II UKN 217/00

Wyrok z dnia 6 lutego 2001 r.

II UKN 217/00

Koszty postępowania egzekucyjnego w sprawie składek na ubezpiecze-

nie społeczne nie mogą być potrącone na podstawie art. 28 ustawy z dnia 19

grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych (jednolity tekst: Dz.U. z 1993 r.

Nr 108, poz. 486 ze zm.) w związku z § 1 pkt 12 rozporządzenia Rady Ministrów

z dnia 16 lutego 1989 r. w sprawie rozciągnięcia przepisów ustawy o zobowią-

zaniach podatkowych na niektóre rodzaje świadczeń pieniężnych oraz określe-

nia właściwości organów podatkowych w zakresie umarzania zaległości podat-

kowych (Dz.U. Nr 6, poz. 40 ze zm.).

Przewodniczący SSN Maria Tyszel (sprawozdawca), Sędziowie SN: Krystyna

Bednarczyk, Jerzy Kuźniar

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 6 lutego 2001 r. sprawy z wniosku

Marka B. - Przedsiębiorstwa Produkcyjno-Usługowego E. przeciwko Zakładowi

Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w R. o zwrot kosztów egzekucji składek, na

skutek kasacji wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 30

listopada 1999 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

U z a s a d n i e n i e

Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu wyrokiem z

dnia 14 kwietnia 1999 r. [...] uwzględniając odwołanie Marka B. od decyzji Zakładu

Ubezpieczeń Społecznych-Oddziału w R. z dnia 27 października 1998 r. zmienił za-

skarżoną decyzję w ten sposób, że zobowiązał organ rentowy do zwrotu odwołują-

cemu się poniesionych przez niego kosztów egzekucji składek na ubezpieczenie

społeczne, w kwocie 7.761, 10 zł.

Podstawą faktyczną tego rozstrzygnięcia były następujące ustalenia:

2

Odwołujący się Marek B., prowadzący Przedsiębiorstwo Produkcyjno-Usługo-

we "E." wykonywał ,jako podwykonawca, prace przy budowie budynku Urzędu Rejo-

nowego w P., a ponieważ nie otrzymał należnego wynagrodzenia nie był w stanie

opłacić za październik i listopad 1997 r. składek z tytułu ubezpieczenia pracowników.

W dniu 16 listopada 1997 r. zawarł umowę cesji wierzytelności z głównym wy-

konawcą robót i umowę tę wraz z wszystkimi dokumentami przedłożył Zakładowi

Ubezpieczeń Społecznych, wnosząc o potrącenie jego wierzytelności wobec Skarbu

Państwa z wierzytelności z tytułu składek należnych Oddziałowi. Organ rentowy

przeprowadził egzekucję administracyjną z konta wnioskodawcy, a następnie odmó-

wił uwzględnienia wniosku o potrącenie. Wnioskodawca poniósł koszta egzekucji,

uiścił opłatę manipulacyjną i odsetki za zwłokę w łącznej kwocie 7.761,10 zł. W opar-

ciu o te ustalenia Sąd pierwszej instancji uznał, że organ rentowy powinien był

uwzględnić wniosek o potrącenie wierzytelności, stosownie do art. 28 ustawy z dnia

19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych (jednolity tekst: Dz.U. Nr 108,

poz. 486 ze zm.) w związku z § 1 pkt 12 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16

lutego 1989 r. w sprawie rozciągnięcia przepisów o zobowiązaniach podatkowych na

niektóre rodzaje świadczeń pieniężnych oraz określenia właściwości organów podat-

kowych w zakresie umarzania zaległości podatkowych (Dz.U. Nr 6, poz. 40).

Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu, po rozpo-

znaniu apelacji organu rentowego, wyrokiem z dnia 30 listopada 1999 r. [...] zmienił

zaskarżony wyrok i oddalił odwołanie. Sąd ten uznał za prawidłowe ustalenia doko-

nane przez Sąd pierwszej instancji, jednakże nie podzielił jego stanowiska, że po-

wołane przepisy nakładały na organ rentowy obowiązek uwzględnienia wniosku o

potrącenie wierzytelności. Zdaniem Sądu Apelacyjnego: „wnioskodawca, prowadzą-

cy działalność gospodarczą, zobowiązany był do zapłaty składek z tytułu własnego

ubezpieczenie i ubezpieczenia zatrudnionych pracowników w wysokości i w terminie

określonym w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 29 stycznia 1990 r. w sprawie

wysokości i podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne, zgłaszania do

ubezpieczenia społecznego oraz rozliczania składek i świadczeń z ubezpieczenia

społecznego (jednolity tekst: Dz.U. z 1993 r. Nr 68, poz. 330 ze zm.), bez uprzednie-

go wezwania. Od nie opłaconych w terminie składek ZUS pobiera odsetki za zwłokę

na zasadach i w wysokości określonych przepisami o zobowiązaniach podatkowych

(art. 34 ustawy z 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń spo-

łecznych (Dz.U. Nr 25 z 1989 r. poz.137 ze zm.).

3

Decyzja organu rentowego ustalająca obowiązek zapłaty składek wraz z od-

setkami za zwłokę ma charakter decyzji podatkowej, do składek bowiem mają zasto-

sowanie przepisy ustawy o zobowiązaniach podatkowych z mocy powołanego wyżej

rozporządzenia Rady Ministrów dnia z dnia 16 lutego 1989 r., co oznacza, że wnie-

sienie od niej odwołania nie wstrzymuje jej wykonania (art. 173 § 1 KPA). Zobowią-

zanie z tytułu składek nie ma charakteru cywilno-prawnego. Sąd Apelacyjny odwołuje

się do stanowiska Sądu Najwyższego wyrażonego w wyroku z dnia 25 września

1998 r., II UKN 232/98 (OSNAPiUS 2000 nr 20, 658).

W niniejszej sprawie wnioskodawca nie odwołał się od decyzji pozwanego z

22 grudnia 1997 r. i 22 stycznia 1998 r. odmawiającej uwzględnienia wniosku o po-

trącenie wzajemnych wierzytelności (wymienione pisma należy potraktować jako de-

cyzje, kształtują bowiem prawa i obowiązki wnioskodawcy), nie ma więc powodu do

zajmowania się bliżej kwestią zasadności tych decyzji. Gdyby nawet wnioskodawca

wniósł odwołanie, to jego sytuacja prawna nie uległaby zmianie, jeśli chodzi o prowa-

dzoną egzekucję administracyjną, chyba że nastąpiłoby wstrzymanie wykonania de-

cyzji. W niniejszej sprawie jednakże wstrzymanie egzekucji nie nastąpiło. Z tych

względów odwołanie wnioskodawcy od decyzji pozwanego z dnia 22 października

1998 r. w oparciu o przepis art. 28 ustawy o zobowiązaniach podatkowych nie mogło

być uwzględnione”.

W kasacji, pełnomocnik wnioskodawcy zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naru-

szenie prawa materialnego - art. 28 ustawy o zobowiązaniach podatkowych z 19

grudnia 1980 r. w związku z § 1 p. 12 rozporządzenia Rady Ministrów z 16 lutego

1989 r. "w sprawie rozciągnięcia przepisów ustawy o zobowiązaniach podatkowych

na niektóre rodzaje świadczeń pieniężnych oraz określenia właściwości, organów

podatkowych w zakresie umarzania zaległości podatkowych" oraz naruszenie art. 10

§ 1 KPA poprzez jego niewłaściwe zastosowanie „polegające na uznaniu pism Poz-

wanej z 22 grudnia 1997 r. i 22 stycznia 1998 r. za decyzje”.

Rozpoznając sprawę Sąd Najwyższy wziął pod uwagę, co następuje:

Kasacja nie jest zwykłym środkiem zaskarżenia, lecz środkiem o charakterze

ściśle prawnym. Zgodnie z art. 39311

KPC Sąd Najwyższy rozpoznaje sprawę w gra-

nicach zakreślonych wskazanymi w niej podstawami i wnioskami. Kasację, stosownie

do art. 3931

KPC można oprzeć wyłącznie na wskazanych w nim podstawach: 1) na-

4

ruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastoso-

wanie oraz 2) na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli mogły mieć istotny

wpływ na wynik sprawy. Sąd Najwyższy niejednokrotnie już wyjaśniał, że w spra-

wach z zakresu ubezpieczeń społecznych postępowanie sądowe, we wszystkich in-

stancjach, toczy się według przepisów Kodeksu postępowania cywilnego i tylko na-

ruszenie tych przepisów przez Sąd drugiej instancji może stanowić ustawową pod-

stawę kasacji. Nie może nią natomiast być naruszenie przez organ rentowy przepi-

sów Kodeksu postępowania administracyjnego. Wskazanie więc przez autora kasa-

cji, jako jednej z jej podstaw, naruszenia "art. 107 KPA - przez jego niewłaściwe za-

stosowanie" jest bezprzedmiotowe, bowiem nie odpowiada żadnej podstawie z

przytoczonego wyżej art. 3931

KPC.

Przytaczając natomiast jako podstawę kasacyjną naruszenie art. 28 ustawy z

dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych, czyli naruszenie prawa

materialnego autor kasacji nie rozgraniczył błędnej wykładni tego przepisu od jego

niewłaściwego zastosowania. Uzasadnienie kasacji sugeruje, że jest to zarzut błęd-

nej wykładni, któremu "pozwana dała wyraz w pismach do powoda", natomiast uza-

sadnienie zaskarżonego wyroku wskazuje, że Sąd Apelacyjny nie znalazł podstaw

do zastosowania tego przepisu. Słusznie Sąd ten podkreślił, że decyzja organu ren-

towego ustalająca obowiązek zapłaty składek z odsetkami za zwłokę ma charakter

decyzji podatkowej, a wstrzymanie jej wykonalności mogłoby ewentualnie nastąpić w

postępowaniu odwoławczym od tej decyzji. Przypomnieć jednak należy, że pominię-

cie w decyzji klauzuli odwoławczej nie powoduje jej nieważności; stosownie do art.

111 KPA wnioskodawca miał prawo w terminie czternastu dni od dnia doręczenia

decyzji odmawiającej dokonania potrącenia, zażądać jej uzupełnienia; był pouczany

o sposobie i terminie wniesienia środka odwoławczego. Z tego prawa wnioskodawca

nie skorzystał, doprowadzając do wszczęcia i przeprowadzenia postępowania egze-

kucyjnego.

Prawidłowe też jest stanowisko Sądu, że przepis art. 28 ustawy z dnia 19

grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych nie mógł stanowić podstawy prawnej

dla uwzględnienia żądania wnioskodawcy - zwrotu przez organ rentowy poniesionych

przez niego kosztów egzekucji. Stosownie do art. 28 powołanej ustawy w związku z

§ 1 pkt 12 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 lutego 1989 r. w sprawie rozcią-

gnięcia przepisów ustawy o zobowiązaniach podatkowych na niektóre rodzaje

świadczeń pieniężnych zobowiązanie z tytułu składek podlega, na wniosek zobowią-

5

zanego, a także z urzędu, potrąceniu ze wzajemnej bezspornej i wymagalnej wie-

rzytelności osoby zobowiązanej do opłacenia składek na ubezpieczenie społeczne

wobec Skarbu Państwa, w tym również z należności wynikających z dostawy towa-

rów, wykonywania robót i usług na rzecz państwowych jednostek budżetowych.

Koszty postępowania egzekucyjnego nie są więc - nadającą się do potrącenia - wie-

rzytelnością o jakiej stanowi ten przepis, a w postępowaniu egzekucyjnym wniosko-

dawcy przysługiwało prawo wnoszenia środków odwoławczych przewidzianych w

ustawie z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

(jednolity tekst: Dz.U. z 1991 r. Nr 36, poz. 161 ze zm.).

Skoro więc, jako podstawy kasacji nie wskazano naruszenia prawa material-

nego wskutek niezastosowania w zaskarżonym rozstrzygnięciu przepisu art. 28

ustawy o zobowiązaniach podatkowych, to zarzut jego błędnej wykładni jest bez-

przedmiotowy, co zwalnia Sąd Najwyższy z potrzeby oceny jego zasadności i usto-

sunkowania się do propozycji wykładni przedstawionej w uzasadnieniu kasacji. Nale-

ży jedynie wspomnieć, że na tle wykładni tego przepisu doszło do rozbieżności w

orzecznictwie Sądu Najwyższego, który w wyroku z dnia 27 czerwca 2000 r., II UKN

605/99 (jeszcze nie publikowanym), przyjął stanowisko odmienne od wyrażonego w

powołanym przez Sąd pierwszej instancji, wyroku z dnia 8 stycznia 1997 r., II UKN

42/96 (OSNAPiUS 1997 r. nr 16, poz. 300).

Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy nie znalazł w kasacji usprawie-

dliwienia jej podstaw i orzekł, na podstawie art. 39311

KPC jak w sentencji wyroku.

========================================