I PKN 215/00

Wyrok z dnia 25 stycznia 2001 r.

I PKN 215/00

Do przeniesienia nauczyciela mianowanego w stan nieczynny (art. 20

ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela, jednolity tekst:

Dz.U. z 1997 r. Nr 56, poz. 357 ze zm.) nie ma zastosowania art. 41 KP.

Przewodniczący SSN Katarzyna Gonera (sprawozdawca), Sędziowie SN:

Roman Kuczyński, Walerian Sanetra

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 25 stycznia 2001 r. sprawy z po-

wództwa Bożeny S. przeciwko Szkole Podstawowej w S. o stwierdzenie bezskutecz-

ności przeniesienia w stan nieczynny, na skutek kasacji powódki od wyroku Sądu

Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie

z dnia 9 grudnia 1999 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

U z a s a d n i e n i e

Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Bochni wyrokiem z 21 września 1999 r. oddalił

powództwo Bożeny S. przeciwko Szkole Podstawowej w S. o stwierdzenie bezsku-

teczności przeniesienia powódki w stan nieczynny.

Sąd Rejonowy ustalił, że powódka pracowała w pozwanej Szkole od 1982 r., z

tym że od 1 kwietnia 1986 r. jako nauczyciel mianowany. W czerwcu 1989 r. ukoń-

czyła Studium Nauczycielskie w T., uzyskując przygotowanie do zawodu nauczyciela

w szkole podstawowej o specjalności nauczanie początkowe. W pozwanej Szkole

uczyła wychowania plastycznego w klasach I-III oraz wychowania fizycznego w kla-

sach IV-VIII (przez pół roku od września 1997 r. do lutego 1998 r.). W czasie pracy w

pozwanej Szkole powódka (absolwentka Państwowego Liceum Sztuk Plastycznych)

była kilkakrotnie kierowana na obowiązkowe doskonalenie zawodowe w celu ukoń-

czenia studiów wyższych i uzyskania tytułu magistra, jednak nie wykorzystała tej

szansy. W maju 1987 r. powódka rozpoczęła wyższe studia zaoczne w Wyższej

2

Szkole Pedagogicznej w C. na kierunku matematyka, jednak przerwała je po zalicze-

niu drugiego roku. Pismem z 25 maja 1999 r. dyrektor pozwanej Szkoły przeniósł

powódkę w stan nieczynny, uzasadniając swoją decyzję zmianami organizacyjnymi,

w wyniku których zmniejszyła się liczba oddziałów w pozwanej Szkole. W roku szkol-

nym 1999/2000 w związku ze zmianami organizacyjnymi pracę straciło, łącznie z

powódką, siedmiu nauczycieli. W chwili doręczenia powódce decyzji dyrektora po-

wódka przebywała od 18 lutego 1999 r. na zwolnieniu lekarskim. Wcześniej, przez

prawie rok - od 24 lutego 1998 r. do 18 lutego 1999 r. - korzystała z urlopu dla po-

ratowania zdrowia. Sąd Rejonowy ocenił, że zaistniały przesłanki do przeniesienia

powódki w stan nieczynny na podstawie art. 20 Karty Nauczyciela, ponieważ w poz-

wanej Szkole, w związku z reformą oświaty, doszło do zmniejszenia ilości oddziałów.

O wyborze powódki do przeniesienia w stan nieczynny zadecydowały jej niższe od

innych nauczycieli kwalifikacje zawodowe, albowiem w pozwanej Szkole w roku

szkolnym 1999/2000 nauczania początkowego w klasach I-III uczyć miało trzech

nauczycieli, przy czym ci trzej pozostali mieli wyższe wykształcenie, podczas gdy

powódka tylko średnie oraz Studium Nauczycielskie. Również przedłużająca się nie-

obecność powódki w pracy spowodowana urlopem dla poratowania zdrowia, a na-

stępnie długotrwałym zwolnieniem lekarskim, wpłynęła na decyzję dyrektora Szkoły,

ponieważ jej absencja powodowała dezorganizację pracy. Sąd Rejonowy ocenił, że

przeniesieniu powódki w stan nieczynny nie stało na przeszkodzie korzystanie przez

nią ze zwolnienia lekarskiego, ponieważ do nauczyciela mianowanego nie mają za-

stosowania przepisy Kodeksu pracy o zakazie wypowiadania umów o pracę w czasie

urlopu pracownika lub innej usprawiedliwionej nieobecności w pracy, na przykład

spowodowanej chorobą (zwłaszcza art. 41 KP). Przeniesienie w stan nieczynny jest

wyczerpująco uregulowane w art. 20 Karty Nauczyciela i nie może być traktowane

jako swojego rodzaju wypowiedzenie zmieniające warunki pracy i płacy nauczyciela

(art. 42 KP), do którego powinno się stosować przepisy Kodeksu pracy (w tym art. 41

KP).

Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie wyrokiem z

dnia 9 grudnia 1999 r. oddalił apelację powódki. W apelacji powódka zarzuciła naru-

szenie art. 41 i 42 KP oraz art. 20 i 91c Karty Nauczyciela w związku z przeniesie-

niem jej w stan nieczynny, a więc dokonaniem zmiany warunków jej pracy w czasie,

gdy przebywała na zwolnieniu lekarskim. W uzasadnieniu apelacji powódka przed-

stawiła pogląd, że w rozpoznawanej sprawie ma zastosowanie art. 91c Karty Nau-

3

czyciela, który w sprawach nieuregulowanych Kartą odsyła do przepisów Kodeksu

pracy. Zdaniem powódki, skoro art. 20 Karty Nauczyciela nie precyzuje sposobu do-

konywania przeniesienia w stan nieczynny, to należy zastosować procedurę wska-

zaną w art. 42 KP, a to oznacza również zastosowanie art. 41 KP.

Sąd Okręgowy nie podzielił poglądu powódki, że czynność przeniesienia nau-

czyciela w stan nieczynny jest analogiczna do wypowiedzenia warunków pracy i

płacy (wypowiedzenia zmieniającego) przy umowie o pracę, na które nałożone są w

Kodeksie pracy określone wymagania co do trybu i formy zawarte w art. 41 i 42 KP.

Sąd Okręgowy powołał się przy tym na pogląd wyrażony przez Sąd Najwyższy w

wyroku z dnia 12 stycznia 1998 r., I PKN 467/97, OSNAPiUS 1998 nr 23, poz. 678,

zgodnie z którym przeniesienie w stan nieczynny jest innego rodzaju czynnością

prawną (w szerokim rozumieniu) niż wypowiedzenie umowy o pracę lub warunków

pracy i płacy. Świadczy o tym cel przeniesienia w stan nieczynny, które nie ma pro-

wadzić do rozwiązania stosunku pracy nauczyciela, lecz stworzenie mu możliwości

„przeczekania” okresu wynikającego z braku zapotrzebowania na jego pracę w danej

szkole. Przeniesienie w stan nieczynny nie powoduje rozwiązania stosunku pracy

przez pracodawcę, lecz wygaśnięcie stosunku pracy ex lege po upływie sześciomie-

sięcznego pozostawania w stanie nieczynnym. Skoro przeniesienie w stan nieczynny

nie jest wypowiedzeniem zmieniającym warunki pracy, to nie doszło do naruszenia

art. 41 i 42 KP w związku z art. 91c ust. 1 Karty Nauczyciela. Sąd Okręgowy stwier-

dził również, że przeniesienie powódki w stan nieczynny nie naruszyło art. 8 KP, al-

bowiem dyrektor Szkoły nie naruszył prawa, a długotrwała nieobecność powódki w

pracy, chociaż usprawiedliwiona, dezorganizowała pracę w Szkole. Doświadczenie

zawodowe, na które powołuje się powódka, nie może zrekompensować jej nieobec-

ności w pracy ani niższego od innych nauczycieli wykształcenia. Okoliczność, że po-

wódka rozpoczęła studia wyższe jest bez znaczenia, skoro ich nie ukończyła, a na-

wet ich nie kontynuuje. Dyrektor Szkoły miał prawo tak dobrać kadrę nauczycielską,

aby była ona jak najlepiej wykształcona.

Kasację od wyroku Sądu Okręgowego wniosła powódka, zaskarżając go w

całości. Jako podstawę kasacyjną skarżąca wskazała naruszenie prawa materialne-

go, a to art. 8, art. 41 i art. 42 KP oraz art. 20 i art. 91c Karty Nauczyciela, przez

uznanie, że przeniesienie powódki w stan nieczynny, a więc dokonanie zmiany jej

warunków pracy, w czasie gdy znajdowała się na zwolnieniu lekarskim, było zgodne

z prawem. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz poprzedzające-

4

go go wyroku Sądu pierwszej instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpo-

znania Sądowi Rejonowemu. W uzasadnieniu kasacji skarżąca podniosła, że pomi-

mo dyspozycji art. 5 KP, do nauczycieli przenoszonych w stan nieczynny należy sto-

sować Kodeks pracy, co wynika z art. 91c Karty Nauczyciela. Ponieważ art. 20 Karty

Nauczyciela reguluje jedynie kwestie merytoryczne, a nie mówi nic na temat proce-

dury, w szczególności tego, kiedy i jak należy wręczyć nauczycielowi decyzję o prze-

niesieniu w stan nieczynny, przepisy Kodeksu pracy oraz zasady współżycia spo-

łecznego nakazują zastosować tutaj odpowiednie procedury przewidziane w Kodek-

sie pracy - w związku z tym, że każdy nauczyciel jest także pracownikiem. Przenie-

sienie w stan nieczynny należy uznać za zmianę warunków pracy, a tym samym po-

winno się stosować do tej instytucji art. 41 i 42 KP. Pozwany nie mógł wręczyć po-

wódce decyzji o przeniesieniu jej w stan nieczynny w czasie, gdy korzystała ze zwol-

nienia lekarskiego. Brak jest podstaw do tego, aby nauczyciel przebywał jednocze-

śnie na zwolnieniu lekarskim i w stanie nieczynnym, albowiem nie może pobierać

jednocześnie wynagrodzenia z dwóch źródeł. Przeniesienie w stan nieczynny nau-

czyciela przebywającego na zwolnieniu lekarskim kłóci się z jego powinnością ciągłej

gotowości do pracy, skoro pracodawca powinien mieć możliwość powierzenia mu w

każdym czasie innej pracy. Przeniesienie w stan nieczynny wiąże się, co prawda, z

zachowaniem dotychczas przysługujących nauczycielowi świadczeń, ale jest to in-

stytucja zmierzająca do rozwiązania stosunku pracy, co również przekonuje o ko-

nieczności stosowania do niej przepisów Kodeksu pracy, w przeciwnym razie nau-

czyciel jako pracownik pozostanie bez ochrony prawnej. Skarżąca powołała się w

kasacji na wyrok Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Kra-

kowie w sprawie VI Pa 365/99, w którym wyrażony został pogląd, że w czasie uspra-

wiedliwionej nieobecności w pracy, gdy nauczyciel korzysta z urlopu dla poratowania

zdrowia, nie można dokonać przeniesienia go w stan nieczynny.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kasacja nie ma usprawiedliwionych podstaw. Przeniesienie nauczyciela mia-

nowanego w stan nieczynny na podstawie art. 20 ust. 1 Karty Nauczyciela nie może

być identyfikowane ani traktowane jako czynność analogiczna do wypowiedzenia

umowy o pracę albo do wypowiedzenia zmieniającego treść takiej umowy (pogląd

taki wyraził Sąd Najwyższy w przywołanym przez Sąd Okręgowy wyroku z 12 stycz-

5

nia 1998 r., I PKN 467/97, OSNAPiUS 1998 nr 23, poz. 678, którego tezę i argu-

mentacje prawną Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w ca-

łości podziela). Tylko przy takim założeniu, że przeniesienie w stan nieczynny jest

analogiczne do wypowiedzenia zmieniającego warunki pracy i płacy możliwe byłoby

pomocnicze (na podstawie art. 91c Karty Nauczyciela) stosowanie do przeniesienia

nauczyciela mianowanego w stan nieczynny przepisu art. 41 KP, gdyż dotyczy on

jedynie zakazu wypowiedzenia przez pracodawcę umowy o pracę w czasie urlopu

pracownika lub innej jego usprawiedliwionej nieobecności w pracy, spowodowanej na

przykład chorobą. Przeniesienie w stan nieczynny nie jest jednak wypowiedzeniem

umowy o pracę lub wypowiedzeniem warunków pracy i płacy, lecz innego rodzaju

czynnością prawną pracodawcy, różniącą się w istotny sposób od wypowiedzenia

umowy o pracę. Świadczy o tym między innymi to, że - w odróżnieniu od wypowie-

dzenia - jego celem nie jest rozwiązanie stosunku pracy, lecz stworzenie nauczycie-

lowi szansy (możliwości) pozostawania w stosunku zatrudnienia w okresie braku za-

potrzebowania na jego pracę, z założeniem, że może takie zapotrzebowanie pojawi

się w przyszłości. Celem przeniesienia w stan nieczynny nie jest też doprowadzenie

do trwałej zmiany warunków pracy lub płacy. Przeniesienie takie nie powoduje roz-

wiązania, lecz wygaśnięcie z mocy prawa stosunku pracy nauczyciela (art. 20 ust. 6

Karty Nauczyciela) po upływie sześciomiesięcznego okresu pozostawania w stanie

nieczynnym. Za nieuzasadniony należy zatem uznać zarzut kasacji dotyczący naru-

szenia art. 41 i art. 42 KP w związku z art. 91c Karty Nauczyciela, skoro instytucja

przeniesienia nauczyciela mianowanego w stan nieczynny nie da się funkcjonalnie

porównać z wypowiedzeniem pracownikowi umowy o pracę.

Przeniesienie w stan nieczynny jest jednostronnie dokonaną przez pracodaw-

cę (reprezentowanego przez dyrektora szkoły) czynnością prawną powodującą

zmianę na niekorzyść sytuacji pracowniczej nauczyciela mianowanego, która dla

swej skuteczności prawnej nie wymaga wypowiedzenia (por. wyrok Sądu Najwyż-

szego z dnia 17 listopada 1998 r., I PKN 438/98, OSNAPiUS 2000 nr 1, poz. 10).

Nauczyciel pozbawiony zostaje stabilizacji zatrudnienia, staje przed realną perspek-

tywą jego utraty, otrzymuje zmniejszone wynagrodzenie, ograniczone do wynagro-

dzenia zasadniczego (art. 20 ust. 6 Karty Nauczyciela). Jednocześnie nauczyciel taki

ma pierwszeństwo przywrócenia go do pracy w razie powstania możliwości zatrud-

nienia go (art. 20 ust. 7 Karty Nauczyciela). Zmianą na niekorzyść jest również pozo-

stawanie nauczyciela w przymusowej bezczynności ze względu na brak zapotrzebo-

6

wania na jego pracę. Nie jest to jednak czynność pracodawcy wypowiadająca lub

rozwiązująca stosunek pracy nauczyciela i dlatego nie znajdują do niej zastosowania

- poprzez art. 91c Karty Nauczyciela - przepisy art. 41 i 42 KP.

Ochrona przewidziana w art. 41 KP dotyczy jedynie wypowiedzenia umowy o

pracę, nie dotyczy natomiast innych sposobów rozwiązania stosunku pracy (np. roz-

wiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia) ani innych stosunków pracy niż wyni-

kające z umowy o pracę jako źródła jego nawiązania (por. wyrok Sądu Najwyższego

z dnia 27 września 1983 r., I PRN 108/83, nie publikowany, zgodnie z którym w cza-

sie urlopu lub innej usprawiedliwionej nieobecności w pracy można rozwiązać

umowę o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika na podstawie art. 52 KP oraz

uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 18 lutego 1994 r., I PZP 60/93, PiZS 1994, nr 7,

s. 78, zgodnie z którą do stosunku pracy z wyboru nie stosuje się art. 41 KP).

Niezrozumiałe są wyrażone w kasacji obawy co do tego, że przebywanie nau-

czyciela jednocześnie na zwolnieniu lekarskim oraz w stanie nieczynnym będzie po-

wodowało możliwość pobierania przez niego wynagrodzenia z dwóch źródeł - raz

świadczeń z tytułu choroby, drugi raz wynagrodzenia za przebywanie w stanie nie-

czynnym. Obaw tych nie można podzielić, albowiem oczywiste jest, że w takiej sytua-

cji nauczyciel - pozostając ciągle w stosunku zatrudnienia - będzie miał uprawnienie

tylko do jednego świadczenia z tytułu choroby.

Nieuzasadniony jest zarzut naruszenia art. 8 KP. W postawieniu tego zarzutu

zawarta jest sprzeczność, gdyż albo dyrektor Szkoły naruszył prawo, przenosząc

powódkę w stan nieczynny wbrew wymaganiom przewidzianym w art. 20 ust. 1 Karty

Nauczyciela oraz art. 41 i 42 KP w związku z art. 91c Karty Nauczyciela, albo też

działając w granicach przysługującego mu prawa, nadużył tego prawa podmiotowego

korzystając z niego w sposób sprzeczny z jego społeczno-gospodarczym przezna-

czeniem lub zasadami współżycia społecznego. W kasacji brak jest uzasadnienia

twierdzenia, że w stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy doszło do nadużycia

prawa w wyniku uczynienia przez dyrektora Szkoły użytku z przysługującego mu

prawa w sposób sprzeczny ze społeczno-gospodarczym jego przeznaczeniem lub z

zasadami współżycia społecznego. Za takie uzasadnienie nie może być uznane sta-

nowisko powódki prezentowane w kasacji, że przeniesienie w stan nieczynny jest

instytucją zmierzającą do rozwiązania stosunku pracy, a zatem odmowa przyznania

nauczycielowi jako pracownikowi ochrony przed rozwiązaniem tego stosunku byłaby

sprzeczna z prawem i zasadami współżycia społecznego. Tak skonstruowany zarzut

7

jest w istocie skierowany w stosunku do ustawodawcy, a nie pracodawcy. Nie można

też przyjąć, że sprzeczność ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem prawa lub

z zasadami współżycia społecznego polega na zachowaniu pracodawcy naruszają-

cym art. 20 Karty Nauczyciela oraz art. 41 i 42 KP. Czym innym jest bowiem naru-

szenie prawa (przedmiotowego), a czym innym nadużycie prawa (podmiotowego).

Skoro kasacja nie podaje uzasadnienia do tezy, że doszło do naruszenia art. 8 KP, to

zarzut ten jest gołosłowny i w związku z tym nie zasługuje na uwzględnienie.

Pogląd wyrażony przez Sąd Okręgowy w Krakowie w wyroku wydanym w

sprawie VI Pa 365/99, na który powołuje się skarżąca, nie jest wiążący dla Sądu

Najwyższego w postępowaniu kasacyjnym - pomijając to, że dotyczy innych stron, a

ponadto odnosi się do przeniesienia nauczyciela w stan nieczynny w czasie jego

przebywania na urlopie dla poratowania zdrowia, nie zaś na zwolnieniu lekarskim. Z

kolei odwołanie się przez powódkę do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 7 listopada

1995 r., I PRN 83/95 (OSNAPiUS 1996 nr 12, poz. 169), w celu wykazania, że do

przeniesienia w stan nieczynny stosuje się art. 41 KP, jest pozbawione racji, gdyż

wyrok ten dotyczy innej kwestii, a stosowanie „per analogiam” poglądu w nim wyra-

żonego do rozpoznawanej sprawy jest niemożliwe ze względu na odmienność stanu

faktycznego.

Biorąc powyższe pod rozwagę Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji na pod-

stawie art. 39312

KPC.

========================================