I PKN 242/00

Wyrok z dnia 7 lutego 2001 r.

I PKN 242/00

Kwestionowanie oddalenia powództwa o uznanie za bezskuteczne prze-

niesienia nauczyciela w stan nieczynny z tego powodu, iż nastąpiło ono z na-

ruszeniem przepisów regulujących to przeniesienie, jest niewystarczające, gdy

podstawę rozstrzygnięcia sądu stanowi art. 45 § 2 KP, a jako podstawy kasa-

cyjnej nie wskazano naruszenia tego przepisu.

Przewodniczący SSN Kazimierz Jaśkowski, Sędziowie SN: Katarzyna Gonera,

Walerian Sanetra (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, rozpoznaniu w dniu 7 lutego 2001 r. sprawy z powództwa

Marii R. przeciwko Publicznej Szkole Podstawowej [...] w S. o uznanie za bezsku-

teczne przeniesienia w stan nieczynny, na skutek kasacji powódki od wyroku Sądu

Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Tarnobrzegu z dnia 12

stycznia 2000 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

U z a s a d n i e n i e

W imieniu powódki Marii R. wniesiona została kasacja od wyroku Sądu Okrę-

gowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Tarnobrzegu z dnia 12 stycznia

2000 r. [...], którym oddalone zostały apelacje obu stron postępowania od wyroku

Sądu Rejonowego-Sądu Pracy w Sandomierzu z dnia 26 października 1999 r. [...].

Powódka domagała się uznania za bezskuteczne przeniesienia w stan nie-

czynny. Sąd Pracy zasądził od pozwanej Publicznej Szkoły Podstawowej [...] w S. na

jej rzecz kwotę 5.625,51 zł, oddalając dalej idące powództwo. Z ustaleń tego Sądu

wynika, że powódka jest nauczycielem mianowanym; w pozwanej szkole pracuje od

1 września 1972 r. W roku szkolnym 1998/1999 powódka była wychowawczynią

klasy specjalnej, do której uczęszczały dzieci o lekkim stopniu upośledzenia, będące

na poziomie klasy VII i VIII. W związku z reformą oświaty dyrektor pozwanej Szkoły

2

zaproponował jej zatrudnienie w roku szkolnym 1999/2000 w wymiarze 10 godzin

tygodniowo. Powódka na tę propozycję nie wyraziła zgody. W tej sytuacji strona po-

zwana podjęła decyzję o przeniesieniu jej w stan nieczynny. Pismem z dnia 30 lipca

1999 r. (doręczonym powódce 2 sierpnia 1999 r.) pozwany pracodawca dokonał

przeniesienia powódki w stan nieczynny począwszy od 1 września 1999 r. na pods-

tawie art. 20 ust. 1 i 5 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela (jednolity

tekst: Dz.U. z 1997 r. Nr 56, poz. 357 ze zm.). Pismo przenoszące powódkę w stan

nieczynny nie zawierało określenia przyczyny uzasadniającej przeniesienie. Sąd

Pracy ustalił, że przeniesienie powódki w stan nieczynny spowodowane było zmniej-

szeniem liczby oddziałów w roku szkolnym 1999/200 (w porównaniu do roku szkol-

nego 1998/1999) z 26 do 20, przy czym liczba oddziałów specjalnych uległa zmniej-

szeniu z 3 do 1, co wynikało stąd, że liczba dzieci uczęszczających do klas specjal-

nych zmniejszyła się z 30 do 17. W ocenie tego Sądu powyższa okoliczność uzasad-

niała przeniesienie powódki w stan nieczynny na podstawie przepisu art. 20 ust. 1

ustawy Karta Nauczyciela. Przeniesienie powódki w stan nieczynny nastąpiło jednak

z naruszeniem przepisu art. 20 ust. 3 Karty Nauczyciela i art. 30 § 4 Kodeksu pracy

w związku z art. 91c ust. 1 Karty Nauczyciela. Powódka pismo o przeniesieniu w stan

nieczynny otrzymała w dniu 2 sierpnia 1999 r. Pismo to powinno jej być doręczone

najpóźniej w dniu 31 maja (art. 20 ust. 3 Karty Nauczyciela). Ponadto pracodawca

przenosząc powódkę w stan nieczynny naruszył przepis art. 30 § 4 KP, gdyż pismo

przenoszące nie zawierało określenia przyczyny podjętej decyzji. Mając na uwadze

powyższe rozważania Sąd pierwszej instancji na podstawie przepisu art. 91c ust. 1

ustawy Karta Nauczyciela w związku z art. 45 § 2 KP i w związku z art. 471

KP zasą-

dził na rzecz powódki odszkodowanie w wysokości trzymiesięcznego wynagrodze-

nia. Sąd pierwszej instancji ocenił, że dobór powódki do przeniesienia w stan nie-

czynny jest trafny. Sąd Pracy ocenił również, że uznanie za bezskuteczne przenie-

sienia powódki w stan nieczynny byłoby niecelowe z uwagi na aktualną sytuację

organizacyjną pozwanej Szkoły.

Apelację od tego wyroku złożyły obie strony; apelacje te zostały oddalone. W

związku z apelacją powódki Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych podniósł, że za-

skarżyła ona wyrok w części dotyczącej oddalenia powództwa o uznanie za bezsku-

teczne przeniesienia w stan nieczynny. Domagała się zmiany wyroku w tej części i

uznania, że przeniesienie jej w stan nieczynny jest bezskuteczne. W ocenie Sądu

drugiej instancji Sąd Pracy w toku postępowania dowodowego zgromadził obszerny

3

materiał dowodowy i poczynił trafne ustalenia. Powódka zarzucała, że pracodawca

przenosząc ją w stan nieczynny dokonał nieuzasadnionego wyboru ponieważ pozo-

stawił w czynnym zatrudnieniu Krystynę B. Krystyna B. legitymuje się wszakże wy-

kształceniem wyższym w zakresie pedagogiki opiekuńczo-wychowawczej; wykształ-

cenie to w ocenie powódki jest nieodpowiednie do prowadzenia zajęć w klasach spe-

cjalnych z dziećmi upośledzonymi umysłowo. Wymagania w zakresie kwalifikacji

nauczycieli określone są w rozporządzeniu Ministra Edukacji Narodowej z dnia 10

października 1991 r. w sprawie szczegółowych kwalifikacji wymaganych od nauczy-

cieli oraz określenia szkół i wypadków, w których można zatrudnić nauczycieli nie

mających wyższego wykształcenia (Dz.U. Nr 98, poz. 433 ze zm.). Pozwana Szkoła

nie jest szkołą kształcenia i wychowania specjalnego, a więc przy ocenie kwalifikacji

nauczycieli nie stosuje się przepisu § 4 tego rozporządzenia. Przepis ten określa bo-

wiem kwalifikacje wymagane do zajmowania stanowiska nauczyciela w przedszko-

lach, szkołach i placówkach kształcenia i wychowania specjalnego. Według Sądu

drugiej instancji za prawidłowością dokonanego wyboru powódki do przeniesienia w

stan nieczynny przemawia to, że Krystyna B. prowadzi zajęcia w klasie specjalnej dla

dzieci z upośledzeniem lekkim, będących na poziomie klas V i VI. W poprzednim

roku szkolnym były to klasy IV i V. Była ona wychowawczynią tych dzieci od klasy

pierwszej i w takiej sytuacji brak było uzasadnionych podstaw do zmiany wychowaw-

cy na tak krótki okres, tym bardziej, że dzieci upośledzone umysłowo znacznie trud-

niej przyzwyczajają się do zmiany nauczyciela. Aby utworzyć klasę dzieci o upośle-

dzeniu lekkim, konieczna jest liczba 10 uczniów. W pozwanej szkole takiej sytuacji

nie ma, dlatego istnieją klasy łączone. Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych jest

także zdania, że Sąd Pracy prawidłowo ocenił, iż przeniesienie powódki w stan nie-

czynny nastąpiło z naruszeniem przepisów art. 30 § 4 KP w związku z art. 91c ust. 1

Karty Nauczyciela. Pismo przenoszące powódkę w stan nieczynny nie zawierało bo-

wiem wskazania przyczyny podjętej decyzji. Określenie przyczyny uzasadniającej

przeniesienie w stan nieczynny jest konieczne z uwagi na to, że kontroli sądu podle-

ga to, czy zaistniały okoliczności wskazane w przepisie art. 20 ust. 1 Karty Nauczy-

ciela oraz prawidłowość wyboru nauczyciela do przeniesienia w stan nieczynny.

„Rozstrzygając o odszkodowaniu Sąd pierwszej instancji nie naruszył przepisów art.

92c Karty Nauczyciela, art. 45 § 2 kodeksu pracy i art. 47 kodeksu pracy”.

W kasacji postawiono zarzut naruszenia § 4 rozporządzenia z 10 października

1991 r. w sprawie kwalifikacji wymaganych od nauczycieli.

4

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kasacja nie ma usprawiedliwionej podstawy i skutkiem tego została oddalona.

Powołany w niej przepis § 4 rozporządzenia z 10 października 1991 r. nie reguluje

kwestii przenoszenia nauczycieli w stan nieczynny i wobec tego w sporze, w którym

powódka domaga się uznania przeniesienia jej w stan nieczynny za bezskuteczne,

nie mógł zostać naruszony. W istocie z wywodów uzasadnienia kasacji wynika, że jej

zdaniem nie było podstaw do zastosowania wobec powódki art. 20 ust. 1 Karty Nau-

czyciela, bo nie zostały spełnione warunki wynikające z tego przepisu. Naruszenia

tego przepisu kasacja jednakże nie zarzuca. Ma to zasadnicze znaczenie, bo Sąd

Najwyższy rozpoznaje sprawę w granicach kasacji (art. 39311

KPC), a te wyznaczone

są zwłaszcza przez jej podstawy (wskazane w niej konkretne przepisy, których naru-

szenie w niej się zarzuca) oraz ich uzasadnienie. Okoliczność, że powódka spełnia

wymagania przewidziane w § 4 rozporządzenia z 10 stycznia 1991 r. w sprawie kwa-

lifikacji wymaganych od nauczycieli nie była przez Sąd Pracy i Ubezpieczeń Spo-

łecznych kwestionowana, jednakże nie oznacza to, iż stanowiła ona sama przez się

przeszkodę w wyborze jej - a nie Krystyny B., jak chce powódka – do przeniesienia w

stan nieczynny. Podstawę przeniesienia stanowi bowiem art. 20 ust. 1 Karty Nauczy-

ciela, a nie § 4 rozporządzenia z 10 października 1991 r., a to oznacza, iż ocena

tego, czy zmiany organizacyjne uniemożliwiają dalsze zatrudnienie nauczyciela w

pełnym wymiarze zajęć oraz czy dotyczy to tego lub innego nauczyciela, musi

uwzględniać różne elementy, w tym także status danej szkoły (czy jest to placówka

wychowania i kształcenia specjalnego), konkretne potrzeby wychowawcze dzieci i

ograniczenia organizacyjne szkoły, a nie tylko to, jakie kwalifikacje posiada dany

nauczyciel. Zresztą w kasacji się nie kwestionuje tego, że wskazana w niej Krystyna

B. nie ma wymaganych zgodnie z rozporządzeniem z 10 października 1991 r. kwali-

fikacji do pracy na zajmowanym stanowisku (twierdzi się w niej jedynie, że posiadane

przez nią wykształcenie „nie daje pełnej wiedzy merytorycznej z zakresu pedagogiki

specjalnej”). Taka też ogólniejsza ocena kryteriów zastosowanych przez stronę poz-

waną przy podejmowaniu decyzji o przeniesieniu powódki w stan nieczynny dokona-

na została w zaskarżonym wyroku, przy czym trafnie uznano, iż dobór tych kryteriów

był prawidłowy.

5

Ponadto należy wskazać, iż Sąd drugiej instancji przyjął, iż przeniesienie po-

wódki w stan nieczynny nastąpiło z naruszeniem prawa, z tym że w jego ocenie na-

ruszenie to nie polegało na działaniu sprzecznym z art. 20 ust. 1 Karty Nauczyciela,

lecz na przekroczeniu art. 30 § 4 KP. Przyjął tym samym, że spełnione zostały

ogólne przesłanki do uznania za bezskuteczne przeniesienia jej w stan nieczynny, a

więc do odpowiedniego zastosowania do niej art. 45 § 1 KP w związku z art. 91c

Karty Nauczyciela. W tym też zakresie w gruncie rzeczy stanowisko Sądu drugiej

instancji jest zbieżne ze stanowiskiem powódki. Sąd ten jednakże podzielił pogląd

Sądu Pracy, że w sprawie powinien zostać zastosowany art. 45 § 2 KP, gdyż „uzna-

nie za bezskuteczne przeniesienia powódki w stan nieczynny byłoby niecelowe z

uwagi na aktualną sytuację organizacyjną pozwanej Szkoły”. Błędnego zastosowania

tego przepisu kasacja jednakże nie zarzuca, mimo że to w istocie ten właśnie przepis

(w związku z art. 91c Karty Nauczyciela) stanowił podstawę rozstrzygnięcia sprawy

(przyznania powódce odszkodowania w miejsce uznania za bezskuteczne przenie-

sienia jej w stan nieczynny). Jeżeli podstawę rozstrzygnięcia sądu stanowi art. 45 § 2

KP, to kwestionowanie oddalenia powództwa o uznanie za bezskuteczne przeniesie-

nia nauczyciela w stan nieczynny z tego powodu, iż nastąpiło ono z naruszeniem

przepisów regulujących to przeniesienie, nie wystarcza, jeżeli jako podstawy kasa-

cyjnej nie wskazano naruszenia tego przepisu, gdyż warunkiem jego zastosowania

przez sąd jest wcześniejsze przyjęcie przezeń, iż przeniesienie w stan nieczynny

było wadliwe. Tym samym już tylko z tego powodu, iż kasacja nie zarzuca narusze-

nia art. 45 § 2 KP, nie zasługiwała ona na uwzględnienie.

Z powyższych względów Sąd Najwyższy, stosownie do art. 39312

KPC, orzekł

jak w sentencji wyroku.

========================================