III RN 80/00

Wyrok z dnia 8 marca 2001 r.

III RN 80/00

Skarga do sądu administracyjnego jest niedopuszczalna w sprawie o

wizę dla cudzoziemca nielegalnie przebywającego na terytorium Rzeczpospoli-

tej Polskiej po utracie ważności wizy poprzednio uzyskanej.

Przewodniczący SSN Andrzej Wasilewski, Sędziowie SN: Jerzy Kwaśniewski

(sprawozdawca), Andrzej Wróbel.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 8 marca 2001 r. sprawy ze skargi Ra-

bii E. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji w Warszawie z dnia

31 grudnia 1998 r. [...] w przedmiocie odmowy udzielenia wizy pobytowej, na skutek

rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości [...] od wyroku Naczelnego Sądu Ad-

ministracyjnego w Warszawie z dnia 10 września 1999 r. [...]

u c h y l i ł zaskarżony wyrok i odrzucił skargę.

U z a s a d n i e n i e

Wojewoda Poznański decyzją z dnia 7 października 1998 r. [...] odmówił

udzielenia Rabii E., obywatelce Maroka, wizy pobytowej na okres 6 miesięcy. Rozs-

trzygnięcie to utrzymane zostało w mocy w trybie odwoławczym decyzją Ministra

Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 31 grudnia 1998 r. [...]. W uzasadnieniu

decyzji podano między innymi, że Rabia E. w związku ze studiami na Akademii Me-

dycznej w P. i stażem podyplomowym przebywa w Polsce od ponad 8 lat i kilkakrot-

nie legalizowała swój pobyt. Ostatnią wizę pobytową z terminem ważności do 31

marca 1998 r. otrzymała w dniu 17 kwietnia 1997 r. Wniosek o wydanie kolejnej wizy

na okres 6 miesięcy, w związku z zamiarem odbycia stażu specjalizacyjnego, złożyła

w dniu 24 kwietnia 1998 r., a więc po upływie terminu określonego w art. 8 ust. 3

ustawy o cudzoziemcach i utracie ważności poprzedniej wizy.

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu sprawy ze skargi Rabii E. na

decyzję ostateczną z dnia 31 grudnia 1998 r., wyrokiem z dnia 10 września 1999 r.

2

uchylił zaskarżoną decyzję. W motywach wyroku Sąd wyraził pogląd, że zaskarżona

decyzja Ministra podjęta została z naruszeniem art. 9 KPA. Organ administracji obo-

wiązany był pouczyć Rabie E. o aktualnie obowiązującym terminie przewidzianym do

złożenia wniosku o wydanie kolejnej wizy pobytowej, czego według zapewnień skar-

żącej w odwołaniu i skardze, nie uczynił. Zdaniem Sądu przedstawione okoliczności

przemawiają za tym, że spóźnione złożenie wniosku nie wynikało z lekceważącego

stosunku skarżącej do porządku prawnego i nie można faktu tego oceniać w katego-

riach zagrożenia ładu i porządku publicznego. Przyjąć należy, że było ono wynikiem

nieświadomości zmienionego stanu prawnego oraz nieudzielenia jej niezbędnych

wskazówek przez organ pierwszej instancji o terminie złożenia wniosku wizowego,

co mogłoby uchronić skarżącą od zarzutu nielegalnego pobytu na terytorium Rze-

czypospolitej Polskiej.

Od powyższego wyroku wniósł rewizję nadzwyczajną Minister Sprawiedliwo-

ści, który zarzucając rażące naruszenie art. 22 ust. 2 pkt 3 i art. 19 pkt 5 ustawy z

dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz.U. Nr 74, poz. 368

ze zm.) w związku z art. 8 ust. 3 ustawy z dnia 25 czerwca 1997 r. o cudzoziemcach

(Dz.U. Nr 114, poz. 73 ze zm.), żądał uchylenia zaskarżonego wyroku i odrzucenia

skargi.

W uzasadnieniu rewizji nadzwyczajnej podniesiono, że niezależnie od przy-

czyn niezachowania przez skarżącą terminu przewidzianego do złożenia wniosku o

wydanie kolejnej wizy pobytowej, pewne jest, że w dniu, w którym ona ten wniosek

złożyła, to jest 24 kwietnia 1998 r. (po upływie 24 dni od utraty ważności poprzedniej

wizy) jej pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, był pobytem nielegalnym. W

konsekwencji tego zaś Naczelny Sąd Administracyjny nie był właściwy do rozpozna-

nia sprawy ze skargi na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia

31 grudnia 1998 r. w przedmiocie odmowy udzielenia Rabii E. wydania dalszej wizy

pobytowej. Przepis art. 19 pkt 5 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym wyłą-

cza bowiem właściwość sądu administracyjnego w sprawach wiz, z wyjątkiem przy-

padków dotyczących cudzoziemców przebywających legalnie na terytorium Rzeczy-

pospolitej Polskiej. Dodać należy, że z treści art. 9 KPA wynika, że obowiązki organu

administracji, o których mowa w tym przepisie, odnoszą się do stron uczestniczących

w postępowaniu. W istocie przed złożeniem wniosku w dniu 24 kwietnia 1998 r., Ra-

bia E. nie była stroną postępowania, gdyż postępowanie w przedmiotowej sprawie

nie toczyło się, a zostało wszczęte dopiero w dniu 24 kwietnia 1998 r., a więc nie

3

można zasadnie zarzucić organom administracji naruszenia tego przepisu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 września 1999 r. zapadł

po rozpoznaniu skargi i po stwierdzeniu jej merytorycznej zasadności. Rewizja nadz-

wyczajna zarzuciła wadliwość tego rozstrzygnięcia, wynikającą z niedopuszczalności

drogi sądowej, przesądzającej o konieczności odrzucenia skargi bez jakiejkolwiek

kontroli merytorycznej zaskarżonej decyzji (art. 27 ust. 2 ustawy o Naczelnym Sądzie

Administracyjnym). Rozpoznając sprawę w granicach podstaw rewizji nadzwyczajnej

(por. art. 39311

§ 1 KPC w związku z art. 10 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie

Kodeksu postępowania cywilnego – Dz.U. Nr 43, poz. 189 ze zm.). Sąd Najwyższy

zajmował się przedstawionym w rewizji nadzwyczajnej zagadnieniem właściwości

Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie biorąc pod uwagę zawartej w zaskarżonym

wyroku oceny decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 31 grudnia

1998 r.

Wychodząc z powyższego założenia o przedmiocie poddanym Sądowi Naj-

wyższemu do rozpoznania należało przede wszystkim rozważyć zagadnienie właści-

wości sądu administracyjnego w sprawach takich jak rozpatrywana, to jest w spra-

wach wiz. Przepis wskazany w rewizji nadzwyczajnej (art. 19 pkt 5 ustawy o Naczel-

nym Sądzie Administracyjnym) niewątpliwie ustanawia wyjątek od zasady zaskarżal-

ności decyzji administracyjnej do sądu (por. art. 16 ust. 1 pkt 1 ustawy o Naczelnym

Sądzie Administracyjnym), co więcej – jest odstępstwem od konstytucyjnej zasady,

że każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy przez sąd

(por. art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). W oparciu o te zasady – interpretacja zakresu

przedmiotowego od ich odstępstwa musi być restryktywna.

Jeżeli chodzi o wskazaną relację z Konstytucją, to jest ona podobna do za-

gadnienia rozważonego przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 15 listopada

2000 r., K. 12/99 (OTK 2000 z. 7, poz. 260), w którym orzeczono, iż art. 19 pkt 5

ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym, w zakresie w jakim wyłącza prawo do

sądu w sprawach dotyczących wydalenia cudzoziemca nielegalnie przebywającego

w Polsce – jest zgodny z art. 45 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Sąd Najwyż-

szy podzielając powyższe stanowisko i przedstawioną w wyroku TK argumentację

uznał, że wyłączenie prawa do sądu wobec cudzoziemca nielegalnie przebywające-

4

go na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej – nie budzi konstytucyjnych zastrzeżeń

także w sprawach wizy. W takiej bowiem sytuacji nie mogłoby budzić wątpliwości

zastosowanie art. 19 pkt 5 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym.

Przechodząc na grunt stanu faktycznego rozpatrywanej sprawy należy stwier-

dzić, że wyrażona w rewizji nadzwyczajnej ocena o nielegalności pobytu Rabia E. na

terytorium RP w toku postępowania w przedmiotowej sprawie, odpowiada okoliczno-

ściom faktycznym przyjętym także w zaskarżonym wyroku NSA. W wyroku tym bo-

wiem przyjęto jako niewątpliwy stan rzeczy, iż skarżąca miała wizę ważną do dnia 31

marca 1998 r. i że po tej dacie pomimo utraty ważności wizy nadal w Polsce przeby-

wała. Sytuacja taka jest z pewnością pobytem nielegalnym (por. art. 5 ustawy z dnia

25 czerwca 1997 r. o cudzoziemcach – Dz.U. Nr 114, poz. 739 ze zm.) Zasadnie

także podniesiono w rewizji nadzwyczajnej, że – wbrew ocenie zaskarżonego wyroku

– nie zaistniały żadne okoliczności, które mogłyby wywołać skutki prawne w przed-

miocie legalizacji pobytu skarżącej cudzoziemki. W szczególności NSA podzielił

ustalenia faktyczne Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, że skarżąca nie

wystąpiła w jakiejkolwiek formie o udzielenie jej kolejnej wizy przed upływem terminu

ważności wizy, którą dysponowała. Z odpowiednim wnioskiem do właściwego organu

wystąpiła bowiem dopiero w dniu 24 kwietnia 1998 r. Skarżąca po upływie terminu

ważności wizy nie mogła nie zdawać sobie sprawy z tego, że jej dalszy pobyt w Pols-

ce w tej sytuacji stracił uprawniającą do tego podstawę. W związku z tym pozbawio-

ne znaczenia prawnego jest twierdzenie skarżącej, że poza postępowaniem wizo-

wym uzyskała w biurze paszportowym informację dotyczącą celowości złożenia

wniosku o wizę wraz z dokumentami, które miałyby ten wniosek uzasadniać. Należy

przy tym zauważyć, że skarżąca nie twierdziła, iż „pouczenie”, na które się powoły-

wał,a obejmowało sytuację nielegalności pobytu po utracie ważności wizy.

Wreszcie słusznie Minister Sprawiedliwości zauważył, że wyrażona w zaskar-

żonym wyroku ocena dotycząca naruszenia art. 9 KPA pozostaje w wyraźnej

sprzeczności z tokiem postępowania administracyjnego. Naruszenie to – według wy-

roku NSA – miałoby polegać na niepoinformowaniu skarżącej o tym, że jeżeli zamie-

rzałaby wystąpić o kolejną wizę, to powinna zrobić to przed upływem terminu ważno-

ści wizy, której jej udzielono. Niezależnie od swoistej równoznaczności takiej infor-

macji z treścią uprawnienia wizowego ustalającego uprawnienie do przebywania na

terytorium RP tylko w określonym czasie, zasadnie Minister Sprawiedliwości zwrócił

uwagę na to, że przed złożeniem wniosku o udzielenie wizy nie toczyło się w tym

5

przedmiocie postępowanie administracyjne i w związku z tym nie mogło dojść do na-

ruszenia przepisu określającego jedną z zasad postępowania administracyjnego.

Z powyższych przyczyn podzielając podstawę i wniosek rewizji nadzwyczaj-

nej, Sąd Najwyższy orzekł stosownie do art. 39315

KPC przy uwzględnieniu art. 10

ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie Kodeksu postępowania cywilnego (Dz.U. Nr

43, poz. 189 ze zm.) i art. 27 ust. 2 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym w

związku z art. 19 pkt 5 tej ustawy.

========================================