II UKN 265/00

Wyrok z dnia 14 marca 2001 r.

II UKN 265/00

Przebywanie żołnierza służby czynnej w towarzystwie przełożonego nie

przesądza, że w tym czasie wykonuje obowiązki służbowe, bądź polecenia

przełożonych w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 16 grudnia 1972 r. o

świadczeniach odszkodowawczych przysługujących w razie wypadku lub cho-

roby pozostającej w związku ze służbą wojskową (Dz.U. Nr 53, poz. 342 ze zm.).

Przewodniczący SSN Teresa Romer, Sędziowie: SN Barbara Wagner, SA

Herbert Szurgacz (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 14 marca 2001 r. sprawy z wniosku

Małgorzaty K. przeciwko Wojewódzkiemu Sztabowi Wojskowemu w P. o jednorazo-

we odszkodowanie, na skutek kasacji wnioskodawczyni od wyroku Sądu Apelacyjne-

go w Poznaniu z dnia 12 stycznia 2000 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

U z a s a d n i e n i e

Wyrokiem z dnia 25 maja 1999 r. Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Poznaniu oddalił odwołanie wnioskodawczyni Małgorzaty K. (przed

zmianą nazwiska: S.) od decyzji Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w P., odma-

wiającej prawa do jednorazowego odszkodowania z tytułu śmierci męża Zbigniewa

S., pełniącego służbę wojskową w jednostce wojskowej w O.W., z uzasadnieniem, że

wypadek ze skutkiem śmiertelnym w dniu 3 sierpnia 1994 r. nie pozostawał w

związku z jego służbą wojskową.

Sąd ustalił, że mąż wnioskodawczyni Zbigniew S. odbywał w 1994 r. zasadni-

czą służbę wojskową w jednostce wojskowej w O.W. W dniu 2 sierpnia i w nocy z 2

na 3 sierpnia 1994 r. Zbigniew S. nie pełnił służby wewnętrznej i przebywał w kosza-

rach. Po godzinie 2400

na teren koszar ponownie wraz z kierowcą starszym szere-

gowym Mariuszem G. przyjechał samochodem służbowym marki Star starszy sier-

2

żant Grzegorz F., pełniący służbę pomocnika oficera dyżurnego. Mariusz G. wywołał

z sali żołnierskiej Zbigniewa S., zaś sierżant F. poinformował dyżurnego podoficera,

że S. wróci za około pół godziny. Do koszar wrócili około 1oo

, a następnie około godz.

23o

pełniący służbę łącznika pomocnika oficera świadek K. na polecenie F. otworzył

bramę obiektu, po czym prywatnym samochodem Grzegorza F. marki Fiat 125p,

około godziny 3oo

, wyjechali F., S. i G. do J., gdzie zamieszkują rodzice i żona S. Do

mieszkania rodziców przybyli przed godziną 4oo

. Zbigniew S. i Grzegorz F. byli w

stanie nietrzeźwości. W mieszkaniu rodziców spożywali kanapki, pili kawę oraz wypili

około 0,5 litra rozcieńczonego spirytusu. Około godziny 450

mąż wnioskodawczyni

wspólnie z Mariuszem G. i Grzegorzem F. udali się w drogę powrotną do jednostki.

Samochodem - mimo prośby, aby kierował świadek Mariusz G. - kierował Grzegorz

F. Około godziny 515

w pobliżu miejscowości S. blisko łuku drogi doszło do wypadku

samochodowego, w wyniku którego poniósł śmierć mąż wnioskodawczyni i Grzegorz

F., a Mariusz G. doznał ciężkich obrażeń ciała. W wyniku sekcji lekarskiej ustalono

we krwi Grzegorza F. 6.63‰, a w moczu 2,27‰ alkoholu etylowego, natomiast we

krwi Zbigniewa S. 2,22‰ a w moczu 2,52‰. Krwi Mariusza G. nie badano ze

względu na ciężki stan zagrażający życiu. Na podstawie opinii sądowo-lekarskiej Za-

kładu Medycyny Sądowej AM w P. Sąd ustalił, że najbardziej prawdopodobne spo-

życie alkoholu przez męża wnioskodawczyni miało miejsce około 2-3 godzin przed

zgonem, czyli około godz. 2oo

- 3oo

3 sierpnia 1994 r., że spożywanie alkoholu miało

miejsce na terenie obiektu wojskowego i po jego opuszczeniu. Opuszczenie koszar

przez męża wnioskodawczyni nie miało związku ze służbą wojskową, doszło do

niego w celu prywatnym - wyjazdu do miejsca zamieszkania rodziców bez polecenia

służbowego, rozkazu, bez przepustki. W ustalonym stanie faktycznym Sąd Okręgowy

doszedł do przekonania, że śmiertelny wypadek męża wnioskodawczyni nie spełnia

wymagań wypadku pozostającego w związku z pełnieniem czynnej służby woj-

skowej, przewidzianych art. 2 ustawy z dnia 16 grudnia 1972 r. o świadczeniach

przysługujących w razie wypadku i chorób pozostających w związku ze służbą woj-

skową (Dz.U. Nr 53, poz. 342 ze zm.), w związku z czym wnioskodawczyni nie przy-

sługuje prawo do jednorazowego odszkodowania pieniężnego.

Ustalenia powyższe i ocenę prawną w pełni podzielił Sąd Apelacyjny w Po-

znaniu, który wyrokiem z dnia 12 stycznia 2000 r. oddalił apelację wnioskodawczyni

od wyroku Sądu pierwszej instancji.

3

Powyższy wyrok zaskarżyła kasacją wnioskodawczyni. Zarzucając naruszenie

prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 2 ust. 1

pkt 1 ustawy z dnia 16 grudnia 1972 r. poprzez przyjęcie, że zdarzenie powodujące

śmierć męża nie pozostawało w związku z poleceniami przełożonych, wniosła o

zmianę zaskarżonego wyroku, uznanie zdarzenia za wypadek pozostający w

związku z pełnieniem czynnej służby wojskowej i przyznanie prawa do jednorazowe-

go odszkodowania, względnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie

sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Podstawę kasacji stanowi wyłącznie zarzut naruszenia prawa materialnego.

Brak zarzutu procesowego powoduje, że ustalenia stanowiące faktyczną podstawę

rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonym wyroku należy uznać za niewadliwe i w

związku z tym wiążące również dla Sądu Najwyższego. Kontrola kasacyjna orzecze-

nia sądu drugiej instancji jest tym samym ograniczona do oceny prawidłowości kwali-

fikacji prawnej właściwie ustalonego stanu faktycznego.

W myśl art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 16 grudnia 1972 r. o świadczeniach

przysługujących w razie wypadków i chorób pozostających w związku ze służbą woj-

skową za wypadek pozostający w związku z pełnieniem czynnej służby wojskowej

uważa się nagłe zdarzenie wywołane przyczyną zewnętrzną, które zaszło podczas

lub w związku z wykonywaniem obowiązków służbowych albo poleceń przełożonych.

Definicja ustawowa obejmuje 3 cechy, które muszą zachodzić łącznie, by zdarzenie

mogło zostać uznane za wypadek pozostający w związku z pełnieniem czynnej

służby wojskowej. Przedmiotem sporu nie są cechy w postaci nagłości oraz ze-

wnętrzności przyczyny. Sporne jest występowanie cechy w postaci zaistnienia zda-

rzenia podczas lub w związku z wykonywaniem obowiązków służbowych albo pole-

ceń przełożonych.

Do przyjęcia związku z wykonywaniem obowiązków służbowych albo poleceń

przełożonych niezbędne i wystarczające jest, aby przyczyna zewnętrzna zadziałała

podczas wykonywania określonej przez prawo czynności ze sfery spraw służbowych.

Obowiązująca w czasie zdarzenia ustawa z dnia 21 maja 1963 r. o dyscyplinie woj-

skowej oraz o odpowiedzialności żołnierzy za przewinienia dyscyplinarne i za naru-

szenia honoru i godności żołnierskiej (tekst jednolity: Dz.U. z 1992 r. Nr 5, poz. 17)

4

określała w art. 1 zakres dyscypliny wojskowej stanowiąc, że dyscyplina wojskowa

zobowiązuje żołnierza do przestrzegania Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i in-

nych ustaw oraz wydanych na ich podstawie rozporządzeń i zarządzeń dotyczących

Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej, a także regulaminów i rozkazów wydanych

przez Ministra Obrony Narodowej, jak również rozkazów przełożonych (nowa ustawa

z 4 września 1997 r. o dyscyplinie wojskowej, Dz.U. Nr 141, poz. 944 ze zm., zawęża

to pojęcie w części końcowej do „wykonywania rozkazów i decyzji wydanych w spra-

wach służbowych”). Ustalone okoliczności faktyczne nie dają podstawy do przyjęcia,

że do wypadku doszło podczas lub w związku z wykonywaniem przez Zbigniewa S.

jego obowiązków służbowych względnie wykonania rozkazu przełożonego. W czasie

z drugiego na trzeci dzień sierpnia 1994 r. Zbigniew S. nie pełnił służby. Około półno-

cy został wywołany z izby żołnierskiej, ale nie w celach służbowych, lecz spożywania

alkoholu. Według ustaleń Sądu Okręgowego, w pełni podzielonych przez Sąd Apela-

cyjny, spożywanie alkoholu miało miejsce na terenie obiektu wojskowego i po jego

opuszczeniu. Również wyjazd z przełożonym jego prywatnym samochodem do miej-

sca zamieszkania rodziny Zbigniewa S. w celu dalszego spożywania alkoholu nie

stanowił wykonania obowiązku służbowego ani nie był wykonaniem polecenia służ-

bowego. Twierdzenie kasacji, że samo wydalenie się z jednostki wojskowej w towa-

rzystwie przełożonego powinno być uznane za równoznaczne z wykonaniem obo-

wiązku służbowego albo polecenia przełożonego jest - w okolicznościach sprawy -

dowolne, bowiem wszystkie okoliczności sprawy wskazują, że wyjazd z jednostki

miał charakter prywatny. Samo przebywanie żołnierza służby czynnej w towarzystwie

przełożonego nie oznacza, że żołnierz w tym czasie wykonuje obowiązki służbowe,

względnie polecenia przełożonych.

Skoro kasacja nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, na mocy art. 39312

KPC orzeczono jak w sentencji.

========================================