II UKN 259/00

Wyrok z dnia 22 marca 2001 r.

II UKN 259/00

Do pracownika, który dopiero w okresie wypowiedzenia dokonanego na

jego wniosek, objął stanowisko pracy podlegające likwidacji, nie ma zastoso-

wania art. 1 ust. 1 i 2 oraz art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o

szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z

przyczyn dotyczących zakładu pracy oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. z

1990 r. Nr 4, poz. 19 ze zm.).

Przewodniczący SSN Beata Gudowska (sprawozdawca), Sędziowie SN:

Krystyna Bednarczyk, Andrzej Wróbel.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 22 marca 2001 r. sprawy z wniosku

Wilhelma M. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w W. o

wcześniejszą emeryturę, na skutek kasacji wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyj-

nego we Wrocławiu z dnia 24 listopada 1999 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

U z a s a d n i e n i e

Decyzją z dnia 3 listopada 1998 r. Oddział Zakładu Ubezpieczeń Społecznych

w W. wstrzymał wypłatę emerytury Wilhelma M., przyznanej mu na podstawie rozpo-

rządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 stycznia 1990 r. w sprawie

wcześniejszych emerytur dla pracowników zwalnianych z pracy z przyczyn dotyczą-

cych zakładów pracy (Dz.U. Nr 4, poz. 27), po stwierdzeniu w wyniku kontroli, że nie

została przez niego spełniona przesłanka nabycia prawa do tego świadczenia, wyni-

kająca z § 1 ust. 1 tego rozporządzenia, gdyż rozwiązanie umowy o pracę nie nastą-

piło w warunkach art. 1 ust. 1 lub art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o

szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn

dotyczących zakładu pracy oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. z 1990 r. Nr 4,

poz. 19 ze zm.).

2

Odwołanie od decyzji organu rentowego oddalił Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu wyrokiem z dnia 4 maja 1999 r. po ustale-

niu, że rozwiązanie umowy o pracę nastąpiło na skutek wniosku ubezpieczonego, a

podana w świadectwie pracy przyczyna jej rozwiązania była nieprawdziwa. Sąd

pierwszej instancji przyjął, że w zatrudniającej ubezpieczonego Spółdzielni Kółek

Rolniczych w D. dokonywano przesunięć na licznych stanowiskach pracy nie dlate-

go, że istniały takie potrzeby organizacyjne, lecz tylko po to, aby umożliwić ubezpie-

czonemu uzyskanie prawa do emerytury, z obejściem warunku zwolnienia z przyczyn

dotyczących pracodawcy. Działania w tym kierunku polegały w szczególności na od-

wołaniu ubezpieczonego z dniem 31 grudnia 1995 r. z pełnionej od dnia 16 stycznia

1973 r. funkcji prezesa zarządu Spółdzielni, z jednoczesnym powierzeniem mu tylko

na czas wypowiedzenia (skróconego do jednego miesiąca) stanowiska specjalisty do

spraw zaopatrzenia, zwolnionego właśnie przez pracownika, który przeszedł na sta-

nowisko kierownika warsztatów, zajmowane przez pracownika powołanego od dnia 1

stycznia 1996 r. na prezesa Spółdzielni. Na stanowisku specjalisty do spraw zaopa-

trzenia, na które ubezpieczony został przeniesiony na czas wypowiedzenia, nie pełnił

on żadnych czynności, gdyż od dnia 2 stycznia 1996 r. chorował. Zostało ono

zlikwidowane z dniem 1 lutego 1996 r.

Wyrokiem z dnia 24 listopada 1999 r. Sąd Apelacyjny we Wrocławiu oddalił

apelację ubezpieczonego. Przejmując ustalenia faktyczne Sądu Okręgowego, Sąd

drugiej instancji wyraził pogląd, że w Spółdzielni nie zachodziły żadne względy, mają-

ce charakter trudności ekonomicznych lub zmian organizacyjnych, usprawiedliwiają-

ce zwolnienie ubezpieczonego z pracy.

Ubezpieczony oparł kasację na podstawie naruszenia prawa materialnego -

art. 1 ust. 1 i art. 10 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach roz-

wiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy

w związku z § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 25 marca 1997 r. w

sprawie zasad wcześniejszego przechodzenia na emeryturę pracowników zwalnia-

nych z pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy, twierdząc, że ich naruszenie

polegało na “błędnym przyjęciu przez sądy obu instancji, że prezes Spółdzielni może

nabyć prawo do emerytury wcześniejszej tylko w razie upadłości lub likwidacji Spół-

dzielni”. Skarżący zakwestionował również - wskazując na naruszenie przepisu art.

83 KC - ustalenie, że powierzenie mu stanowiska zaopatrzeniowca było działaniem

pozornym. W ramach podniesionej podstawy kasacyjnej z art. 3931

pkt 2 KPC skar-

3

żący powołał się na naruszenie art. 233 § 1 KPC mające istotny wpływ na wynik

sprawy. Wnioski kasacji zmierzały do zmiany “zaskarżonych wyroków sądów I i II

instancji i uchylenie decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych”, ewentualnie

“wyroków I i II instancji” i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi

pierwszej instancji.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

O szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z

przyczyn dotyczących pracodawcy można mówić tylko w sytuacjach opisanych w art.

1 ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z

pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy, czyli wów-

czas, gdy dochodzi do zmniejszenia zatrudnienia wymuszonego przyczynami eko-

nomicznymi lub zmianami organizacyjnymi, produkcyjnymi albo technologicznymi, w

tym także celem poprawy warunków pracy lub warunków środowiska naturalnego,

które następuje przez jednorazowe lub w okresie nie dłuższym niż 3 miesiące roz-

wiązanie stosunków pracy z grupą pracowników obejmującą co najmniej 10 % załogi.

Możliwe jest również powołanie się na przyczyny leżące po stronie pracodawcy przy

dokonywaniu zwolnienia indywidualnego (art. 10 ust. 1), byle tylko było motywowane

wyłącznie powodami wymienionymi w art. 1 ust. 1 ustawy.

Trafnie skarżący wywodził, że istotny wpływ na wynik sprawy miały dokonane

w jej toku ustalenia faktyczne, zwłaszcza te, które dotyczyły zmian na stanowiskach

pracy w Spółdzielni. Decydująca jednak była ocena, że tych przemieszczeń dokony-

wano jedynie celem umożliwienia mu nabycia prawa do emerytury, z obejściem wa-

runku zwolnienia z pracy w trybie ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych

zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących

zakładu pracy. Ustalenia takie zostały poczynione przez Sąd pierwszej instancji i

stały się przedmiotem kontroli Sądu Apelacyjnego, który stwierdził, że znajdują opar-

cie w materiale dowodowym oraz że przy jego ocenie Sąd pierwszej instancji nie

przekroczył reguł wyrażonych w art. 233 § 1 KPC. Sąd drugiej instancji, przejmując

te ustalenia, oparł się na własnym przekonaniu i - jak wynika z uzasadnienia jego

wyroku - na wszechstronnym rozważeniu sprawy. Należy zarazem podkreślić, co

wielokrotnie znalazło już wyraz w judykaturze Sądu Najwyższego, że ze względu na

pełną autonomię sądów orzekających w zakresie oceny dowodów, można ją podwa-

4

żyć wyjątkowo, tylko wówczas, gdy pozostaje w rażącej sprzeczności z wynikami

postępowania dowodowego lub zasadami logiki albo życiowego doświadczenia. O

takiej sprzeczności w rozpoznawanej sprawie nie może być mowy.

Sąd Apelacyjny właściwie ocenił stan faktyczny sprawy, wskazując na okolicz-

ności stanowiące wystarczającą podstawę do przyjęcia, że treść świadectwa pracy

nie odpowiadała rzeczywistości. Ubezpieczony wskazywał na podany w nim powód

swego zwolnienia, jako wynikający z przyczyn leżących po stronie pracodawcy, czyli

likwidacji stanowiska głównego specjalisty do spraw zaopatrzenia. W stanie faktycz-

nym niniejszej sprawy kolejność zdarzeń była inna. Pierwotne przyczyny zwolnienia

ubezpieczonego leżały w jego własnej decyzji, wyrażonej wobec rady Spółdzielni o

zamiarze rozwiązania umowy o pracę w celu przejścia na emeryturę, a zajmowanie

likwidowanego stanowiska było już tylko następstwem tej decyzji. W konsekwencji

należy wyrazić pogląd, że pracownik, który w okresie wypowiedzenia, dokonanego

na jego wniosek, zajmuje stanowisko pracy podlegające likwidacji, nie zostaje - z

chwilą opuszczania tego stanowiska - zwolniony z pracy w okolicznościach określo-

nych w art. 1 ust. 1 i 2 oraz art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r.

W tym stanie rzeczy odmowa zastosowania przez Sąd drugiej instancji przepi-

su § 1 ust. 1 rozporządzenia z dnia 26 stycznia 1990 r. zasadzała się na stwierdze-

niu, że zwolnienie ubezpieczonego nie nastąpiło z inicjatywy ani z przyczyn leżących

po stronie pracodawcy, w związku z czym kasacyjny zarzut naruszenia prawa mate-

rialnego, skonkretyzowany jako „błędne przyjęcie przez sądy obu instancji, że prezes

Spółdzielni może nabyć prawo do emerytury wcześniejszej tylko w razie upadłości

lub likwidacji Spółdzielni”, nie wymagał rozważenia. Trafia zresztą w próżnię, gdyż

nie odnosi się stanu faktycznego sprawy ustalonego na podstawie faktów przedsta-

wianych przez ubezpieczonego.

Z tych względów na zasadzie art. 39312

KPC Sąd Najwyższy orzekł jak w

sentencji.

========================================