I PKN 219/00

Wyrok z dnia 2 lutego 2001 r.

I PKN 219/00

Obowiązek uzyskania zgody na wypowiedzenie umowy o pracę działa-

czowi związkowemu, którego mandat wygasł wskutek wykluczenia go ze

związku zawodowego, jest spełniony przez uzyskanie zgody zarządu zakłado-

wej organizacji związkowej, której chroniony pracownik był członkiem.

Przewodniczący SSN Józef Iwulski, Sędziowie SN: Roman Kuczyński,

Zbigniew Myszka (sprawozdawca)

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 2 lutego 2001 r. sprawy z powództwa

Ryszarda S. przeciwko Wojewódzkiemu Szpitalowi Specjalistycznemu w Z. o przy-

wrócenie do pracy i wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy, na skutek ka-

sacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w Łodzi z dnia 26 listopada 1999 r. [...]

o d d a l i ł kasację i zasądził od Skarbu Państwa-Sądu Okręgowego w Łodzi

na rzecz adwokata Edwarda D. kwotę 246,08 zł tytułem nie opłaconej pomocy praw-

nej udzielonej z urzędu, oddalając wniosek o zasądzenie kosztów w pozostałym za-

kresie.

U z a s a d n i e n i e

Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi wyrokiem z

dnia 26 listopada 1999 r. odrzucił apelację powoda Ryszarda S. w zakresie żądania

zasądzenia nagrody z Zakładowego Funduszu Nagród za 1998 r. oraz oddalił w po-

zostałym zakresie jego apelację od wyroku Sądu Rejonowego-Sądu Pracy w Zgierzu

z dnia 27 maja 1999 r., oddalającego roszczenie o przywrócenie powoda do pracy w

pozwanym Wojewódzkim Szpitalu Specjalistycznym w Z. W sprawie tej Sąd pierw-

szej instancji przyjął, że utrata przez powoda zdolności do prawidłowego kierowania

działem wskazana mu jako przyczyna wypowiedzenia umowy o pracę, była rzeczy-

wista i uzasadniona. Stanowisko takie potwierdził Sąd Okręgowy, który uznał, że nie-

2

kwestionowana odmowa współpracy z powodem podległych mu pracowników, z któ-

rymi powód pozostawał w konflikcie, zmusiła pracodawcę do dokonania wyboru po-

między wypowiedzeniem umowy o pracę kierownikowi a zwolnieniem wszystkich

podległych mu pracowników. Wybór określonego wariantu pozostawał w gestii pra-

codawcy, który z uwagi na głębokość konfliktu powoda z podległym mu personelem,

którego powód wykonujący funkcję kierowniczą nie był w stanie rozwiązać, był

uprawniony do rozwiązania z powodem stosunku pracy w drodze wypowiedzenia.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia przez pracodawcę art. 32 ustawy z dnia 23

maja 1991 r. o związkach zawodowych Sąd drugiej instancji wskazał, iż sam powód

przyznał w apelacji, że zakładowe ogniwo związkowe wyraziło zgodę na wypowie-

dzenie mu umowy o pracę, a nawet zażądało zastosowania tego trybu rozwiązania

stosunku pracy. Natomiast w zakresie roszczenia o zasądzenia nagrody z zakłado-

wego funduszu nagród Sąd Okręgowy przyjął, że Sąd pierwszej instancji nie orzekał

o tym roszczeniu, przeto apelacja powoda od nieistniejącego orzeczenia podlegała

odrzuceniu z mocy art. 373 KPC.

W kasacji od wyroku Sądu drugiej instancji, w części oddalającej apelację po-

woda, podniesiono zarzut naruszenia art. 45 KP w związku z art. 4, 12 ust. 2, art. 30

ust. 1 i art. 32 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (Dz.U. Nr 55,

poz. 234 ze zm.) poprzez niewłaściwe ustalenie, że w sprawie powoda wypowiedział

się „prawowity i właściwy” związek zawodowy, tj. Krajowa Komisja Porozumiewaw-

cza NSZZ „Solidarność - 80” w S. działająca przez komisję zakładową tego Związku

przy Wojewódzkim Szpitalu Zespolonym w Z. Skarżący twierdził, że w sprawie po-

woda wypowiedziała się powstała w dniu 24 lutego 1999 r. „nowa” i jeszcze niezare-

jestrowana komisja związkowa, której powód nigdy nie był członkiem i która nie była

władna wypowiedzieć się w przedmiocie zwolnienia powoda z pracy, a także kwe-

stionował „błędną ocenę faktu, że brak odmowy współpracy z powodem podległych

mu pracowników nie jest kwestionowany, a przyczyny tej odmowy są bez znaczenia

dla rozstrzygnięcia sprawy”. Ponadto skarżący wskazał na naruszenie art. 217 § 1 i

227 KPC przez brak postanowienia obu Sądów na okoliczność zgłoszonych przez

powoda świadków, których sądy powinny dopuścić z uwagi na art. 232 zdanie drugie

KPC, skoro powód działał bez adwokata. Zarzucił Sądowi pierwszej instancji doko-

nanie dowolnych ustaleń co do przynależności związkowej powoda, który był człon-

kiem innej organizacji związkowej, co stanowiło naruszenie art. 244 KPC „i wielu

jeszcze innych z procedury cywilnego postępowania”, przez co sądy obu instancji

3

przekroczyły granice swobodnej oceny dowodów (art. 233 KPC). Na tych podsta-

wach pełnomocnik powoda domagał się orzeczenia kasatoryjnego i przyznania

kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kasacja jest nieuzasadniona. Jej zarzuty proceduralne skierowane zostały

głównie przeciwko postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji, który jakoby do-

konał dowolnych ustaleń co do przynależności związkowej powoda, nie wydał posta-

nowienia „na okoliczność przesłuchania świadków zgłoszonych przez powoda na

poparcie jego żądań”, a ponadto nie dopuścił dowodu nie wskazanego przez strony.

W tym zakresie należy stwierdzić, że zarzuty naruszenia przepisów prawa przez sąd

pierwszej instancji nie mogą być objęte postępowaniem kasacyjnym, albowiem za-

skarżeniem kasacyjnym objęte jest wyłącznie postępowanie przed sądem drugiej

instancji (art. 392 § 1 KPC).

Wprawdzie te same zarzuty skarżący kierował także przeciwko postępowaniu

przed Sądem drugiej instancji, jednakże ich nieprecyzyjność, stopień ogólności sfor-

mułowań oraz lapidarne uzasadnienie nie dawały Sądowi Najwyższemu podstaw do

snucia domysłów co do intencji skarżącego, którego obciąża prawidłowe wskazanie i

uzasadnienie podstaw kasacyjnych (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 grudnia

1996 r., I PKN 33/96, OSNAPiUS 1997 nr 14, poz. 250). W szczególności zarzut na-

ruszenia przez Sąd drugiej instancji art. 217 § 1 i 227 KPC był bezzasadny, albo-

wiem skarżący jedynie ogólnikowo wskazał, że Sąd ten jakoby pominął zgłoszony

przez powoda dowód z przesłuchania świadków „na poparcie jego żądań”, bez ko-

niecznego określenia, o jakich konkretnie świadków chodziło, w jakim terminie wnio-

sek był składany oraz na jakie konkretnie okoliczności dowód ten miał być przepro-

wadzony. Ponadto art. 217 § 1 KPC nie wymaga wydania odrębnego postanowienia

dowodowego, a ewentualne pominięcie przez sądy środków dowodowych następuje

w trybie art. 217 § 2 KPC i bez konieczności wydania odrębnego postanowienia,

zwłaszcza wówczas, gdy nie wiadomo, jakie dowody i na jakie konkretnie okoliczno-

ści miałby prowadzić Sąd drugiej instancji. Ponadto od 2 lipca 1996 r., wskutek

zmiany art. 232 KPC oraz skreślenia § 2 w art. 3 KPC, nastąpiło zniesienie zasady

odpowiedzialności sądu za wynik postępowania dowodowego. Dlatego brak było

podstaw prawnych do obarczania Sądu drugiej instancji urzędową inicjatywą dowo-

4

dową za powoda, który nie korzystał przed tym Sądem z profesjonalnej pomocy

prawnej (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 października 1998 r., II UKN 244/98,

OSNAPiUS 1999 nr 20, poz. 662).

Chybiony był zarzut naruszenia art. 233 § 1 KPC, który Sąd drugiej instancji

miał naruszyć przez „dokonanie dowolnych ustaleń w oparciu o błędnie podjęte

uchwały - przez związek zawodowy, którego powód nigdy nie był członkiem”. W tym

zakresie Sąd drugiej instancji wskazał, że zakładowa organizacja związkowa nie

tylko wyraziła zgodę na wypowiedzenie powodowi umowy o pracę, ale co więcej za-

żądała rozwiązania z nim stosunku pracy. Ponadto jak wynika z zebranego w spra-

wie materiału dowodowego, to walne zebranie członków jego macierzystej zakłado-

wej organizacji związkowej, której powód przewodniczył, wykluczyło go w dniu 24

lutego 1998 r. „dożywotnio z szeregów związku za działanie na szkodę związku,

podległych mu pracowników i zakładu pracy”, a wybrana w tym dniu nowa komisja

zakładowa zgodziła się na rozwiązanie z nim stosunku pracy „nawet ze skutkiem

natychmiastowym”. Skoro zatem powód w tej dacie został pozbawiony członkostwa

związku zawodowego i funkcji przewodniczącego zakładowej struktury związkowej,

to przez okres jednego roku od wygaśnięcia mandatu przysługiwała mu nadal wzmo-

żona ochrona trwałości stosunku pracy (art. 32 ust. 1 ustawy o związkach zawodo-

wych) ze strony zakładowej organizacji związkowej, której przestał być członkiem.

Wyrażenie przez tę strukturę związkową zgody na rozwiązanie z powodem stosunku

pracy powodowało, że zarzut naruszenia tego przepisu był oczywiście bezzasadny.

Dlatego pracodawca prawidłowo wypowiedział powodowi umowę o pracę za zgodą

związkowej komisji zakładowej, której mandatu został powód pozbawiony i nie naru-

szyło to jego tzw. negatywnej wolności związkowej „przynależności do organizacji

związkowej, której powód nie był już członkiem”, albowiem obowiązek uzyskania

zgody na wypowiedzenie umowy o pracę działaczowi związkowemu, którego mandat

związkowy wygasł wskutek wykluczenia go ze związku zawodowego (art. 32 ust. 2

ustawy o związkach zawodowych), zostaje spełniony przez uzyskanie zgody tej za-

kładowej organizacji związkowej, której chroniony pracownik przestał być członkiem

Sąd Najwyższy nie podzielił stanowiska powoda, że jego stosunek pracy pod-

legał ochronie z art. 32 ustawy o związkach zawodowych z tytułu jego udziału w ko-

mitecie założycielskim nowego związku zawodowego założonego w dniu 24 lutego

1998 r. Walor prawny powoływania się na taki tytuł wzmożonej ochrony trwałości sto-

sunku pracy przekreślił Sąd pierwszej instancji, który wskazał, że w tej dacie nie do-

5

szło do powstania nowego związku zawodowego, albowiem uchwała o jego utworze-

niu nie została podjęta przez co najmniej 10 osób uprawnionych do utworzenia no-

wego związku zawodowego (art. 12 ust. 1 ustawy o związkach zawodowych). Ozna-

cza to, że wzmożona ochrona trwałości stosunku pracy przysługuje tylko członkowi

komitetu założycielskiego związku zawodowego, który został powołany uchwałą o

jego utworzeniu, podjętą przez co najmniej 10 osób uprawnionych do tworzenia

związków zawodowych. W konsekwencji powód nie korzystał z ochrony przewidzia-

nej w art. 32 ust. 3 ustawy o związkach zawodowych, zważywszy ponadto, że niedo-

puszczalne jest istnienie dwóch zakładowych struktur tego samego związku zawo-

dowego (por. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 24 kwietnia

1996 r., I PZP 38/95, OSNAPiUS 1996 r. nr 23, poz. 353).

Bezzasadny był także zarzut naruszenia art. 45 KP, albowiem Sąd drugiej in-

stancji prawidłowo przyjął, że utrata zdolności prawidłowego pełnienia funkcji kierow-

niczej, spowodowana gremialną odmową podległych pracowników współpracowania

z zatrudnionym na kierowniczym stanowisku pracy powodem, która była uzasad-

niana - według ustaleń pierwszoinstancyjnych - zmuszaniem ich do wstępowania do

kierowanej przez powoda organizacji związkowej i składaniem przezeń nieuzasad-

nionych wniosków o zwolnienia pracowników z pracy, stanowiła oczywiście uzasad-

nioną przyczynę wypowiedzenia mu umowy o pracę.

Mając powyższe na uwadze kasacja podlegała oddaleniu na podstawie art.

39312

KPC. Koszty nie opłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi przez pełno-

mocnika z urzędu Sąd Najwyższy zasądził w wysokości określonej w § 12 rozporzą-

dzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 12 grudnia 1997 r. w sprawie opłat za czyn-

ności adwokatów oraz opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. Nr 154, poz. 1013

ze zm.), oddalając wniosek w pozostałym zakresie.

========================================