II UKN 247/00

Wyrok z dnia 28 lutego 2001 r.

II UKN 247/00

Pozbawienie pełnomocnika osoby cierpiącej na zaburzenia psychiczne

możliwości udziału w rozprawie poprzedzającej wydanie wyroku, wskutek nie-

zawiadomienia przez sąd o jej terminie, jest równoznaczne z pozbawieniem

strony możliwości obrony swych praw (art. 379 pkt 5 KPC).

Przewodniczący SSN Barbara Wagner, Sędziowie: SN Beata Gudowska, SA

Herbert Szurgacz (sprawozdawca) .

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 28 lutego 2001 r. sprawy z wniosku

Stanisława S. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w B. o

rentę inwalidy wojennego, na skutek kasacji wnioskodawcy od wyroku Sądu Apela-

cyjnego w Lublinie z dnia 3 lutego 2000 r. [...]

u c h y l i ł zaskarżony wyrok oraz wyrok Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie z dnia 22 lipca 1999 r. [...] i przekazał sprawę

temu Sądowi do ponownego rozpoznania.

U z a s a d n i e n i e

Wyrokiem z dnia 22 lipca 1999 r. Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Lublinie oddalił odwołanie Stanisława S. od decyzji Zakładu Ubezpie-

czeń Społecznych-Oddziału w B., odmawiającej wnioskodawcy prawa do renty z ty-

tułu niezdolności do pracy w związku z deportacją do ZSRR w okresie 1 czerwca

1940 r. do 28 lutego 1946 r. W oparciu o opinie biegłych Sąd ustalił, że schorzenia

wnioskodawcy w postaci zmian zwyrodnieniowych kręgosłupa, artrozy barków, kolan

i bioder, schorzenia układu krążenia oraz rozpoczynający się zespół psychoorga-

niczny nie są następstwem pobytu na deportacji. Schorzenia te mają charakter sa-

moistny, są związane z wiekiem wnioskodawcy.

Sąd Apelacyjny w Lublinie wyrokiem z dnia 3 lutego 2000 r. oddalił apelację

wnioskodawcy. Sąd ten podzielił stanowisko Sądu Okręgowego, że między schorze-

2

niami wnioskodawcy, a pobytem na deportacji nie występuje wymagany przepisami

prawa związek przyczynowo-skutkowy. Sąd podkreślił, że po powrocie do kraju

wnioskodawca ukończył szkołę podstawową, technikum weterynaryjne i pracował

zawodowo przez 37 lat; pracę zawodową wykonywał również po przejściu na eme-

ryturę. Do 1998 r. wnioskodawca nie leczył się psychiatrycznie, w Poradni Zdrowia

Psychicznego zarejestrował się w maju 1998 r., gdy rozpoczął starania o rentę.

Ustosunkowując się do podniesionego w toku rozprawy apelacyjnej przez peł-

nomocnika wnioskodawcy zarzutu nieważności postępowania z powodu pozbawienia

strony możności obrony swych praw (art. 379 pkt 5 KPC) Sąd Apelacyjny stwierdził,

że nie miało ono miejsca. Wprawdzie o terminie rozprawy poprzedzającej wydanie

wyroku przez Sąd Okręgowy nie został powiadomiony pełnomocnik wnioskodawcy,

to jednak obecny na rozprawie wnioskodawca nie kwestionował rozpoznania sprawy

bez udziału pełnomocnika i nie zgłosił żadnych wniosków dowodowych.

W kasacji wnioskodawca zarzucił naruszenie przepisów postępowania mogą-

ce mieć wpływ na treść wyroku, a mianowicie art. 379 pkt 5 KPC przez pozbawienie

go możliwości obrony swych praw w postaci zaniechania przez Sąd wezwania na

ostatnią rozprawę pełnomocnika wnioskodawcy i dopuszczenia dowodu z uzupeł-

niającej opinii biegłego, z którą wnioskodawca nie zgadzał się, ale ze względu na

zaburzenia psychiczne oraz stres związany ze stawiennictwem w Sądzie nie mógł

podjąć racjonalnych działań. Zarzucił również naruszenie art. art. 5, 133 § 3 i 214

KPC przez nieudzielenie wnioskodawcy potrzebnych wskazówek co do czynności

procesowych w sytuacji niezawiadomienia pełnomocnika o terminie rozprawy. Wniósł

o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz wyroku Sądu Okręgowego w Lublinie i prze-

kazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy rozważył, co następuje:

Zapewnienie możności obrony swych praw przez stronę stanowi jedną z pod-

stawowych gwarancji procesowych. Pozbawienie strony możności obrony swych

praw skutkuje nieważnością postępowania (art. 379 pkt 5 KPC). Kodeksowe określe-

nie „jeżeli strona została pozbawiona możności obrony swych praw” ma charakter

ogólny. Zaistnienie tej przesłanki nieważności postępowania powinno być ocenione

przez pryzmat konkretnych okoliczności sprawy i nie może być wiązane wyłącznie z

sytuacją całkowitego wyłączenia strony od udziału w postępowaniu względnie z cał-

3

kowitym wyłączeniem ustanowionego pełnomocnika strony w tym postępowaniu.

Zdaniem Sądu Najwyższego w rozpoznawanej sprawie doszło do pozbawienia

strony możności obrony jej praw w rozumieniu art. 379 pkt 5 KPC. Wnioskodawca

miał ustanowionego pełnomocnika, który był obecny na pierwszej rozprawie przed

Sądem Okręgowym. O terminie kolejnej rozprawy, poprzedzającej wydanie wyroku,

pełnomocnik nie został powiadomiony i w rozprawie tej nie uczestniczył. W kasacji

pełnomocnik wnioskodawcy trafnie zarzuca, że zawarte w uzasadnieniu zaskarżo-

nego wyroku stwierdzenie, iż obecny na rozprawie wnioskodawca nie kwestionował

rozpoznania sprawy bez udziału jego pełnomocnika i nie zgłaszał żadnych wniosków

dowodowych – nie znajduje potwierdzenia w protokole rozprawy przed Sądem

Okręgowym. W protokole rozprawy z dnia 22 lipca 1999 r., poza adnotacją o tym, że

wnioskodawca stawił się osobiście, znajduje się jeszcze stwierdzenie: „Wniosko-

dawca popiera odwołanie, odpis opinii biegłych sądowych otrzymałem”. Protokół sta-

nowi dowód tego, co zostało w nim urzędowo zaświadczone (art. 244 § 1 KPC w

związku z art. 158 § 1 pkt 2 KPC). Z przytoczonego oświadczenia wnioskodawcy nie

można wyprowadzić wniosku, że „obecny na rozprawie wnioskodawca nie kwestio-

nował rozpoznania sprawy bez udziału jego pełnomocnika i nie zgłaszał żadnych

wniosków dowodowych”. Obecny na rozprawie wnioskodawca choruje między innymi

na zaburzenia psychiczne. Wprawdzie, według biegłych, schorzenie to związane jest

z wiekiem i nie pozostaje w związku z deportacją do b. ZSRR, to taka ich ocena,

mająca znaczenie dla osądu zasadności roszczenia, nie może w żaden sposób rzu-

tować na sytuację procesową wnioskodawcy. Pozbawienie pełnomocnika osoby

cierpiącej na zaburzenia psychiczne możności udziału w rozprawie poprzedzającej

wydanie wyroku wskutek niezawiadomienia przez Sąd o terminie rozprawy jest rów-

noznaczne z pozbawieniem tej osoby możności obrony swych praw, co skutkuje

nieważnością postępowania.

Z przytoczonych motywów, Sąd Najwyższy na podstawie art. 39313

KPC

orzekł jak w sentencji wyroku.

========================================