I PKN 212/00

Wyrok z dnia 23 stycznia 2001 r.

I PKN 212/00

Nieprawidłowe rozliczenie przez pracownika powierzonego mu mienia

może stanowić przyczynę utraty do niego zaufania pracodawcy i uzasadniać

wypowiedzenie umowy o pracę.

Przewodniczący SSN Jadwiga Skibińska-Adamowicz, Sędziowie SN: Józef

Iwulski, Barbara Wagner (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 23 stycznia 2001 r. sprawy z po-

wództwa Krzysztofa Ł. i Renaty A. przeciwko Powszechnej Spółdzielni Spożywców

„S.” w T. o przywrócenie do pracy i odszkodowanie, na skutek kasacji powodów od

wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu

z dnia 30 września 1999 r. [...]

o d d a l i ł kasację Renaty A.;

umorzył postępowanie kasacyjne z kasacji Krzysztofa Ł.;

nie obciążył powodów kosztami postępowania kasacyjnego.

U z a s a d n i e n i e

Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu wyrokiem z

dnia 30 września 1999 r. [...] oddalił apelacje Renaty A. i Krzysztofa Ł. od wyroku

Sądu Rejonowego-Sądu Pracy w Trzciance z dnia 27 kwietnia 1999 r. [...], oddalają-

cego powództwa Renaty A. o uznanie wypowiedzenia umowy o pracę z dnia 13 maja

1997 r. za bezzasadne i Krzysztofa Ł. o odszkodowanie z tytułu wadliwego wypowie-

dzenia umowy o pracę z dnia 4 kwietnia 1997 r.

Sąd ustalił, że powódka była zatrudniona w Powszechnej Spółdzielni Spożyw-

ców „S.” w T. od 1 lutego 1991 r. na stanowisku kierownika sklepu SDH „A.” – Dział

Spożywczy, a powód od 1 stycznia 1993 r. na stanowisku zastępcy kierownika tej

placówki. Na podstawie kolejnych umów o wspólnej odpowiedzialności materialnej

powodom i innym pracownikom powierzano mienie wyszczególnione w spisie in-

2

wentaryzacyjnym. W 1996 r. w sklepie, w którym zatrudnieni byli powodowie, prze-

prowadzono pięć inwentaryzacji. Wykazały one: pierwsza - z 24 stycznia - niedobór

w wysokości 1.608,65 zł, druga - z dnia 27 lutego - nadwyżkę w kwocie 311,43 zł,

trzecia - z dnia 27 lipca - nadwyżkę w kwocie 1.131, 96 zł, czwarta - z dnia 26 wrześ-

nia - niedobór w wysokości 703,27 zł, piąta - z dnia 12 października - niedobór w wy-

sokości 584 zł. Wszyscy odpowiedzialni materialnie pracownicy sklepu złożyli

oświadczenie następującej treści: „oświadczamy, że wszystkie operacje mające

wpływ na rozliczenie z powierzonego nam mienia, a w szczególności przychody oraz

rozchody towarów, opakowań i gotówki zostały do chwili rozpoczęcia spisu udoku-

mentowane i wykazane w raportach punktu inwentaryzacyjnego. Równocześnie nie

zgłaszamy żadnych innych okoliczności mogących mieć wpływ na wyniki rozlicze-

nia”. Wyniki inwentaryzacji spowodowały utratę zaufania zarządu pozwanej Spół-

dzielni do powodów. Otrzymali oni wypowiedzenia umowy o pracę. Jako przyczynę

wypowiedzenia wskazano „złe rozliczenie mienia powierzonego przez Spółdzielnię

(superata, manka)”. Rozliczenia wyników inwentaryzacyjnych oparto na zachowaniu

ciągłości bilansowej. Zachowane zostały zasady przeprowadzania spisów z natury.

Po zainstalowaniu w sklepie kas fiskalnych nie wprowadzono raportu kasowego,

oddzielającego w sposób wyraźny obrót towarów z kas fiskalnych od obrotu gotów-

kowego. Nie było też oddzielnego rozliczania skupu butelek. Z tego względu prowa-

dzono dodatkowo zapisy w raporcie obrotów - doliczając stan gotówki po stronie

przychodów i rozchodów oraz stan gotówki pobranej z kasy głównej za zakup opa-

kowań. Stosowany w sklepie skomplikowany sposób dokumentacji obrotu nie był

prawidłowy. Możliwe było jednak ustalenie stanu gotówki w kasie w dowolnym cza-

sie. Brak raportu kasowego, stosowana metoda sporządzania raportu obrotu i brak

oddzielnego rozliczania skupu opakowań, nie miały znaczenia dla wyników inwenta-

ryzacji.

W ocenie Sądu, wykazanie przez pracodawcę niedoboru może stanowić uza-

sadnioną przyczynę wypowiedzenia umowy o pracę, o ile pracownik nie dowiedzie,

że niedobór jest następstwem okoliczności od niego niezależnych. Powodowie nie

wykazali, że niedobory i superaty powstały z przyczyn od nich niezależnych. Sam

fakt stwierdzenia niedoboru mógł spowodować utratę zaufania strony pozwanej do

powodów, niezależnie od tego czy uchybili oni obowiązkom pracowniczym w sposób

zawiniony, czy niezawiniony, a nawet wówczas, gdyby nie dopuścili się w ogóle na-

ruszenia obowiązków. Do osób zatrudnionych na stanowiskach kierowniczych należy

3

stosować ostrzejsze kryteria oceny ich pracy. Od jakości kadry kierowniczej zależy w

dużej mierze prawidłowy obrót towarowy i funkcjonowanie placówki, w znacznym

stopniu, samodzielnej.

Powodowie zaskarżyli ten wyrok kasacją. Wskazując jako jej podstawy naru-

szenie prawa materialnego - przez błędną wykładnię „art. 45 § 1 k.p.c., polegającą

na przyjęciu, że wypowiedzenie umowy o pracę było uzasadnione” oraz naruszenie

przepisów postępowania, a to: art. 233 KPC poprzez ustalenie, „iż powodowie nie

wykazali, że kolejne niedobory i superaty powstały z przyczyn od nich niezależnych” i

uznanie, że „powodowie mieli wpływ na wprowadzenie w sklepie prawidłowych rozli-

czeń w postaci możliwości zastosowania odpowiednich dokumentów stosowanych

przy sprzedaży fiskalnej” oraz art. 328 § 2 KPC poprzez brak omówienia „wiarygod-

ności i mocy dowodu znajdującej się w aktach opinii z dnia 15 września 1997 r. i 6

lipca 1998 r. doradcy podatkowego Edwarda W.”, wnieśli o uchylenie zaskarżonego

wyroku oraz poprzedzającego go wyroku Sądu pierwszej instancji i przekazanie

sprawy temu ostatniemu Sądowi do ponownego rozpoznania. Zdaniem ich pełno-

mocnika, powodowie wykazali, że manka i superaty powstały z przyczyn od nich nie-

zależnych, a zwłaszcza „z powodu braku właściwych dokumentów niezbędnych przy

sprzedaży fiskalnej takich jak raport kasowy i niewłaściwie sporządzony raport obro-

tu”. Przedstawione przez biegłych sądowych opinie nie wyjaśniły faktów istotnych dla

rozstrzygnięcia sprawy. Zawierają one wewnętrzne sprzeczności. Ustaleń faktycz-

nych Sąd dokonał opierając się na opiniach nieprzydatnych i niepełnych, które sam

uznał za niewystarczające, skoro powoływał kolejnych biegłych, wzywał ich do pi-

semnego uzupełnienia opinii i ustnego ich wyjaśniania. Biegli nie wykazali, że nie ma

zależności między zaniedbaniami w prowadzeniu dokumentacji obowiązującej w

systemie kas fiskalnych a wynikami inwentaryzacji. Stany ewidencyjne odbiegały od

wykazywanych w raporcie. Wyrok nie został wydany po wszechstronnym rozważeniu

dowodów zebranych w sprawie. Sąd nie podał przyczyn odmowy wiarygodności i

mocy dowodowej opinii Edwarda W. Z opinii tej wynika jednoznacznie, że wadliwy

system dokumentacji przy sprzedaży fiskalnej prowadził do zafałszowania wyników

inwentaryzacji. Powodowie nie mieli też wpływu na sposób prowadzenia dokumenta-

cji. Prawidłowy raport kasowy Zarząd Spółdzielni wprowadził dopiero w październiku

1998 r.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

4

Pełnomocnik Krzysztofa Ł. cofnął kasację wniesioną w imieniu skarżącego

jako niedopuszczalną na podstawie art. 393 pkt 1 KPC. Powód zmienił w toku postę-

powania swoje pierwotne roszczenie o przywrócenie do pracy i żądał odszkodowa-

nia. Jego miesięczne wynagrodzenie wynosiło 683,03 zł. Wysokość odszkodowania

(trzykrotność miesięcznego wynagrodzenia - art. 471

KP) była niższa od pięciu tysię-

cy złotych. W sprawach o świadczenie kasacja nie przysługuje, jeżeli wartość przed-

miotu zaskarżenia jest niższa od pięciu tysięcy złotych. Sąd Najwyższy orzekł w tym

zakresie jak w sentencji na podstawie art. 355 KPC w zwiazku z art. 39319

KPC i art.

391 KPC.

Nie jest trafny podniesiony w kasacji Renaty A. zarzut niewyjaśnienia przez

Sąd okoliczności spornych sprawy, istotnych dla jej rozstrzygnięcia. Sąd zgromadził

liczne dowody, nie tylko wnioskowane przez strony, w postaci dokumentów, zeznań

świadków i stron oraz opinii biegłych. Ocenił je w granicach swobody wyznaczonej w

art. 233 KPC. Ustalenie, że powodowie nie wykazali, iż stwierdzone w wyniku kolej-

nych inwentaryzacji niedobory i superaty powstały z przyczyn od nich niezależnych

ma pełne podstawy w zebranym materiale dowodowym. Opinie sporządzone przez

trzech biegłych sądowych (Alojzego W., Henryka J. i Mieczysława S.) są zbieżne w

zasadniczych wnioskach. Nie dowodzi ich nieprzydatności, nierzetelności, niefacho-

wości, jak twierdzi skarżąca, okoliczność, że biegli uzupełniali je na piśmie i wyja-

śniali ustnie. Powodowie zmierzali w całym procesie do wykazania, że wyniki kolej-

nych inwentaryzacji nie oddają rzeczywistego stanu rzeczy, lecz są skutkiem przyję-

tej u strony pozwanej nieprawidłowej dokumentacji obrotu, braku raportu kasowego i

oddzielnego rozliczania skupu opakowań. Tezie tej zaprzeczały wnioski biegłych. Na

żądania powodów składane w pismach procesowych i na rozprawach Sąd wzywał

więc biegłych do dodatkowych czynności, które miały służyć wyjaśnieniu wątpliwości

podnoszonych przez skarżących. Przedłożone przez powodów opinie Edwarda W.,

mające charakter dokumentów prywatnych, wbrew twierdzeniom pełnomocnika skar-

żących, nie zawierały jednoznacznego stwierdzenia o związku przyczynowym mię-

dzy wynikami inwentaryzacji i sposobem dokumentacji obrotu. Opinie te podlegały

ocenie jak wszystkie inne dowody. To, że Sąd nie odniósł się do nich w uzasadnieniu

zaskarżonego wyroku nie stanowi uchybienia, które mogłoby mieć istotny wpływ na

wynik sprawy. Po pierwsze, art. 328 § 2 KPC nie nakłada na Sąd obowiązku odno-

szenia się do wszelkich twierdzeń stron, a tak należy kwalifikować „prywatne” opinie

5

doradcy podatkowego Edwarda W. Po drugie, skarżący nie wykazali, jaki istotny

wpływ na wynik sprawy mogło mieć nieustosunkowanie się w motywach wyroku do

tych opinii. Po trzecie, z braku omówienia w uzasadnieniu wyroku opinii prywatnego

eksperta strony, sporządzającego opinię na jej zamówienie i na jej koszt, odmiennej

od trzech opinii biegłych sądowych, należy wnosić, że Sąd odmówił dania jej wiary,

jako odosobnionej, nie zaś, że ją pominął. Po czwarte, uzasadnienie jest sporządza-

ne do wydanego już, zawierającego rozstrzygnięcie sprawy wyroku i stąd wątpliwy

jest w ogóle jakikolwiek wpływ sposobu pisemnego podania jego motywów na wynik

sprawy.

Sąd prawidłowo ocenił i zakwalifikował prawnie ustalony niewadliwie stan fak-

tyczny. Niedobory i superaty świadczą o nieprawidłowości pracy pracowników odpo-

wiedzialnych materialnie za powierzone im mienie z obowiązkiem zwrotu lub wyli-

czenia się. Rację ma Sąd, że kryteria oceny pracy osób zatrudnionych na stanowi-

skach kierowniczych, odpowiedzialnych za prawidłowe funkcjonowanie placówki po-

winny być surowsze. Zgodzić się należy z poglądem, że nieprawidłowe rozliczenie

przez pracownika powierzonego mu mienia może stanowić przyczynę utraty do niego

zaufania pracodawcy, a w rezultacie uzasadniać wypowiedzenie umowy o pracę.

Słusznie podniósł Sąd, że wypowiedzenie jest zwykłym sposobem rozwiązywania

umów o pracę zawartych na czas nie określony i do rozwiązania stosunku pracy tym

sposobem nie jest wymagana żadna szczególna przyczyna, a zwłaszcza zawinione

przez pracownika uchybienie obowiązkom pracowniczym. Zarzut naruszenia art. 45

KP nie jest wobec powyższego zasadny.

Kasacja Renaty A. nie ma usprawiedliwionych podstaw i dlatego Sąd Najwyż-

szy, stosownie do art. 39312

KPC, orzekł jak w sentencji.

========================================