II UKN 122/00

Wyrok z dnia 24 stycznia 2001 r.

II UKN 122/00

Warunkiem uzyskania prawa do renty rodzinnej (art. 37 ust. 1 ustawy z

dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin,

Dz.U. Nr 40, poz. 267 ze zm.) jest posiadanie okresu zatrudnienia nie krótszego

niż wymagany do uzyskania renty z tytułu niezdolności do pracy. Uważa się go

za spełniony, jeżeli okres zatrudnienia wynosi co najmniej 5 lat, gdy niezdol-

ność do pracy powstała w wieku powyżej 30 lat i przypada w ciągu ostatniego

dziesięciolecia przed zgłoszeniem wniosku o rentę (art. 33 ust. 1 pkt 5 oraz ust.

2 tej ustawy).

Przewodniczący SSN Zbigniew Myszka, Sędziowie SN: Krystyna Bednarczyk,

Jerzy Kuźniar (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 24 stycznia 2001 r. sprawy z wniosku

Krzysztofa B. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w L. o

prawo do renty rodzinnej, na skutek kasacji wnioskodawcy od wyroku Sądu Apela-

cyjnego w Lublinie z dnia 2 grudnia 1999 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

U z a s a d n i e n i e

Wyrokiem z dnia 1 grudnia 1998 r. [...] Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpie-

czeń Społecznych w Lublinie oddalił odwołanie wnioskodawcy Krzysztofa B. od de-

cyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych-Oddziału w L. z dnia 30 grudnia 1997 r.,

odmawiającej przyznania renty rodzinnej po zmarłym w dniu 18 września 1997 r. ojcu

Ryszardzie, po ustaleniu, że ojciec wnioskodawcy nie osiągnął w chwili śmierci wieku

50 lat (urodził się w dniu 22 marca 1948 r.), a w ostatnim dziesięcioleciu przed zgo-

nem, posiadał okres zatrudnienia wynoszący 2 lata i 27 dni. Nie spełniał on więc ko-

niecznej przesłanki dla przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy, wymaganej

art. 32 i 33 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowni-

2

ków i ich rodzin (Dz.U. Nr 40, poz. 267 ze zm.), wykazania co najmniej 5 lat okresów

składkowych uzupełnionych okresami nieskładkowymi w takim dziesięcioleciu.

Stanowisko to w pełni podzielił Sąd Apelacyjny w Lublinie i oddalił apelację

wnioskodawcy (wyrok z dnia 2 grudnia 1999 r. [...]).

Powyższy wyrok zaskarżył kasacją wnioskodawca i zarzucając naruszenie

prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 37 ust. 1 i niewłaściwe zastosowanie

art. 33 ust. 2 ustawy o z.e.p. oraz naruszenie przepisów prawa procesowego - art.

382 KPC - przez pominięcie części materiału dowodowego zebranego w pierwszej

instancji, wniósł o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania

„organowi rentowemu”. Ojciec wnioskodawcy w chwili śmierci prowadził indywidualną

kancelarię adwokacką i w dziesięcioleciu przed zgonem posiadał okres zatrudnienia

wynoszący 2 lata i 27 dni, co wynika z faktu, że przez około 8 lat przebywał za grani-

cą w związku z pracą naukową, nie wykonując w tym czasie pracy adwokata. We-

dług skarżącego, brak w przepisach o rencie rodzinnej odesłania do art. 33 ust. 2

ustawy o z.e.p., co oznacza, że został on zastosowany bezpodstawnie. „Prawo do

renty rodzinnej przysługuje uprawnionym niezależnie od tego czy zmarły spełniał

wszystkie warunki do otrzymania świadczenia z ubezpieczenia społecznego, czy nie.

Można zasadnie twierdzić, że renta rodzinna jest świadczeniem pochodnym tylko na

gruncie art. 37 ust. 2; jest zaś świadczeniem samoistnym w przypadku określonym w

art. 37 ust. 1”.

Sąd Apelacyjny pominął nadto, że zmarły miał łącznie okres uprawniający do

nabycia prawa do renty, aczkolwiek nie spełniał przesłanki 5 lat zatrudnienia w

ostatnim dziesięcioleciu przed śmiercią, ale ponieważ w chwili śmierci pozostawał w

zatrudnieniu, „nie ma potrzeby badania czy istnieje ta przesłanka”.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kasacja nie jest uzasadniona. Przede wszystkim stwierdzić należy, że nie do-

szło do naruszenia przez Sąd art. 382 KPC. Przepis ten stanowi, że sąd drugiej in-

stancji orzeka na podstawie materiału zebranego w postępowaniu w pierwszej in-

stancji oraz w postępowaniu apelacyjnym. Wyrokując w sprawie Sąd Apelacyjny nie

prowadził uzupełniającego postępowania dowodowego, wobec braku stosownych

wniosków stron, akceptując ustalenie faktyczne Sądu pierwszej instancji, że ojciec

wnioskodawcy, w chwili zgonu nie osiągnął 50 lat, zaś w ostatnim dziesięcioleciu

3

przed zgonem posiadał okres zatrudnienia wynoszący 2 lata i 27 dni. Ustalenie to,

niezakwestionowane w kasacji, powoduje, że Sąd Najwyższy jest związany stanem

faktycznym stanowiącym podstawę wydania zaskarżonego wyroku (art. 39315

KPC ).

Przy takich ustaleniach zarzut naruszenia przez Sąd wskazanych przepisów

prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, nie jest

uzasadniony. Trafnie przyjął Sąd Apelacyjny, że renta rodzinna ma charakter świad-

czenia pochodnego, a więc że osoby ubiegające się o to świadczenie wywodzą

swoje uprawnienia z prawa swego poprzednika prawnego. Zgodnie z art. 37 ust. 1 i 2

ustawy o z.e.p., renta rodzinna przysługuje uprawnionym członkom rodziny pracow-

nika, w tym zstępnym, który bądź to w chwili śmierci pozostawał w zatrudnieniu i miał

okres zatrudnienia nie krótszy niż wymagany do uzyskania renty z tytułu niezdolności

do pracy, bądź też, o ile w chwili śmierci nie pozostawał w zatrudnieniu, miał ustalo-

ne prawo do emerytury lub renty, albo spełniał warunki wymagane do uzyskania jed-

nego z tych świadczeń. Ponieważ w chwili śmierci Ryszard B. pozostawał w zatrud-

nieniu, należało zbadać czy miał wymagany okres zatrudnienia. Przepis art. 37 ust. 1

ustawy stawia jeden tylko warunek, którego spełnienie pozwala na przyznanie świad-

czenia, a mianowicie posiadanie przez zmarłego pracownika okresu zatrudnienia nie

krótszego niż wymagany do uzyskania renty z tytułu niezdolności do pracy. Warunek

posiadania wymaganego okresu zatrudnienia uważa się za spełniony, jeżeli wynosi

on co najmniej pięć lat, gdy niezdolność do pracy powstała w wieku powyżej 30 lat.

Okres pięciu lat zatrudnienia, powinien przypadać w ciągu ostatniego dziesięciolecia

przed zgłoszeniem wniosku o rentę (art. 33 ust. 1 pkt 5 oraz ust. 2 ustawy). W świetle

niekwestionowanych ustaleń faktycznych, zmarły nie spełnił warunku pięcioletniego

okresu zatrudnienia, a więc jego następca prawny nie może mieć uprawnień do renty

rodzinnej.

Wobec twierdzeń kasacji, należy zauważyć, że przepis art. 37 ustawy o z.e.p.

reguluje dwie odrębne sytuacje. W jego ust. 1 określa się uprawnienia do renty ro-

dzinnej członków rodziny, jeżeli w chwili śmierci ich poprzednik prawny pozostawał w

zatrudnieniu, zaś ust. 2 jeżeli w tym czasie w zatrudnieniu nie pozostawał. W obu

tych przypadkach - co oczywiste - świadczenie ma charakter pochodny, przy czym z

uwagi na fakt, że w chwili śmierci poprzednik prawny wnioskodawcy pracował, ko-

nieczne było zbadanie jedynej okoliczności, a mianowicie czy miał on wymagany

przez prawo okres zatrudnienia. Według poczynionych niewadliwych ustaleń, warun-

ku tego Ryszard B. nie spełniał, co daje podstawę do przyjęcia, że jego syn nie nabył

4

prawa do renty rodzinnej.

Na marginesie i z uwagi na zarzut kasacji należy zauważyć, że przepis art. 37

ust. 2 - nie znajdujący zastosowania w sprawie, skoro ojciec wnioskodawcy pozosta-

wał w chwili śmierci w zatrudnieniu - formułuje inny jeszcze, poza wykazaniem od-

powiedniego okresu zatrudnienia warunek, to jest aby zdarzenie (śmierć pracownika)

wystąpiło nie później niż 18 miesięcy od ustania okresów, o których mowa w art. 6

ust. 2 ustawy z dnia 17 października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent, o zasa-

dach ustalania emerytur i rent oraz o zmianie niektórych ustaw ( Dz.U. Nr 104, poz.

450 ze zm. ). Gdy więc nie zostały również naruszone przepisy prawa materialnego

wskazane w kasacji, należało orzec jak w sentencji, po myśli art. 39312

KPC.

========================================