II UKN 258/00

Wyrok z dnia 14 marca 2001 r.

II UKN 258/00

Nie można przyjąć pozorności oświadczeń woli o zawarciu umowy o

pracę, gdy pracownik podjął pracę i ją wykonywał, a pracodawca świadczenie

to przyjmował. Nie wyklucza to rozważenia, czy w konkretnym przypadku za-

warcie umowy zmierzało do obejścia prawa (art. 58 § 1 KC w związku z art. 300

KP).

Przewodniczący SSN Teresa Romer, Sędziowie: SN Barbara Wagner, SA

Herbert Szurgacz (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 14 marca 2001 r. sprawy z wniosku

spółki cywilnej Małgorzaty M., Jerzego M., Iwony B., Ryszarda B. „J.” w S. z udziałem

zainteresowanej Doroty Ś. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Od-

działowi w S. o pracownicze ubezpieczenie społeczne, na skutek kasacji organu

rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 16 grudnia 1999 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

U z a s a d n i e n i e

Sąd Wojewódzki-Sąd Pacy i Ubezpieczeń Społecznych w Koszalinie, wyro-

kiem z dnia 6 kwietnia 1999 r. ustalił, że Dorota Ś. - zainteresowana w sprawie - nie

podlega pracowniczemu ubezpieczeniu społecznemu od dnia 1 stycznia 1997 r. Sąd

ustalił, że zainteresowana w okresie od 5 grudnia 1994 r. do 6 stycznia 1997 r. pro-

wadziła wspólnie z mężem działalność gospodarczą - sklep spożywczy we wsi S.

Sklep mieścił się w domu, w którym zamieszkiwała wspólnie z mężem, dzieckiem i

swoją matką. W wymienionym okresie zainteresowana była zgłoszona do ubezpie-

czenia społecznego osób prowadzących działalność gospodarczą. Z dniem 7 stycz-

nia 1997 r. zrezygnowała z prowadzenia sklepu w S.; działalność prowadził nadal

samodzielnie jej mąż. W tym samym dniu Dorota Ś. zawarła umowę o pracę ze

spółką cywilną „J.” Małgorzata M., Jerzy M., Iwona B., Ryszard B. w S. Umowa zo-

2

stała zawarta na czas nieokreślony w wymiarze ½ etatu na stanowisku pracownika

fizycznego do mycia pojemników po wędlinach i mięsie. Czas pracy został ustalony

na godziny od 6-tej do 10-tej. W niespełna miesiąc po zawarciu umowy o pracę Do-

rota Ś. wystąpiła z wnioskiem o udzielenie jej urlopu wychowawczego. Decyzjami z

dnia 12 marca 1997 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w S. odmówił obję-

cia Doroty Ś. pracowniczym ubezpieczeniem społecznym oraz odmówił jej prawa do

zasiłku wychowawczego. Od decyzji o odmowie objęcia ubezpieczeniem odwołała

się Spółka „J.”. Sąd wezwał do udziału w postępowaniu zainteresowaną Dorotę Ś.

W ocenie Sądu Okręgowego umowa o pracę zawarta w dniu 7 stycznia 1997

r. miała charakter czynności pozornej. Jej celem nie było kontynuowanie pracy, lecz

uzyskanie podstaw prawnych do ubiegania się o zasiłek wychowawczy. Jako prowa-

dząca działalność gospodarczą zainteresowana nie mogłaby uzyskać prawa do za-

siłku wychowawczego. Należy przyjąć, że już w dniu zawarcia umowy o pracę miała

zamiar wystąpić o zasiłek wychowawczy ponieważ między datą zawarcia umowy o

pracę, a wnioskiem o udzielenie urlopu wychowawczego minęło tylko 23 dni i w tym

okresie nie zaszły żadne szczególne okoliczności, uzasadniające wystąpienie o urlop

wychowawczy.

Rozpoznając sprawę na skutek apelacji wniesionej przez zainteresowaną w

sprawie, Sąd Apelacyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 16 grudnia 1999 r. zmienił za-

skarżony wyrok i ustalił, że Dorota Ś. podlega pracowniczemu ubezpieczeniu spo-

łecznemu od 1 stycznia 1997 r. Zdaniem Sądu Apelacyjnego, nie można przyjmować

pozorności zawarcia umowy o pracę w sytuacji, kiedy umowa ta faktycznie była reali-

zowana. Z akt sprawy wynika, że zainteresowana podjęła pracę, potwierdzili ten fakt

świadkowie. Skoro w wyniku zawarcia umowy o pracę doszło do faktycznego podję-

cia pracy i jej wykonywania, nie można pracownikowi stawiać zarzutu korzystania z

przysługujących mu uprawnień.

Od wyroku Sądu Apelacyjnego złożył kasację pełnomocnik Zakładu Ubezpie-

czeń Społecznych-Oddziału w S., zarzucając naruszenie prawa materialnego przez

błędną wykładnię art. 83 KC w związku z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 25 listopada

1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz.U.

z 1989 r. Nr 25, poz. 137 ze zm.), przez nietrafne przyjęcie, iż o pozorności umowy

świadczy sytuacja, gdy „nie dochodzi do faktycznej realizacji umowy ponieważ osoba

zatrudniona w ogóle nie podejmuje pracy, lecz następnie występuje o świadczenia z

ubezpieczenia społecznego” oraz przez przyjęcie, iż dla oceny pozorności zawartej

3

umowy pozostają bez znaczenia zamiar kontynuowania stosunku pracy, czy też tylko

chęć uzyskania świadczeń z ubezpieczenia społecznego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zawarty w kasacji zarzut naruszenia art. 83 KC nie jest trafny. Art. 83 KC cha-

rakteryzuje czynność prawną pozorną przez wskazanie trzech jej elementów, które

muszą wystąpić łącznie: oświadczenie woli musi być złożone tylko dla pozoru,

oświadczenie woli musi być złożone drugiej stronie, adresat oświadczenia woli musi

zgadzać się na dokonanie czynności prawnej jedynie dla pozoru. Złożenie oświad-

czenia woli dla pozoru oznacza, że osoba oświadczająca wolę w każdym wypadku

nie chce, aby powstały skutki prawne, jakie zwykle prawo łączy ze składanym przez

nią oświadczeniem. Brak zamiaru wywołania skutków prawnych oznacza, że osoba

składająca oświadczenie woli, albo nie chce w ogóle wywołać żadnych skutków

prawnych, albo też chce wywołać inne, niż wynikałoby ze złożonego przez nią

oświadczenia woli. W uzasadnieniu kasacja kwestionuje trafność ustalenia przez Sąd

Apelacyjny, że zainteresowana w rzeczywistości wykonywała zatrudnienie po

zawarciu umowy o pracę. Jednak wobec podniesienia w kasacji jedynie zarzutu na-

ruszenia prawa materialnego, wszelkie wywody zmierzające do wykazania, że stan

faktyczny był inny niż przyjęto w zaskarżonym wyroku, nie mogą odnieść zamierzo-

nego skutku. Rację ma Sąd Apelacyjny, że w warunkach kiedy po zawarciu umowy o

pracę (złożeniu oświadczeń woli) pracownik podjął pracę i ją wykonywał, a praco-

dawca świadczenie to przyjmował, nie można mówić o pozorności złożonych

oświadczeń woli zawarcia umowy o pracę.

W istocie, wymienione powyżej, a także dalsze argumenty zawarte w uzasad-

nieniu kasacji (mianowicie o zawarciu umowy o pracę ze Spółką - na ½ etatu po

wielu latach prowadzonej z mężem działalności gospodarczej i wystąpienie z wnio-

skiem już po 23 dniach świadczenia pracy - co do rzeczywistego wykonywania której

kasacja zgłasza wątpliwości i zarzuty, o urlop wychowawczy i zasiłek wychowawczy),

mają na celu wykazanie, że zawarcie umowy o pracę zmierzało do obejścia prawa

(art. 58 KC). Kwestia ta jest jednak poza zarzutem kasacji dotyczącym naruszenia

art. 83 KC. Sąd Najwyższy rozpoznaje zaś sprawę w granicach kasacji biorąc pod

rozwagę z urzędu tylko nieważność postępowania (art. 39311

KPC).

4

W świetle powyższych wywodów nie jest również zasadny zarzut naruszenia

art. 4 ust. 1 ustawy o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych, według

którego ubezpieczeniu społecznemu podlegają wszyscy pracownicy.

Skoro kasacja nie zawiera usprawiedliwionych podstaw należało, na podsta-

wie art. 39312

KPC orzec jak w sentencji wyroku.

========================================