II UKN 260/00

Wyrok z dnia 22 marca 2001 r.

II UKN 260/00

Przy ustalaniu dochodu rodziny uprawniającego do zasiłku wychowaw-

czego, wówczas gdy od daty zawarcia małżeństwa do daty rozpoczęcia okresu

zasiłkowego nie upłynął rok kalendarzowy, przyjmuje się dochód osiągnięty w

pełnych miesiącach kalendarzowych przypadających w okresie od miesiąca, w

którym zawarto małżeństwo do miesiąca powstania prawa do zasiłku.

Przewodniczący SSN Beata Gudowska (sprawozdawca), Sędziowie SN:

Krystyna Bednarczyk, Andrzej Wróbel.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 22 marca 2001 r. sprawy z wniosku

Anety C. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w W. o zasiłek

wychowawczy, na skutek kasacji wnioskodawczyni od wyroku Sądu Apelacyjnego

we Wrocławiu z dnia 1 grudnia 1999 r. [...]

u c h y l i ł zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Apelacyjnemu we

Wrocławiu do ponownego rozpoznania wraz z orzeczeniem o kosztach postępowa-

nia kasacyjnego.

U z a s a d n i e n i e

Aneta C. wniosła o przyznanie prawa do zasiłku wychowawczego w okresie

od dnia 20 września 1997 r. do dnia 31 maja 1998 r. Składając oświadczenie o do-

chodzie rodziny z poprzedniego roku kalendarzowego, wykazała kwotę 11.001,82 zł,

stanowiącą dochód jej męża z lutego 1998 r. Oddział Zakładu Ubezpieczeń Społecz-

nych w W. przyjął tę kwotę za przeciętny dochód w rodzinie ubezpieczonej z roku

poprzedzającego okres zasiłkowy, a stwierdziwszy, że wyniósł 395,61 zł na osobę i

przekroczył o 40,13 zł kwotę odpowiadającą 25 % przeciętego wynagrodzenia z roku

1997, decyzją z dnia 6 października 1998 r. odmówił prawa do zasiłku.

W odwołaniu ubezpieczona twierdziła, że dochód jej rodziny został obliczony

nieprawidłowo i przedstawiła oświadczenie podatkowe męża za rok 1997.

2

Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 12 kwietnia 1999 r. zmienił zaskarżoną decy-

zję i przyznał uprawnionej prawo do zasiłku. Sąd ten ustalił, że ubezpieczona za-

warła związek małżeński w dniu 10 stycznia 1998 r., a dziecko urodziła w dniu 3

czerwca 1998 r., więc odniósł się do dochodu rodziny z okresu po jej założeniu do

początkowego dnia okresu zasiłkowego. Stwierdził, że w tym czasie dochód na jed-

nego członka rodziny uprawnionej, przy porównaniu do przeciętnego wynagrodzenia

z poprzedniego roku kalendarzowego, nie przekroczył kwoty określonej w art. 15 b

ustawy z dnia 1 grudnia 1994 r. o zasiłkach rodzinnych, pielęgnacyjnych i wycho-

wawczych (jednolity tekst: Dz.U. 1998 r. Nr 102, poz. 651 ze zm.) oraz § 7 ust. 1 pkt

2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 maja 1996 r. w sprawie urlopów i zasił-

ków wychowawczych (Dz.U. Nr 60, poz. 277 ze zm.).

Sąd Apelacyjny we Wrocławiu, wyrokiem z dnia 1 grudnia 1999 r., uwzględnił

apelację organu ubezpieczeń społecznych i zmienił wyrok Sądu Okręgowego w ten

sposób, że odwołanie oddalił. Sąd drugiej instancji rozważył, że prawo do zasiłku

wychowawczego zależy od dochodu rodziny i wyłączone jest wówczas, gdy dochód

ten przekracza kwotę wymienioną w § 7 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia z dnia 28 maja

1996 r. Wyliczając kwotę dochodu rodziny, Sąd powołał się na art. 3 ust. 1 ustawy z

dnia 1 grudnia 1994 r. o zasiłkach rodzinnych, pielęgnacyjnych i wychowawczych,

stanowiący, że przy ustalaniu prawa do zasiłku rodzinnego uwzględnia się dochody

członków rodziny pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym.

W kasacji opartej na podstawie z art. 3931

pkt 2 KPC Aneta C., wnosząc o

zmianę lub o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego

rozpoznania przez Sąd Apelacyjny, wywodziła, że ani ustawa, ani rozporządzenie

Rady Ministrów w sprawie urlopów i zasiłków wychowawczych, nie regulują stanu

faktycznego jej sprawy i stąd luka, którą sądy orzekające starały się wypełnić, przy

czym Sąd Apelacyjny uczynił to z naruszeniem prawa materialnego - przepisu § 6

ust. 6 powołanego rozporządzenia, jak też bez uwzględnienia treści art. 5 KC.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Ustawa z dnia 1 grudnia 1994 r. o zasiłkach rodzinnych, pielęgnacyjnych i wy-

chowawczych w art. 15a stanowi, że uprawnionemu do urlopu wychowawczego

przysługuje zasiłek wychowawczy. Prawo do zasiłku wychowawczego ustala się na

okres do dnia 31 maja, a jeżeli zasiłek wypłacany jest dłużej - na kolejne okresy

3

roczne od dnia 1 czerwca do dnia 31 maja kolejnego roku kalendarzowego. Wynika

stąd roczny okres rozliczeniowy, co powoduje, że ograniczeniem nabycia prawa do

tego świadczenia, przewidzianym w art. 15b ustawy, jest osiągnięcie przez członków

rodziny uprawnionego (por. art. 3 ust. 1 ustawy) w roku kalendarzowym poprzedza-

jącym przyznanie prawa do zasiłku przeciętnego miesięcznego dochodu na osobę

przekraczającego kwotę 25% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia ogłoszo-

nego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego dla celów emerytalnych. Za-

sady ustalania kwot dochodu uściślone zostały w § 6 ust. 6 i 7 oraz w § 7 ust. 1 pkt 2

rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 maja 1996 r. w sprawie urlopów i zasiłków

wychowawczych. Przepisy te stanowią, że zasiłek wychowawczy przysługuje, jeżeli

przeciętny miesięczny dochód na osobę w rodzinie pracownicy nie przekracza 25%

przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w poprzednim roku kalendarzowym oraz

że przy ustalaniu tego dochodu uwzględnia się przeciętny miesięczny dochód w po-

przednim roku kalendarzowym, ustalony według zasad określonych w przepisach o

zasiłkach rodzinnych i pielęgnacyjnych, z wyłączeniem dochodów uzyskiwanych

przez pracownicę przed uzyskaniem prawa do zasiłku.

Unaocznia to, że przytoczone przepisy ustawy i rozporządzenia, które odwo-

łują się w każdym wypadku do dochodu z poprzedniego roku kalendarzowego, nie

regulują sytuacji, w których nie jest możliwe wykazanie rzeczywistego dochodu ro-

dziny z całego roku poprzedzającego rok uzyskania prawa do zasiłku, gdyż w roku

tym rodzina jeszcze nie istniała. Tak więc Sąd Apelacyjny, stosując do występującej

w sprawie sytuacji faktycznej przepis § 6 pkt 6 rozporządzenia, podporządkował go

sytuacji, do której jego hipoteza nie przystawała. Wbrew faktom bowiem stwierdził,

że dochód został osiągnięty przez rodzinę, a nie przez osobę nie będącą jeszcze jej

członkiem w roku kalendarzowym, o którym mowa w art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 1

grudnia 1994 r. Sąd nie rozważył, że dochód z roku kalendarzowego poprzedzające-

go powstanie prawa do zasiłku, stanowiący bazę odniesienia do przeciętnego wyna-

grodzenia, miał wartość zerową, gdyż rodzina wówczas dochodu jeszcze nie osią-

gała.

W takim razie przytoczone przepisy były nieprzydatne do rozstrzygnięcia

sprawy. Odpowiednie uregulowanie spornej sytuacji znajduje się jednak w rozporzą-

dzeniu Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 14 lutego 1995 r. w sprawie szcze-

gółowych zasad ustalania podstawy wymiaru zasiłku i obliczania zasiłków z ubezpie-

czenia społecznego (Dz.U. Nr 19, poz. 95), wydanym na podstawie upoważnienia z

4

art. 13 pkt 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1974 r. o świadczeniach pieniężnych z ubez-

pieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (jednolity tekst: Dz.U. z

1983 r. Nr 30, poz. 143 ze zm.). Do jego zastosowania w tym wypadku uprawnia

przepis § 8 ust. 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 maja 1996 r. w sprawie

urlopów i zasiłków wychowawczych, stanowiący, że w sprawach nie unormowanych

rozporządzeniem, dotyczących ustalania uprawnień do zasiłku wychowawczego, do

postępowania w sprawie tego zasiłku, jego wypłaty oraz zwrotu nieprawnie pobra-

nego zasiłku, stosuje się odpowiednio przepisy o świadczeniach pieniężnych z ubez-

pieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa. Paragraf 4 wymienionego

rozporządzenia przewiduje właśnie sytuację, w której nie jest możliwe wyliczenie

podstawy wymiaru zasiłku z okresu pełnych 6 lub 12 miesięcy kalendarzowych, gdyż

niezdolność do pracy powstała przed ich upływem. Według tego przepisu, za pod-

stawę wymiaru zasiłku chorobowego należy wówczas przyjąć przeciętne miesięczne

wynagrodzenie wypłacone za pełne miesiące zatrudnienia albo też wynagrodzenie,

które pracownik osiągnąłby, gdyby pracował pełny miesiąc kalendarzowy. Na margi-

nesie należy zauważyć, że analogiczne rozwiązanie przewidziane zostało w przepi-

sach art. 36 i 38 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z

ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (Dz.U. Nr 60, poz. 636

ze zm.).

Przepisy rozporządzenia dotyczące zasiłków chorobowych znajdują zastoso-

wanie do zasad ustalania prawa do zasiłków wychowawczych odpowiednio, przy

uwzględnieniu, że nie chodzi o podstawę wymiaru świadczeń, lecz porównywanie

uzyskanych dochodów, czyli o dochód rzeczywiście osiągnięty. W konsekwencji na-

leży stwierdzając, że przy ustalaniu dochodu rodziny uprawniającego do zasiłku wy-

chowawczego wówczas, gdy od daty zawarcia małżeństwa do daty rozpoczęcia

okresu zasiłkowego nie upłynął rok kalendarzowy, przyjąć należy dochód osiągnięty

w pełnych miesiącach kalendarzowych przypadających w okresie od miesiąca, w

którym zawarto małżeństwo do miesiąca, w którym powstało prawo do zasiłku. Do-

chód taki jest dochodem rodziny, dającym się porównać do przeciętego miesięczne-

go wynagrodzenia ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego

odnośnie do tego okresu, o którym mowa w art. 15 d ust. 1 pkt 2 w związku z art. 2

ust. 1 ustawy o zasiłkach rodzinnych, pielęgnacyjnych i wychowawczych. W takim

wyliczeniu uwzględniony jest rzeczywisty dochód rodziny, będący kryterium dyrekty-

wy adresowania pomocy do uboższych rodzin wychowujących dzieci.

5

Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji na podstawie art. 39313

§ 1 KPC.

========================================