III ZP 36/00

Uchwała z dnia 2 lutego 2001 r.

III ZP 36/00

Przewodniczący SSN Józef Iwulski (sprawozdawca), Sędziowie SN: Roman

Kuczyński, Zbigniew Myszka.

Sąd Najwyższy, z udziałem prokuratora Prokuratury Krajowej Piotra

Wiśniewskiego, w sprawie z powództwa Konrada W. przeciwko Przedsiębiorstwu

Budowy Maszyn „M.” w P. o wynagrodzenie, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym

dnia 2 lutego 2001 r. zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Okręgowy-Sąd

Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi postanowieniem z dnia 9 czerwca 2000 r.

[...] do rozstrzygnięcia w trybie art. 390 KPC:

Czy pod pojęciem użytym w art. 1 ust. 3 ustawy z dnia 24 września 1981 r. o

przedsiębiorstwach państwowych (jednolity tekst: Dz.U. Nr 18/91, poz. 80 z później-

szymi zmianami) „zachowuje prawo do dotychczasowego wynagrodzenia oraz in-

nych uprawnień” należy rozumieć wynagrodzenie kwotowe, które dyrektor otrzymał

bezpośrednio przed zawieszeniem w czynnościach, czy też obowiązujące w tej dacie

zasady ustalania wynagrodzenia polegające na kwartalnej podwyżce płacy zasadni-

czej o procent wzrostu przeciętnego wynagrodzenia w przedsiębiorstwie ?

p o d j ą ł następującą uchwałę:

W okresie zawieszenia w czynnościach dyrektor przedsiębiorstwa pańs-

twowego zachowuje prawo do wynagrodzenia w wysokości otrzymywanej bez-

pośrednio przed zawieszeniem (art. 41 ust. 3 ustawy z dnia 25 września 1981 r.

o przedsiębiorstwach państwowych, jednolity tekst: Dz.U. z 1991 r. Nr 18, poz.

80 ze zm.).

U z a s a d n i e n i e

Powód Konrad W. domagał się zasądzenia na jego rzecz od pozwanego

Przedsiębiorstwa Budowy Maszyn Drogowych "M." w P. kwoty 3 797,00 zł tytułem

2

wyrównania wynagrodzenia za pracę za miesiące październik i listopad 1999 r.

Wyrokiem z dnia 6 marca 2000 r. [...] Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Pabianicach

oddalił powództwo. Sąd ustalił, że powód był zatrudniony w pozwanym przedsię-

biorstwie państwowym w okresie od 1 września 1959 r. do 30 listopada 1999 r., przy

czym od 15 lutego 1990 r. na stanowisku dyrektora. Zgodnie z § 2 ust. 2 regulaminu

wynagradzania przedsiębiorstwa, zasady wynagradzania dyrektora określała

uchwała rady pracowniczej z dnia 11 grudnia 1991 r., w której wnioskowano, aby w

przyszłości wynagrodzenie zasadnicze dyrektora było podwyższane co kwartał o

procent przyrostu przeciętnego wynagrodzenia w przedsiębiorstwie, wyliczony po-

przez porównanie poprzednich kwartałów. Wysokość wynagrodzenia powoda była

obliczana w ten sposób do dnia 1 października 1998 r., kiedy to po raz ostatni zos-

tało ono podwyższone. W dniu 8 lipca 1999 r. rada pracownicza podjęła uchwały o

zawieszeniu powoda w czynnościach dyrektora na okres do 6 miesięcy, bez obo-

wiązku świadczenia pracy oraz o wystąpieniu do organu założycielskiego o wyraże-

nie zgody na odwołanie dyrektora. Po rozpatrzeniu sprzeciwu powoda oraz stanowi-

ska organu założycielskiego, uchwałą z dnia 30 lipca 1999 r. rada pracownicza

utrzymała w mocy uchwały podjęte w dniu 8 lipca 1999 r. W związku z tym w dniu 12

sierpnia 1999 r. tymczasowy kierownik pozwanego przedsiębiorstwa złożył powodowi

wypowiedzenie umowy o pracę. Średnie miesięczne wynagrodzenie zasadnicze

powoda w 1999 r. wynosiło 6 689,63 zł brutto. Przyrost średniego wynagrodzenia w

pozwanym przedsiębiorstwie w III kwartale 1999 r. w stosunku do II kwartału 1999 r.

wynosił 28,38%. W październiku i listopadzie 1999 r., mimo przyrostu średniego

wynagrodzenia w przedsiębiorstwie wynikającego z porównania III i II kwartału, po-

wód nie otrzymał podwyżki w kwocie 1 898 zł brutto miesięcznie. Sąd pierwszej ins-

tancji zważył, iż zgodnie z art. 41 ust. 3 ustawy z dnia 25 września 1981 r. o przed-

siębiorstwach państwowych (jednolity tekst: Dz.U. z 1991 r. Nr 18, poz. 80 ze zm.) w

okresie zawieszenia w czynnościach dyrektor przedsiębiorstwa zachowuje prawo do

dotychczasowego wynagrodzenia oraz inne uprawnienia wynikające ze stosunku

pracy. Zdaniem Sądu, przez dotychczasowe wynagrodzenie należy rozumieć wyna-

grodzenie otrzymywane poprzednio, tj. do czasu podjęcia decyzji o zawieszeniu. W

konsekwencji przepis ten stanowi gwarancję niepogarszania sytuacji płacowej dy-

rektora zawieszonego w pełnieniu funkcji. Sąd Rejonowy zwrócił także uwagę na

fakt, iż w okresie zawieszenia, pracownikowi odwołanemu następnie ze stanowiska,

należne wynagrodzenie wypłaca się bez uwzględniania zmian w zasadach wyna-

3

gradzania lub w wysokości składników wynagrodzenia wprowadzonych po dniu za-

wieszenia. W ocenie Sądu Rejonowego za przyjęciem takiej wykładni przemawia

także treść § 5 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 29 maja

1996 r. w sprawie sposobu ustalania wynagrodzenia w okresie niewykonywania

pracy oraz wynagrodzenia stanowiącego podstawę obliczania odszkodowań, od-

praw, dodatków wyrównawczych do wynagrodzenia oraz innych należności przewi-

dzianych w Kodeksie pracy (Dz.U. Nr 62, poz. 289 ze zm.).

Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi, rozpoznając

apelację powoda od tego wyroku, przedstawił Sądowi Najwyższemu rozpoznawane

zagadnienie prawne. Sąd drugiej instancji wywiódł, że z prawidłowych ustaleń fak-

tycznych Sądu pierwszej instancji wynika, iż stosunek pracy powoda nawiązany zos-

tał na podstawie powołania. Zasady, tryb powoływania i odwoływania dyrektorów

przedsiębiorstw państwowych zostały unormowane ustawą o przedsiębiorstwach

państwowych. Z jej art. 41 ust. 1 wynika, iż rada pracownicza uprawniona do powo-

łania dyrektora może go zawiesić w czynnościach na okres nie dłuższy niż 6 miesię-

cy, jeżeli dalsze pełnienie przez niego funkcji zagraża podstawowym interesom

przedsiębiorstwa. Przepis art. 41 ust. 3 tej ustawy stanowi, że w okresie zawieszenia

dyrektor przedsiębiorstwa zachowuje prawo do dotychczasowego wynagrodzenia

oraz innych uprawnień wynikających ze stosunku pracy. Sąd drugiej instancji powziął

wątpliwość czy użyte w tym przepisie sformułowanie "zachowuje prawo do dotych-

czasowego wynagrodzenia" oznacza wynagrodzenie kwotowe pobierane w dniu za-

wieszenia w czynnościach, czy też obowiązujące w tej dacie zasady ustalania wyna-

grodzenia, polegające na kwartalnej waloryzacji płacy zasadniczej o procent wzrostu

przeciętnego wynagrodzenia w przedsiębiorstwie, która stanowiła dotychczasową

podstawę wyliczenia wynagrodzenia. Za pierwszym stanowiskiem przemawia, że w

okresie zawieszenia w czynnościach dyrektor otrzymywałby wynagrodzenie w takiej

kwocie w jakiej otrzymywał przed zawieszeniem, bez względu na korzystne czy nie-

korzystne dla niego zmiany w zasadach wynagradzania, czy wysokości składników

wprowadzonych po dniu zawieszenia. Otrzymywałby więc dotychczasowe kwotowo

wynagrodzenie. Stanowi to gwarancję niepogarszania sytuacji płacowej pracownika.

Za zasadnością takiej interpretacji przemawia również i to, że mimo niewykonywania

pracy pracownik otrzymuje wynagrodzenie kwotowe takie jakie otrzymywał wykonu-

jąc swoje obowiązki, bowiem był gotów do wykonywania pracy, a doznał przeszkód z

przyczyn dotyczących pracodawcy (art. 81 § 1 KP). Za przyjęciem drugiego poglądu

4

przemawia natomiast to, że podstawą ustalania warunków płacy dyrektora i wypłaty

tego wynagrodzenia była waloryzacja wynagrodzenia w przypadku spełnienia się

warunków przewidzianych w uchwale rady pracowniczej, tj. przyrostu przeciętnego

wynagrodzenia w przedsiębiorstwie wyliczonego przez porównanie poprzednich

kwartałów. W sytuacji, gdy spełnione zostały te warunki, niejako automatycznie dy-

rektor uzyskiwał prawo do waloryzacji wynagrodzenia, a w przypadku niepodwyższe-

nia wynagrodzenia prawo dochodzenia roszczenia w tym zakresie. Pracodawca

zmienia bowiem bez wypowiedzenia warunki płacy, które określiła uchwała rady pra-

cowniczej, a które weszły do treści stosunku pracy. Uznając za słuszne, że art. 41

ust. 3 ustawy o przedsiębiorstwach państwowych gwarantuje dyrektorowi w okresie

zawieszenia w czynnościach dotychczasowe wynagrodzenie należałoby uznać, że

wynagrodzenie to nie może być niższe od wynagrodzenia wynikającego z zasad

określonych uchwałą rady pracowniczej. Argument, że dyrektor nie pracuje w dacie

zawieszenia, a zatem nie powinien otrzymać wyższego wynagrodzenia niż przed za-

wieszeniem, jest o tyle nieprzekonujący, że waloryzacja wynagrodzenia jest wyni-

kiem porównania dwóch poprzednich kwartałów, w których dyrektor pracował i miał

wpływ na uzyskanie warunków do zmiany tego wynagrodzenia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z § 5 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 29

maja 1996 r. w sprawie sposobu ustalania wynagrodzenia w okresie niewykonywania

pracy oraz wynagrodzenia stanowiącego podstawę obliczania odszkodowań, od-

praw, dodatków wyrównawczych do wynagrodzenia oraz innych należności przewi-

dzianych w Kodeksie pracy (Dz.U. Nr 62, poz. 289 ze zm.) przy ustalaniu wynagro-

dzenia za czas zwolnienia od pracy oraz za czas niewykonywania pracy, gdy przepi-

sy przewidują zachowanie przez pracownika prawa do wynagrodzenia, stosuje się

zasady obowiązujące przy ustalaniu wynagrodzenia za urlop, z tym że składniki wy-

nagrodzenia ustalane w wysokości przeciętnej oblicza się z miesiąca, w którym przy-

padło zwolnienie od pracy lub okres niewykonywania pracy. Gdyby przepis ten miał

zastosowanie w przypadku zawieszenia w czynnościach dyrektora przedsiębiorstwa

państwowego, to należałoby uznać, że powinien on otrzymać podwyżkę wynagro-

dzenia w okresie zawieszenia, gdyby taka była skutkiem zasad obliczania jego wy-

nagrodzenia. Wynika to z zastosowania art. 172 KP, do którego odsyła § 5 rozporzą-

5

dzenia, skoro poleca on stosowanie zasad obowiązujących przy ustalaniu wynagro-

dzenia za urlop. Zgodnie bowiem z art. 172 KP za czas urlopu pracownikowi przysłu-

guje wynagrodzenie, jakie by otrzymał, gdyby w tym czasie pracował. Jednakże zwa-

żyć należy, że § 5 rozporządzenia z dnia 29 maja 1996 r. ma zastosowanie tylko

wtedy, gdy przepisy dotyczące zwolnienia od pracy lub jej niewykonywania nie regu-

lują samodzielnie zasad zachowania prawa do wynagrodzenia. Takim przepisem jest

art. 41 ustawy o przedsiębiorstwach państwowych. Stanowi on, że rada pracownicza

uprawniona do powołania dyrektora może go zawiesić w czynnościach na okres nie

dłuższy niż 6 miesięcy, jeżeli dalsze pełnienie przez niego funkcji zagraża podsta-

wowym interesom przedsiębiorstwa. W okresie zawieszenia dyrektor przedsiębiors-

twa zachowuje prawo do dotychczasowego wynagrodzenia oraz inne uprawnienia

wynikające ze stosunku pracy. Przepis art. 41 ust. 3 ustawy o przedsiębiorstwach

reguluje więc samodzielnie i w sposób wyłączający stosowanie § 5 rozporządzenia z

dnia 29 maja 1996 r., kwestię wynagrodzenia dyrektora za okres niewykonywania

pracy ze względu na zawieszenie w czynnościach. Stanowi, że dyrektor zachowuje

prawo do dotychczasowego wynagrodzenia, a nie prawo do wynagrodzenia na do-

tychczasowych zasadach (warunkach). Analiza licznych przepisów prawa pracy wy-

raźnie wskazuje, że ustawodawca odróżnia wynagrodzenie za pracę od zasad (wa-

runków) ustalania wynagrodzenia. Można w tym zakresie wskazać art. 43, art. 771

,

art. 772

, art. 773

, art. 134 § 12, art. 144 § 2, art. 191 § 3 i art. 24126

KP. We wszyst-

kich tych przepisach ustawodawca odwołuje się do zasad (warunków) wynagradza-

nia. Analizowane rozróżnienie szczególnie wyraźnie występuje w art. 81 § 1 KP (na

który powołuje się powód). W przepisie tym jednoznacznie odróżnione jest wynagro-

dzenie za pracę od warunków wynagradzania, a więc zasad jego ustalania. Jeżeli w

art. 41 ust. 3 ustawy o przedsiębiorstwach państwowych ustawodawca postanowił,

że zawieszony w czynnościach dyrektor zachowuje prawo do dotychczasowego wy-

nagrodzenia, to nie mógł przez to mieć na względzie zachowania prawa do wynagro-

dzenia na dotychczasowych zasadach (warunkach), gdyż wówczas po prostu użyłby

takiego zwrotu. Należy też zwrócić uwagę na funkcję realizowaną przez art. 41 ust. 3

ustawy o przedsiębiorstwach państwowych. Przepis ten stanowi gwarancję niepogar-

szania sytuacji prawnej zawieszonego dyrektora w zakresie wysokości wynagrodze-

nia za pracę, co słusznie przyjęły Sądy obu instancji. Nie należy jednak w jego regu-

lacji doszukiwać się możliwości polepszenia sytuacji prawnej dyrektora. Należy mieć

bowiem na względzie, że zawieszenie w czynnościach dotyczy stanu, w którym dal-

6

sze pełnienie przez niego funkcji zagraża podstawowym interesom przedsiębiorstwa

(art. 41 ust. 1).

Z tych względów Sąd Najwyższy podjął uchwałę jak w sentencji.

========================================