprowadzenia przez statut

dodatkowego wynagrodzenia w postaci premii i nagród według zasad określonych

w regulaminie.

Przyjęty przez walne zgromadzenie członków pozwanej spółdzielni statut w §

62 ust. 3 lit. b dopuszczał możliwość tworzenia funduszu nagród, zaś „Regulamin

opłaty za pracę i świadczeń z nią związanych…” upoważniał zarząd, w

porozumieniu z radą nadzorczą, do przyznawania nagród z okazji świąt

państwowych i spółdzielczych, wskazując na fundusz celowy jako ich źródło.

Zmiana tego przepisu regulaminowego, wprowadzona zaskarżoną uchwałą

walnego zgromadzenia, upoważnia zarząd do ustalenia wysokości tzw. kwoty

bazowej, ta zaś stanowi podstawę procentowego określenia wysokości nagrody

stosownie do udziału w efektywnym świadczeniu pracy na rzecz Spółdzielni.

Przepis tej treści statuuje przyznawanie członkom nagród okolicznościowych w

oderwaniu od zasad podziału dochodu spółdzielni i sprawia, że zaskarżona uchwała

jest nieważna.

Przepis art. 158 Pr.spółdz. ma charakter bezwzględnie obowiązujący.

Określony nim system wynagradzania członków spółdzielni produkcyjnej ustala

ścisłe ramy tych wynagrodzeń, wprowadzając je do partycypacji w wypracowanym

dochodzie. Nagroda okolicznościowa, będąca bez wątpienia także formą

wynagrodzenia za pracę na rzecz spółdzielni, nie może zatem być przyznana ze

środków innych niż dochód bieżący liczony za ostatni okres bilansowy bądź też z

funduszu zgromadzonego w następstwie stosowania odpisów z tego dochodu.

Tymczasem, jak wynika z ustaleń Sądu Apelacyjnego, w efekcie podjętej uchwały

na nagrody przeznaczone zostały środki pochodzące ze sprzedaży składników

majątkowych spółdzielni, zaś ich wysokość pozostaje w rażącej dysproporcji do

osiąganych przez członków wynagrodzeń. Skoro zatem na wypłatę nagród dla

członków rolniczej spółdzielni produkcyjnej mogą być przeznaczone środki

pochodzące wyłącznie z dochodu spółdzielni, to nieważna jest uchwała walnego

zgromadzenia członków takiej spółdzielni, która temu wymogowi nie odpowiada.

Ze względów wyżej wskazanych i wobec braku uzasadnionych podstaw

kasacyjnych, należało orzec, jak w sentencji (art. 39312

k.p.c.).