V KKN 525/00

WYROK Z DNIA 14 LUTEGO 2001 R.

V KKN 525/2000

W razie stwierdzenia przy rozpoznaniu kasacji od prawomocnego

orzeczenia sądu powszechnego, iż zostało ono wydane w sprawie o wy-

kroczenie, należącej do właściwości wojskowego sądu garnizonowego,

Sąd Najwyższy – Izba Karna uchyla zaskarżone orzeczenie i przekazuje

sprawę właściwemu prokuratorowi wojskowemu, jako organowi uprawnio-

nemu do czynności procesowych przewidzianych w art. 677 § 2 w zw. z art.

676 § 1 k.p.k., bądź w art. 680 § 1 k.p.k. Nie jest natomiast dopuszczalne

podjęcie przez Sąd Najwyższy – Izbę Karną orzeczenia następczego w po-

staci umorzenia postępowania wobec stwierdzenia okoliczności wyłączają-

cej ściganie (brak skargi uprawnionego oskarżyciela), gdyż takie orzecze-

nie naruszałoby podział właściwości w sprawach karnych między Izbą Kar-

ną, a Izbą Wojskową Sądu Najwyższego i stanowiłoby uchybienie określo-

ne w art. 439 § 1 pkt 3 w zw. z art. 655 § 2 k.p.k.

Przewodniczący: sędzia SN S. Zabłocki.

Sędziowie SN: H. Gradzik (sprawozdawca), E. Strużyna.

Prokurator Prokuratury Krajowej: B. Drozdowska.

Sąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 14 lutego 2001 r. sprawy

Krzysztofa D., oskarżonego z art. 86 § 1 i art. 94 § 1 k.w. w zw. z art. 9 § 1

k.w., z powodu kasacji, wniesionej przez Prokuratora Generalnego na ko-

rzyść oskarżonego od wyroku Sądu Rejonowego w Ś. z dnia 30 listopada

1999 r.

2

u c h y l i ł zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Wojskowemu Prokurato-

rowi Garnizonowemu w P. do dalszego prowadzenia.

U Z A S A D N I E N I E

W dniu 2 lipca 1999 r. Komenda Powiatowa Policji w Ś. złożyła w Ko-

legium do Spraw Wykroczeń przy Sądzie Rejonowym w Ś. wniosek o uka-

ranie Krzysztofa D. za popełnienie wykroczeń określonych w art. 86 § 1 i

94 § 1 k.w. Przewodniczący tego Kolegium, uznając, że zachodzi potrzeba

orzeczenia wobec oskarżonego zakazu prowadzenia pojazdów mecha-

nicznych na okres powyżej roku, przekazał sprawę w trybie art. 23 § 2 k.w.

Sądowi Rejonowemu w Ś. do rozpoznania.

Sąd Rejonowy w Ś., po rozpoznaniu sprawy w trybie art. 508 § 1

k.p.k., wyrokiem z dnia 30 listopada 1999 r. uznał oskarżonego Krzysztofa

D. za winnego tego, że w dniu 22 czerwca 1999 r., kierując samochodem

osobowym, nie mając uprawnień w postaci prawa jazdy, które zostało mu

wcześniej zatrzymane, spowodował bezpośrednie zagrożenie bezpieczeń-

stwa w ruchu drogowym w ten sposób, że wyjeżdżając z drogi podporząd-

kowanej, nie udzielił pierwszeństwa przejazdu prawidłowo jadącemu sa-

mochodowi, doprowadzając do zderzenia i uderzenia w kolejny zaparko-

wany pojazd – tj. wykroczenia określonego w art. 86 § 1 k.w. i art. 94 § 1

k.w. w zw. z art. 9 § 1 k.w., i za to, na podstawie art. 86 § 1 k.w. w zw. z art.

9 § 1 k.w., skazał go na karę 800 zł grzywny, a nadto, na podstawie art. 86

§ 3 k.w., orzekł wobec oskarżonego zakaz prowadzenia pojazdów mecha-

nicznych w sferze ruchu lądowego na okres roku i 6 miesięcy.

Powyższy wyrok, wobec braku zaskarżenia przez strony, uprawo-

mocnił się w pierwszej instancji.

3

Po uprawomocnieniu się wyroku, w toku postępowania przygotowaw-

czego prowadzonego w innej sprawie przez Wojskowego Prokuratora Gar-

nizonowego w P., dowódca Jednostki Wojskowej poinformował, że Krzysz-

tof D. pełni zawodową służbę wojskową w tej jednostce nieprzerwanie od

dnia 6 sierpnia 1997 r.

W związku z powyższym Prokurator Generalny, na podstawie art.

521 k.p.k., wniósł kasację od prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego w

Ś. na korzyść Krzysztofa D. Zarzucił wyrokowi naruszenie art. 674 § 1 pkt 1

k.p.k., stanowiące bezwzględny powód odwoławczy wymieniony w art. 439

§ 1 pkt 3 k.p.k., polegające na wydaniu orzeczenia w sprawie należącej do

właściwości rzeczowej sądu wojskowego. W konkluzji wniósł o uchylenie

zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Wojskowemu Sądowi Garnizo-

nowemu w P. jako właściwemu do jej rozpoznania. Na rozprawie kasacyj-

nej wniosek ten został zmodyfikowany przez wskazanie Wojskowego Pro-

kuratora Garnizonowego w P. jako organu właściwego do prowadzenia po-

stępowania po uchyleniu zaskarżonego wyroku.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zarzut kasacji jest zasadny.

W toku postępowania przed Sądem Rejonowym oskarżony Krzysz-

tof D. wyjaśniał, że jest bezrobotny i pozostaje na utrzymaniu żony. W rze-

czywistości jednak, jak wynika z wiarygodnych informacji przekazanych już

po uprawomocnieniu się wyroku skazującego, oskarżony od dnia 6 sierpnia

1997 r. pełni zawodową służbę wojskową. Mimo że zapisy zawarte w pro-

tokole rozprawy nie wskazują na rozpoznanie przez sąd powszechny

sprawy o popełnienie wykroczenia przez żołnierza w czynnej służbie woj-

skowej, to przecież przy rozstrzyganiu o zasadności zarzutu kasacji decy-

dujące znaczenie ma rzeczywisty, a nie pozorowany, status oskarżonego

jako osoby pozostającej w takiej służbie (por. Z. Doda, A. Gaberle: Kontrola

odwoławcza w procesie karnym, Warszawa 1997, s. 142).

4

W świetle wskazanych informacji jest oczywiste, że w sprawie

Krzysztofa D., oskarżonego o popełnienie wykroczenia, właściwy jest woj-

skowy sąd garnizonowy (art. 679 w zw. z art. 674 § 1 pkt 1 k.p.k.). Zaskar-

żone orzeczenie jest zatem obarczone uchybieniem określonym w art. 439

§ 1 pkt 3 k.p.k., stanowiącym bezwzględną przyczynę odwoławczą. Z tego

powodu podlega ono uchyleniu, a to z kolei pociąga potrzebę przekazania

sprawy właściwemu organowi procesowemu w strukturze sądownictwa

wojskowego.

Sąd Najwyższy miał na uwadze, że, zgodnie z art. 536 k.p.k., kasacja

podlega rozpoznaniu nie tylko w granicach zaskarżenia i podniesionych

zarzutów, ale także w zakresie szerszym, między innymi w wypadkach

określonych w art. 439 k.p.k. Zaskarżony wyrok podlegał zatem kontroli z

punktu widzenia wszystkich uchybień wymienionych w tym przepisie, mimo

że jedynie jedno z nich zarzucił autor kasacji.

W tak zakreślonych granicach rozpoznania kasacji należy zauważyć

istotne znaczenie tego, że postępowanie sądowe wszczęto w następstwie

przekazania sprawy Sądowi Rejonowemu w Ś. w trybie art. 23 § 2 k.p.w.

przez przewodniczącego Kolegium do Spraw Wykroczeń przy tym sądzie.

Natomiast wniosek o ukaranie za wykroczenie złożyła do Kolegium Ko-

menda Powiatowa Policji w Ś. Przy uwzględnieniu, że w dacie popełnienia

zarzucanego czynu oskarżony był żołnierzem zawodowym, oczywiste jest,

że wszczęcie postępowania przed Sądem Rejonowym naruszało także

przepisy art. 680 § 1 i 2 k.p.k. Zgodnie z ich brzmieniem, w sprawach o wy-

kroczenie popełnione przez osoby wymienione w art. 674 § 1 i 2 k.p.k.,

podstawę do wszczęcia postępowania przed sądem stanowi wniosek o

ukaranie sporządzony lub zatwierdzony przez prokuratora wojskowego.

Zastępuje on akt oskarżenia. Przyjąć zatem trzeba, że wszczęcie postępo-

wania sądowego w sprawie Krzysztofa D. nastąpiło mimo braku skargi

uprawnionego oskarżyciela, a więc przy zaistnieniu ujemnej przesłanki pro-

5

cesowej, określonej w art. 17 § 1 pkt 9 k.p.k. Uchybienie to stanowiło dru-

gą, obciążającą zaskarżony wyrok, bezwzględną przyczynę odwoławczą,

wskazaną w art. 439 § 1 pkt 5 k.p.k. Następstwem jej stwierdzenia powinno

być nie tylko uchylenie zaskarżonego wyroku, zgodnie z dyspozycją zawar-

tą w art. 439 § 1 k.p.k., ale również umorzenie postępowania karnego (art.

414 § 1 w zw. z art. 458 i 518 k.p.k.). Wydanie takiego orzeczenia następ-

czego dezaktualizowałoby potrzebę przekazania sprawy właściwemu orga-

nowi wojskowego wymiaru sprawiedliwości.

Umorzenie postępowania w sprawie należącej do właściwości sadów

wojskowych nie jest jednak możliwe w wyniku rozpoznania kasacji przez

Sąd Najwyższy – Izbę Karną. Z mocy art. 652 k.p.k., orzekanie w tych

sprawach zostało zastrzeżone do wyłącznej kompetencji sądów wojsko-

wych i Sądu Najwyższego – Izby Wojskowej, stosownie do zakresu wła-

ściwości. Mimo że Izba Karna nie jest sądem powszechnym, a Izba Woj-

skowa nie jest sądem wojskowym, to jednak rozgraniczenie uprawnień

orzeczniczych tych Izb odpowiada ściśle rozdziałowi właściwości w spra-

wach karnych między sądy powszechne i wojskowe (Z. Doda: Rola Sądu

Najwyższego w świetle nowego kodeksu postępowania karnego, PiP 1998,

z. 9-10, s. 137). Skutki naruszenia odrębności kompetencyjnej Izb Karnej i

Wojskowej ustawodawca określił w art. 655 § 2 k.p.k., przez wprowadzenie

nakazu odpowiedniego stosowania art. 439 § 1 pkt 3 k.p.k. Oznacza to, że

wydanie przez Izbę Karną orzeczenia w sprawie podlegającej sądownictwu

wojskowemu, bądź wydanie orzeczenia przez Izbę Wojskową w sprawie

podlegającej sądownictwu powszechnemu, stanowi bezwzględną przyczy-

nę odwoławczą, określoną w tymże przepisie. W nowym stanie prawnym

utracił zatem aktualność kierunek orzecznictwa Sądu Najwyższego, oparty

na uregulowaniach kodeksu postępowania karnego z 1969 r., prezentujący

stanowisko, że art. 388 pkt 7 k.p.k. z 1969 r. (odpowiednik art. 439 § 1 pkt

3 k.p.k. z 1997 r.) nie ma zastosowania ani do orzeczeń Izby Karnej, ani

6

do orzeczeń Izby Wojskowej (postanowienie z dnia 3 grudnia 1991 r., WO

108/91, OSNKW 1992, z. 11-12, poz. 88).

Skoro umorzenie postępowania karnego, w powstałej sytuacji proce-

sowej, pociągałoby po raz wtóry zaistnienie bezwzględnej przyczyny odwo-

ławczej, określonej w art. 439 § 1 pkt 3 k.p.k., tym razem w postępowaniu

kasacyjnym, to po uchyleniu wyroku należało poprzestać na wydaniu

orzeczenia następczego, adekwatnego do stwierdzenia uchybienia polega-

jącego na tym, że sąd powszechny orzekł w sprawie należącej do właści-

wości sądu wojskowego.

Rozstrzygając o treści orzeczenia następczego, Sąd Najwyższy zwa-

żył, że skierowanie sprawy do rozpoznania przez wojskowy sąd garnizo-

nowy, właściwy w pierwszej instancji (art. 679 k.p.k.), nie byłoby uzasad-

nione. Sąd ten nie mógłby bowiem wykonać zawartej w takim orzeczeniu

dyrektywy nakazującej rozpoznanie sprawy. Wszak zgodnie z art. 680 § 1

k.p.k., podstawą wszczęcia postępowania w sprawie o wykroczenie przed

wojskowym sądem garnizonowym jest wniosek o ukaranie sporządzony lub

zatwierdzony przez prokuratora wojskowego. Wobec braku takiego wnio-

sku, zastępującego akt oskarżenia, sąd pierwszej instancji byłby zobligo-

wany do wydania postanowienia o umorzeniu postępowania na podstawie

art. 17 § 1 k.p.k. w zw. z art. 676 § 2 k.p.k. O wyeliminowaniu okoliczności

wyłączającej dalsze postępowanie może zdecydować tylko prokurator woj-

skowy.

Przedstawione rozważania prowadzą do konkluzji, że w razie stwier-

dzenia przy rozpoznaniu kasacji od prawomocnego orzeczenia sądu po-

wszechnego, iż zostało ono wydane w sprawie o wykroczenie, należącej

do właściwości wojskowego sądu garnizonowego, Sąd Najwyższy – Izba

Karna uchyla zaskarżone orzeczenie i przekazuje sprawę właściwemu pro-

kuratorowi wojskowemu, jako organowi uprawnionemu do czynności pro-

cesowych przewidzianych w art. 677 § 2 w zw. z art. 676 § 1 k.p.k., albo w

7

art. 680 § 1 k.p.k. Nie jest natomiast dopuszczalne podjęcie przez Sąd

Najwyższy – Izbę Karną orzeczenia następczego w postaci umorzenia po-

stępowania wobec stwierdzenia okoliczności wyłączającej ściganie (brak

skargi uprawnionego oskarżyciela), gdyż takie orzeczenie naruszałoby po-

dział właściwości w sprawach karnych między Izbą Karną, a Izbą Wojsko-

wą Sądu Najwyższego i stanowiłoby uchybienie określone w art. 439 § 1

pkt 3 w zw. z art. 655 § 2 k.p.k.

Przekazanie sprawy prokuratorowi, w rezultacie rozpoznania kasacji,

nie należy, co prawda, do rozstrzygnięć wymienionych w regulujących tą

kwestię art. 537 § 2 k.p.k., lecz, jak przyjęto w praktyce orzeczniczej, prze-

pis ten nie zawiera wyczerpującego katalogu możliwych rozstrzygnięć w

postępowaniu kasacyjnym po uchyleniu zaskarżonego orzeczenia. Na

podstawie art. 518 k.p.k. znajduje bowiem odpowiednie zastosowanie w

postępowaniu kasacyjnym art. 437 § 2 k.p.k., przewidujący możliwość

przekazania sprawy prokuratorowi (wyrok SN z dnia 20 kwietnia 1999 r., III

KKN 323/97, OSNKW 1999, z. 9-10, poz. 61).