III ZP 1/01

Uchwała z dnia 15 marca 2001 r.

III ZP 1/01

Przewodniczący SSN Kazimierz Jaśkowski (sprawozdawca), Sędziowie SN:

Roman Kuczyński, Zbigniew Myszka.

Sąd Najwyższy, z udziałem prokuratora Prokuratury Krajowej Iwony

Kaszczyszyn, w sprawie z powództwa Krzysztofa D. przeciwko Jednostce Budżeto-

wej „Ż.Ś.” w Ś. o zapłatę wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych i do-

datku za pracę w godzinach nocnych, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 marca

2001 r. zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Okręgowy w Szczecinie po-

stanowieniem z dnia 29 listopada 2000 r. [...]

„Jaki jest tygodniowy wymiar czasu pracy pracownika komunalnego zakładu

budżetowego zajmującego stanowisko kierownicze po wejściu w życie ustawy z dnia

20 grudnia 1996 r. o gospodarce komunalnej (Dz.U. z 1997 r. Nr 9, poz. 43), którego

pracodawca na piśmie nie zakwalifikował do grupy stanowisk pomocniczych i obsłu-

gi”?

p o d j ą ł uchwałę:

Wymiar czasu pracy pracownika komunalnego zakładu budżetowego - w

ustawowych granicach – może być określony w regulaminie pracy (art. 1041

§ 1

KP w związku z art. 8 ustawy z dnia 20 grudnia 1996 r. o gospodarce komunal-

nej, Dz.U. z 1997 r. Nr 9, poz. 43 ze zm.).

U z a s a d n i e n i e

Przedstawione do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne powstało w następują-

cym stanie faktycznym.

Powód dochodzi od strony pozwanej wynagrodzenia za pracę w godzinach

nadliczbowych za okres od dnia 1 marca 1997 r. do dnia 31 grudnia 1999 r. Sąd Re-

jonowy w Świnoujściu oddalił powództwo. Jego zdaniem powód, będący mechani-

2

kiem statku, zajmuje stanowisko pomocnicze i obsługi, na którym powinien pracować

42 godziny tygodniowo. Wynika to z art. 32 w związku z art. 24 ust. 2 ustawy z dnia

22 marca 1990 r. o pracownikach samorządowych (Dz.U. Nr 21, poz. 124 ze zm.)

oraz art. 8 ustawy z dnia 20 grudnia 1996 r. o gospodarce komunalnej (Dz.U. z 1997

r. Nr 9, poz. 43 ze zm.).

Rozpoznając apelację powoda Sąd Okręgowy ustalił, że obowiązujący u poz-

wanej regulamin pracy przewiduje, między innymi dla pracowników zatrudnionych na

statkach, czas pracy w wymiarze przeciętnie 42 godziny tygodniowo w okresie rozli-

czeniowym jednego miesiąca. Praca odbywa się w systemie zmianowym do 12 go-

dzin na dobę. W miesięcznym okresie rozliczeniowym przeciętny tygodniowy czas

wykonywania pracy przez powoda wynosił 42 godziny.

Po wejściu w życie ustawy o gospodarce komunalnej wymiar czasu pracy pra-

cowników komunalnych zakładów budżetowych, do których należał pozwany, uległ

zmianie. Przepis art. 8 tej ustawy nakazał bowiem do tych pracowników stosować

ustawę o pracownikach samorządowych. Przewiduje ona dla pracowników samorzą-

dowych jako zasadę 40 godzinny tydzień pracy (art. 24 ust. 2). Nie ma to jednakże

zastosowania do pracowników samorządowych zatrudnionych na stanowiskach po-

mocniczych i obsługi określonych w przepisach o wynagrodzeniu, o których mowa w

art. 20 ust. 2 (art. 32 ustawy o pracownikach samorządowych). Oznacza to, że tych

pracowników obowiązuje czas pracy uregulowany w art. 129 KP, czyli do 8 godzin

dziennie i przeciętnie 42 godzin w przyjętym okresie rozliczeniowym. Sąd Okręgowy

podniósł, że ani ustawa o gospodarce komunalnej, ani ustawa o pracownikach samo-

rządowych nie określają formy, w jakiej pracodawca kwalifikuje dane stanowisko do

stanowisk pomocniczych i obsługi. Natomiast rozporządzenie Rady Ministrów z dnia

1 lipca 1997 r. w sprawie wynagradzania pracowników zatrudnionych w jednostkach

organizacyjnych jednostek samorządu terytorialnego (Dz.U. Nr 77, poz. 482 ze zm.)

w załączniku Nr 3 stanowi, że tego zakwalifikowania dokonuje pracodawca. W tym

załączniku pod pozycją XXIII występuje pozwany Zakład Budżetowy „Ż.Ś.”, a stano-

wisko powoda – mechanik statku – wymienione jest w grupie pracowników pływają-

cych. Umowa o pracę łącząca strony nie zawiera postanowień dotyczących wymiaru

czasu pracy. Przed wejściem w życie ustawy o gospodarce komunalnej oraz rozpo-

rządzenia z dnia 1 lipca 1997 r., to jest przed dniem 19 lutego 1997 r., powoda bez-

spornie obowiązywał 42 godzinny tydzień pracy.

3

Sąd Okręgowy zauważa, iż budzi wątpliwości, czy decyzja pracodawcy o zali-

czeniu danego stanowiska do stanowisk pomocniczych i obsługi powinna być pod

rygorem nieważności wyrażona w formie pisemnej, czy może być też wyrażona w

sposób dorozumiany. Nie dokonując zmiany regulaminu pracy pracodawca uznał, że

powoda obowiązuje 42 godzinny tydzień pracy. Było to zgodne także ze stanowi-

skiem działającego u pozwanego NSZZ „Solidarność 80”, który nawet wykluczył po-

woda ze związku za wystąpienie z powództwem będącym przedmiotem niniejszej

sprawy.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Na podstawie art. 8 ustawy o gospodarce komunalnej do pracowników poz-

wanego pracodawcy, będącego komunalnym zakładem budżetowym, stosuje się

ustawę o pracownikach samorządowych. Wymiar czasu pracy powoda zależy więc

od tego, czy stosuje się do niego art. 24 ust. 2 ustawy o pracownikach samorządo-

wych – przewidujący pracę do 40 godzin na tydzień i 8 godzin na dobę – czy stoso-

wanie tego przepisu jest wyłączone na podstawie art. 32 tej ustawy dlatego, że jest

on pracownikiem zatrudnionym na stanowisku pomocniczym lub obsługi. W tym dru-

gim przypadku czas pracy powoda określa art. 129 § 1 KP stanowiący – w jego ów-

czesnym brzmieniu – że czas pracy nie może przekraczać 8 godzin na dobę i prze-

ciętnie 42 godzin na tydzień w przyjętym okresie rozliczeniowym, nie przekraczają-

cym trzech miesięcy (z wyjątkami). To, jakie stanowiska pracy są zaliczane do po-

mocniczych i obsługi, określone jest w przepisach o wynagrodzeniu (art. 32 w

związku z art. 20 ust. 2 ustawy o pracownikach samorządowych). Obowiązujące w

spornym okresie rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 9 lipca 1990 r. w sprawie

wynagradzania pracowników samorządowych (jednolity tekst: Dz. U. z 1993 r. Nr

111, poz. 283 ze zm.) w załączniku nr 3 wyodrębnia stanowiska pracy zaliczone do

pomocniczych i obsługi. Nie ma ono jednakże zastosowania do pracowników komu-

nalnych zakładów budżetowych. Ich wynagrodzenia określa rozporządzenie w spra-

wie wynagradzania pracowników zatrudnionych w jednostkach organizacyjnych jed-

nostek samorządu terytorialnego. Nie zawiera ono wyliczenia stanowisk pracy, które

należą do stanowisk pomocniczych i obsługi. Stąd wynikają uzasadnione wątpliwości

Sądu Okręgowego, jak należy interpretować użyte w załączniku nr 3 do tego rozpo-

rządzenia określenie „zakwalifikowania do grupy stanowisk pomocniczych i obsługi,

4

spośród stanowisk wymienionych w kolumnach 2, dokonuje pracodawca”. W kolum-

nach 2 wymienione są wszystkie stanowiska pracy, poczynając od dyrektorów, a

kończąc na stanowiskach najniższych. Przez to o wymiarze czasu pracy pracownika

(40 godzin tygodniowo lub przeciętnie 42 godziny w przyjętym okresie rozliczenio-

wym) decyduje samodzielnie pracodawca przez zaliczenie go lub niezaliczenie do

pracowników pomocniczych lub obsługi. Trzeba przy tym mieć na uwadze, iż dla pra-

cowników komunalnych zakładów budżetowych regułą jest 40 godzinny tydzień

pracy (art. 24 ust. 2 ustawy o pracownikach samorządowych w związku z art. 8

ustawy o gospodarce komunalnej), a stosowanie dłuższego wymiaru może wynikać

jedynie z przepisów o wynagrodzeniu wydanych przez Radę Ministrów (art. 32 i art.

20 ust. 2 ustawy o pracownikach samorządowych w związku z art. 8 ustawy o gos-

podarce komunalnej). W odniesieniu do pracowników komunalnych zakładów bu-

dżetowych Rada Ministrów nieprawidłowo wykonała obowiązek wydania przepisów o

ich wynagradzaniu. Nie określiła bowiem stanowisk pomocniczych i obsługi, przeka-

zując to zadanie pracodawcom nie posiadającm do tego upoważnienia. W wyniku

tych kolejnych odesłań (upoważnień) doszło do tego, iż pracodawca może samo-

dzielnie decydować o wymiarze czasu pracy pracowników komunalnych zakładów

budżetowych. Należy zatem przyjąć, że jest dopuszczalne dokonanie w tym zakresie

ustaleń w regulaminie pracy, który jest wydawany w uzgodnieniu z zakładową orga-

nizacją związkową (art. 1042

§ 1 KP).

Jak wynika z art. 24 ust. 1 ustawy o pracownikach samorządowych w związku

z art. 8 ustawy o gospodarce komunalnej, regulaminy pracy w komunalnych zakła-

dach budżetowych określają porządek wewnętrzny i rozkład czasu pracy w sposób

zapewniający obywatelom załatwianie spraw w dogodnym dla nich czasie. Przepis

ten nie ogranicza treści regulaminu pracy u tych pracodawców w stosunku do regu-

laminu pracy obowiązującego na podstawie przepisów art. 104 i art. 1041

KP. Naka-

zuje on jedynie uwzględnianie potrzeb obywateli przy ustalaniu porządku wewnętrz-

nego i rozkładu czasu pracy. Są bowiem sprawy, które muszą być uregulowane w

każdym regulaminie pracy (np. pora nocna lub miejsce wypłaty wynagrodzenia – art.

1041

§ 1 pkt 4 i 5 KP). Przepis art. 1041

§ 1 pkt 2 KP umożliwia uregulowanie w re-

gulaminie pracy systemu czasu pracy. Pojęcie to nie jest zdefiniowane w Kodeksie

pracy. Należy zatem przyjąć, iż w odniesieniu do pracowników komunalnych zakła-

dów budżetowych jest dopuszczalne określenie wprost w regulaminie pracy wymiaru

ich czasu pracy, w ustawowych granicach 40 godzin tygodniowo lub przeciętnie 42

5

godzin tygodniowo w przyjętym okresie rozliczeniowym. Jest to bardziej prawidłowe

niż pozostawienie w tym przedmiocie decyzji wyłącznie pracodawcy.

Z tych względów orzeczono jak w sentencji.

========================================