I PKN 228/00

Wyrok z dnia 2 lutego 2001 r.

I PKN 228/00

Rozwiązanie umowy o pracę przez pracownika na podstawie art. 231

§ 4

KP nie wyklucza nabycia prawa do odprawy pieniężnej z art. 8 ustawy z dnia 28

grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami sto-

sunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy oraz o zmianie niektórych

ustaw (Dz.U. z 1990 r. Nr 4, poz. 19 ze zm.).

Przewodniczący SSN Józef Iwulski (sprawozdawca), Sędziowie SN: Roman

Kuczyński, Zbigniew Myszka.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 2 lutego 2001 r. sprawy z powództwa

Jerzego R. i Marka K. przeciwko Samodzielnemu Publicznemu Zakładowi Opieki

Zdrowotnej w B. o odprawę, na skutek kasacji powodów od wyroku Sądu Okręgowe-

go-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi z dnia 2 grudnia 1999 r. [...]

u c h y l i ł zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Okręgowemu-Są-

dowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi do ponownego rozpoznania i orze-

czenia o kosztach postępowania kasacyjnego.

U z a s a d n i e n i e

Wyrokiem z dnia 6 czerwca 1999 r. [...] Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Rawie

Mazowieckiej oddalił powództwo Jerzego R. i Marka K. przeciwko Samodzielnemu

Publicznemu Zakładowi Opieki Zdrowotnej w B. o zapłatę odpraw pieniężnych. Sąd

Rejonowy ustalił, że powodowie zatrudnieni jako anestezjolodzy otrzymali zawiado-

mienie o przekształceniu Zespołu Opieki Zdrowotnej w Samodzielny Zakład oraz o

możliwości rozwiązania stosunków pracy w trybie art. 231

§ 4 KP. Powodowie złożyli

takie oświadczenia i ich stosunki pracy uległy rozwiązaniu. Sąd Rejonowy przyjął, że

w takiej sytuacji nie mają zastosowania przepisy ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o

szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn

dotyczących zakładu pracy oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. z 1990 r. Nr 4,

2

poz. 19 ze zm.). Do rozwiązania stosunków pracy nie doszło bowiem w wyniku indy-

widualnej decyzji pracodawcy, a w wyniku oświadczeń woli pracowników.

Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi wyrokiem z

dnia 2 grudnia 1999 r. [...] oddalił apelacje powodów. Sąd drugiej instancji wywiódł,

że art. 231

§ 3 KP nakłada na pracodawcę obowiązek zawiadomienia załogi o prze-

kształceniach organizacyjnych powodujących przejście pracowników do nowego pra-

codawcy, a art. 231

§ 4 KP wskazuje na możliwość rozwiązania stosunku pracy przez

pracowników bez wypowiedzenia za siedmiodniowym uprzedzeniem. Skorzystanie

przez powodów z tego uprawnienia nie oznacza, iż nastąpiło ono z przyczyny leżącej

wyłącznie po stronie pracodawcy. Zmiany organizacyjne w związku z reformą służby

zdrowia i hipotetyczne zagrożenie miejsc pracy, nie może być traktowane jako indy-

widualna decyzja pozwanego o rozwiązaniu stosunków pracy z przyczyn leżących

wyłącznie po stronie zakładu. Rozwiązanie stosunków pracy nastąpiło z inicjatywy

powodów, bowiem gdyby nie ich dobrowolnie złożone oświadczenia, zapewne pra-

cowaliby na dotychczas zajmowanych stanowiskach. Powodowie mogli, ale nie mu-

sieli rozwiązać stosunków pracy. Nie wystąpiła też przesłanka wyłączności przyczyny

rozwiązania stosunków pracy po stronie pracodawcy. Okoliczność, że po dobrowol-

nym rozwiązaniu stosunków pracy przez 6 anestezjologów, pracodawca zatrudnił

tylko trzech nowych, nie oznacza, że pracodawca dokonał zwolnień z przyczyn eko-

nomicznych.

Kasację od tego wyroku wnieśli powodowie, którzy zarzucili naruszenie art.

231

§ 4 i art. 361

§ 1 KP oraz art. 4771

§ 1 KPC. W jej uzasadnieniu wywiedli, że na-

stąpiła likwidacja dawnej placówki zatrudnienia i powstał nowy, samodzielny podmiot.

Rozwiązanie stosunku pracy w trybie art. 231

§ 4 KP powoduje dla pracownika skutki,

jakie przepisy prawa pracy wiążą z rozwiązaniem stosunku pracy przez pracodawcę

za wypowiedzeniem. Zdaniem powodów w takiej sytuacji powinien mieć zastosowa-

nie art. 361

KP w związku z art. 4771

§ 1 KPC albo ustawa z dnia 28 grudnia 1989 r.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zarzut naruszenia art. 361

KP i art. 4771

§ 1 KPC jest bezzasadny. Powodowie

nie dochodzili odszkodowania za skrócenie okresu wypowiedzenia, a zasądzenie

takiego roszczenia przez Sąd pierwszej instancji, gdyż tylko ten Sąd mógł orzec po-

nad żądanie, byłoby bezzasadne. Zgodnie bowiem z utrwalonym już orzecznictwem

3

(uchwała z dnia 10 października 2000 r., III ZP 24/00, OSNAPiUS 2001 r. nr 3, poz.

63) pracownikowi, który w związku z przejściem zakładu pracy na innego pracodaw-

cę skorzystał z możliwości rozwiązania stosunku pracy bez wypowiedzenia, za sied-

miodniowym uprzedzeniem (art. 231

§ 4 KP), nie przysługuje odszkodowanie (po-

dobnie wyrok z dnia 2 sierpnia 2000 r., I PKN 747/99, dotychczas nie publikowany).

Za usprawiedliwioną podstawę kasacji uznał natomiast Sąd Najwyższy zarzut

naruszenia art. 231

§ 4 KP, a pośrednio także wymienionego w uzasadnieniu kasacji

art. 8 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. Sądy obu instancji uznały bowiem, że w przy-

padku rozwiązania umowy o pracę przez pracownika bez wypowiedzenia za sied-

miodniowym uprzedzeniem w trybie art. 231

§ 4 KP nie mogą mieć zastosowania

przepisy ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r., gdyż do rozwiązania umowy o pracę do-

chodzi wskutek oświadczenia pracownika, a nie oświadczenia pracodawcy. Poglądu

tego nie można podzielić. Zgodnie bowiem z art. 231

§ 4 KP in fine rozwiązanie sto-

sunku pracy w tym trybie powoduje dla pracownika skutki, jakie przepisy prawa pracy

wiążą z rozwiązaniem stosunku pracy przez pracodawcę za wypowiedzeniem. Prze-

pis ten stwarza więc fikcję prawną, według której ten sposób rozwiązania umowy o

pracę dla oceny jego skutków należy traktować jak wypowiedzenie pracodawcy. Nie

zawiera on więc żadnych ograniczeń w zakresie rodzaju tych skutków, a w szczegól-

ności nie wynika z niego, aby w ocenie tych skutków w płaszczyźnie stosowania

ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. taki sposób rozwiązania umowy o pracę traktować

inaczej niż rozwiązanie umowy przez pracodawcę w drodze wypowiedzenia. Ponie-

waż rozwiązanie umowy o pracę w ten sposób jest jedną z przesłanek stosowania

ustawy (dotyczy ona także rozwiązania w drodze porozumienia stron, w którym rów-

nież konieczne jest oświadczenie woli pracownika), to ocena przysługiwania odprawy

pieniężnej powinna być uzależniona od spełnienia pozostałych przesłanek z art. 1 i

10 tej ustawy. Zdaniem Sądu Najwyższego sytuacja prawna jest podobna jak przy

wypowiedzeniu zmieniającym. W tym przypadku pracodawca również nie zmierza do

rozwiązania umowy o pracę, a skutek taki może nastąpić tylko przy złożeniu przez

pracownika oświadczenia o odmowie przyjęcia zaoferowanych warunków pracy lub

płacy. Utrwalone orzecznictwo dopuszcza stosowanie ustawy z dnia 28 grudnia 1989

r. do rozwiązania umowy o pracę w wyniku odmowy przyjęcia przez pracownika no-

wych warunków pracy lub płacy w przypadku spełnienia specyficznych przesłanek. W

wyroku z dnia 9 listopada 1990 r., I PR 335/90 (OSP 1991 r. z. 9, poz. 212) Sąd Naj-

wyższy uznał, iż okoliczność, że rozwiązanie stosunku pracy następuje w trybie wy-

4

powiedzenia zmieniającego, a nie w drodze wypowiedzenia definitywnego ma jedy-

nie znaczenie dla oceny, czy przyczyny z art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989

r. stanowią wyłączny powód uzasadniający rozwiązanie stosunku pracy. Jeżeli bo-

wiem pracownikowi zaproponowano odpowiednią pracę, to odmowa jej przyjęcia

może być w pewnym wypadku potraktowana jako współprzyczyna rozwiązania sto-

sunku pracy. Będzie tak wtedy, gdy z uwagi na interes pracownika i zakładu pracy

oraz rodzaj i charakter zaproponowanej pracy w zasadzie można oczekiwać, iż pra-

cownik powinien przyjąć zaoferowane mu nowe warunki. Oznacza to, że odmowa

przyjęcia nowych warunków pracy noszących znamiona szykany, jak i nieprzyjęcie

warunków wyraźnie z jakiegoś powodu niedogodnych dla pracownika nie stoi na

przeszkodzie uznaniu, że przyczyny rozwiązania stosunku pracy leżą wyłącznie po

stronie zakładu pracy. Analizowany problem wystąpił także w sprawie, w której Sąd

Najwyższy uznał, że z art. 11 w związku z art. 10 ust. 1 i art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 28

grudnia 1989 r. wynika, iż pracownik nabywa prawo do odprawy, jeżeli pracodawca

zgodził się na ofertę pracownika rozwiązania umowy o pracę w drodze porozumienia

stron, gdyż wskutek zmian organizacyjnych zmierzał do zmniejszenia zatrudnienia

(wyrok z dnia 1 października 1999 r., I PKN 283/99, OSNAPiUS 2001 r. nr 3, poz.

72). W uzasadnieniu tego wyroku Sąd Najwyższy nie wykluczył możliwości stosowa-

nia ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. w przypadku rozwiązania umowy o pracę w try-

bie art. 231

§ 4 KP, jeżeli spełnione są pozostałe jej przesłanki. Podsumowując, nale-

ży uznać, że rozwiązanie umowy o pracę przez pracownika na podstawie art. 231

§ 4

KP nie wyklucza możliwości zastosowania ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r., jeżeli

spełnione są pozostałe jej przesłanki, a więc w szczególności, gdy wyłączną przy-

czyną złożenia przez pracownika oświadczenia woli były zmiany określone w art. 1

tej ustawy, a równocześnie następowało zmniejszenie zatrudnienia, które motywo-

wało pracownika do złożenia oświadczenia woli.

Z tych względów na podstawie art. 39313

§ 1 KPC orzeczono jak w sentencji.

========================================